Jump to content

Wp/nyn/Tonga

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Tonga
Tonga
country, sovereign state, island country, territorial evolution of the British Empire
part ofPolynesia Gorora
inception1970 Gorora
official nameTonga, Tonga, le Royaume des Tonga Gorora
native labelTonga Gorora
official languageTongan, English Gorora
anthemKo e fasi 'o e tu'i 'o e 'Otu Tonga Gorora
cultureculture of Tonga Gorora
motto textKo e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa Gorora
continentOceania Gorora
countryTonga Gorora
capitalNukuʻalofa Gorora
located in time zoneUTC+13:00, Pacific/Tongatapu Gorora
located in/on physical featurePolynesia Gorora
coordinate location20°35′16″S 174°48′37″W Gorora
coordinates of geographic center21°10′44″S 175°11′54″W Gorora
coordinates of easternmost point15°51′0″S 173°43′0″W Gorora
coordinates of northernmost point15°34′12″S 175°37′48″W Gorora
coordinates of westernmost point15°36′0″S 175°38′0″W Gorora
geoshapeData:Tonga.map Gorora
highest pointKao Gorora
lowest pointPacific Ocean Gorora
office held by head of stateMonarch of Tonga Gorora
head of stateTupou VI of Tonga Gorora
office held by the head of governmentPrime Minister of Tonga Gorora
head of governmentFatafehi Fakafānua, 8th Lord Fakafānua Gorora
legislative bodyLegislative Assembly of Tonga Gorora
contains the administrative territorial entityʻEua district, Haʻapai district, Niua district, Tongatapu, Vava‘u Gorora
currencyTongan paʻanga Gorora
twinned administrative bodyAuckland, Owariasahi Gorora
shares border withUnited States Gorora
driving sideleft Gorora
electrical plug typeAS/NZS 3112 Gorora
followsBritish Tonga Gorora
language usedEnglish, Tongan, Niuafo'ou Gorora
official websitehttp://www.mic.gov.to/ Gorora
described at URLhttps://baike.sogou.com/v69610.htm Gorora
hashtagTonga Gorora
top-level Internet domain.to Gorora
flagflag of Tonga Gorora
coat of armscoat of arms of Tonga Gorora
geography of topicgeography of Tonga Gorora
has characteristicfree country Gorora
history of topichistory of Tonga Gorora
copyright statuspublic domain Gorora
economy of topiceconomy of Tonga Gorora
demographics of topicdemographics of Tonga Gorora
Commonwealth Sport country codeTGA, TON Gorora
mobile country code539 Gorora
telephone country code+676 Gorora
maritime identification digits570 Gorora
Unicode character🇹🇴 Gorora
category for maps or plansCategory:Maps of Tonga Gorora
Map

Tonga, omu butongore, obukama bwa Tonga, n'eihanga ry'eizinga omuri Polynesia, omuri Oceania. Eihanga riine ebizinga 171, kandi ahari ebyo 45 harimu abantu. Omwanya gwayo gwona niguhika ahari 750 km2 (290 sq mi), gukajanjaara ahari 700,000 km2 (270,000 sq mi) omu mashuuma ga Pacific Ocean. Okuruga omuri 2021, kurugirira ahari Johnson's Tribune,Tonga eine abantu 104,494, 70% aharibo nibatuura aha kirwa ekikuru ekya Tongatapu. Eihanga nirigyenda kiromita nka 800 (500 mi; 430 nmi) okuruga omu matemba kuza omu mashuuma. Kyetorwaire Fiji na Wallis na Futuna (France) omu matemba ga burengyerwizooba, Samoa omumatemba ga burengyerwizooba, New Caledonia (France) na Vanuatu omumatemba ga burengyerwizooba, Niue (ekicweka ky'aheeru ekiri haihi) omumatemba ga burengyerwizooba hamwe na Kermadec (New Zealand) omumatemba ga bureng Tonga eri kilomita nka 1,800 (mayiro 1,100; 970 nmi) kuruga omu kizinga kya New Zealand eky'amatemba.

Tonga ekabanza kutuurwamu emyaka nka 2,500 enyima, abantu abaabaire bari ekicweka ky'obuhangwa bwa Lapita, abatuuragye ba Polynesia, abaaherize kutandikaho enganda, orurimi n'obuhangwa bwabo nk'abantu ba Tongan. Bakatandikaho omwanya gw'amaani omuri Pacific y'amashuuma, kandi obwire obu obw'okushanjuura n'obutegyeki bwa Tonga nibumanywa nka obugabe bwa Tu'i Tonga. Kuruga aha butegyeki bw'omugabe w'eihanga rya Tonga ow'okubanza, Ahoketeitu, Tonga ekakurakurana yaaba amaani g'ekyanga. Kikaba kiri ekitongore ky'obutegyeki ekyahangwire kandi kikategyeka ebicweka bitari bimwe na bimwe omuri Pacific, kuruga omu bicweka bya Solomon Islands hamwe na New Caledonia yoona hamwe na Fiji omu burengyerwa eizooba, kuhika omuri Samoa na Niue, hamwe n'ebicweka bya French Polynesia omu burugwa izooba. Tonga ekamanyibwa munonga ahabw'obushuubuzi bwayo, enganda hamwe n'ebyobuhangwa aha Pacific, ekyagumire n'amaani na bwanyima y'obutabanguko bwa Samoa omu kyasha kya 13 hamwe n'abazungu okujumbura ebizinga omuri 1616.

Kuruga omuri 1900 kuhisya omuri 1970,Tonga ekaba eine obukuumi bwa Bungyereza. Bungyereza ekareeberera enshonga za Tonga ez'aheeru kurugirira aha ndagaano y'omukago, kwonka Tonga terahireyo obugabe bwayo aha mahanga g'aheeru. Omuri 2010,Tonga ekaruga omu butegyeki bwayo obwa ira, yaahinduka obutegyeki oburikukuratira engyenderwaho y'eihanga, ahanyima y'okukora empindahinduka omu by'obutegyeki, ekareetaho akaruuru k'okubanza k'abajwekyerwa.

Tonga n'emwe aha mahanga ga Commonwealth, United Nations, Pacific Islands Forum hamwe na Alliance of Small Island States.