Wp/nyn/Tito Okello
Tito Lutwa Okello (akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi omuri 1914 okuhisya ebiro 3 Okwa mukaaga omuri 1996) akaba ari omuserukare kandi omu by'obutegyeki owaabaire omwebembezi wa Uganda owa munaana kuruga ebiro 29 Okwa mukaaga omuri 1985 kuhisya ebiro 26 Okw'okubanza omuri 1986.[1]
Ebirikumukwataho
[edit | edit source]Tito Okello akazarirwa omu maka ga Acholi omuri 1914 omuri Namukora,[2] omuri Disiturikiti ya Kitgum.[3]
Akeegaita aha King's African Rifles omuri 1940 kandi yaaheereza omu kampeyini ya East Africa omu rutaro rw'ensi yoona orwa kabiri. Nk'omuserukare w'amahe, akaba aine emirimo mingi.
Nk'omwe ahabagizi ba purezidenti Milton Obote, Okello akaza omu buzaahe bwanyima y'okwihaho obutegyeki bwe omuri 1971 ekyareteire Idi Amin kuba omutegyeki wa Uganda omusya. Omuri 1972, abahekyera bakatahirira Uganda kwenda kugarura Obote. Okello akaba ari omwe aha beebembezi b'ekibinja ky'abahekyera abaataahirira Masaka.[4]
Okurumba kukasingwa amahe ga Uganda agabaire nigamushagika. Okello akeetaba omu rutaro rwa Uganda na Tanzania. Akaba ari omwe aha bakuru omu mukago ogwabaireho ahagati y'amahe ga Tanzania People's Defence Force hamwe n'amahe ga Uganda National Liberation Army (UNLA) okwiha Amin omu butegyeki omuri 1979. Omuri 1980, Obote akagarurwaho nk'omwebembezi w'eihanga. Okello akatooranwa kuba omuduumizi wa UNLA kuruga omuri 1980 kuhisya omuri 1985[1]