Jump to content

Wp/nyn/Specioza Kazibwe

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Specioza Kazibwe
Specioza Kazibwe
human
sex or genderfemale Gorora
country of citizenshipUganda Gorora
date of birth1 July 1955 Gorora
place of birthUganda Protectorate Gorora
languages spoken, written or signedEnglish Gorora
occupationsurgeon, politician, minister Gorora
position heldVice President of Uganda Gorora
educated atHarvard University, Makerere University, Makerere University School of Medicine, St. Mary's College Namagunga Gorora
member of political partyNational Resistance Movement Gorora
religion or worldviewCatholic Church Gorora

Speciosa Naigaga Wandira Kazibwe (akazaarwa ekiro 1 okwa mushanju omuri 1954) n'omukazi w'eby'obutegyeki omuri Uganda kandi omuhwezi w'omwebembezi w'eihanga omukazi w'okubanza omuri Afirika.[1]Akaba ari omuhwezi wa purezidenti wa Uganda owa mukaaga kuruga omuri 1994 kuhisya omuri 2003, ekyamuhindwire omukazi w'okubanza omuri Afirika kukwata entebe y'omuhwezi wa purezidenti w'eihanga eririkwetegyeka. Kazibwe nawe n'omushaho wa Uganda. Naayetwa Nanalongo ahabw'empasha ze.[2]Omu kwezi kwa munaana omuri 2013, akatooranwa omuhandiiki w'ekibiina ky'amahanga geeteeraine Ban Ki-moon nk'omujwekyerwa w'amahanga geeteeraine aha nshonga za siriimu omuri Afirika[3]

Eby'obuhangwa n'obwegyese.

[edit | edit source]

Speciosa Kazibwe akazaarirwa omuri disiturikiti ya Iganga ekiro 1 Okwa ikumi omuri 1954.

Akashoma omu itendekyero rya Mountain Saint Mary's College Namagunga, eishomero ry'ekitiinisa ery'abakazi boona eririkwetengwa ekanisa y'abakaturiki, erishangwa aha ruguuto rwa Kampala-Jinja, haihi n'orurembo Lugazi. Omuri 1974 akaza omu ishomero ry'eby'emibazi erya Makerere Yunivasite,ahu yashomire emibazi y'abantu, yaatwara diguri ya Bachelor of Medicine na Bachelor of surgery omu mwaka gwa 1979.[4] Bwanyima akatunga diiguri y'akabiri omu by'emibazi, kuruga Makerere Yunivasite Medical School, erikukwata aha kushemeza abantu boona. Omuri 2009, akatunga diiguri y'obushaho omu bya sayansi kuruga omuri Harvard School of Public Health, Department of Population and International Health.[5]

Omurimo

[edit | edit source]

Kazibwe akatandika omurimo gwe gw'eby'obutegyeki nk'omwebembezi w'eishomero rya Makerere University Kampala (19751976), ekirikushushana n'omwebembezi w'ekibiina kya Yunivasite, ekyabaire kyahwaho omwebembezi w'eihanga Idi Amin Dada. Bwanyima akahinduka memba w'ekibiina ky'eminyeeto n'abakazi ekya Uganda Democratic Party.[6] Akasinga akaruuru k'okubanza nk'omwebembezi w'ekyaro, aha tiketi y'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM) omuri 1987. Bwanyima akatooranwa nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Kampala kandi yaaba mukuru w'akakiiko akarikuhaburwa aha kampeyini za Museveni.

Akatandika kuheereza omu bwebembezi bwa Yoweri Museveni omuri 1989, obu yaatooranwa nk'omumyoka wa minisita w'eby'amakorero, ekifo eki yaakora kuhisya omuri 1991. Okuruga omuri 1991 kuhisya omuri 1994, akakora nka minisita w'ekikura ky'abantu n'entunguuka y'abantu. Akaba ari memba w'eishengyero ry'eihanga eryashohoza engyenderwaho y'eihanga erisya omuri 1994.[6] Omuri 1996, akatooranwa nk'omukiiki omwishengyero omu disiturikiti ya Iganga. Kuruga omuri 1994 kuhisya omuri 2003, Kazibwe akakora[7] nk'omuhwezi wa purezidenti wa Uganda hamwe na minisita w'eby'obuhingi n'oburiisa, eby'amatungo hamwe n'eby'obushohi.

Kazibwe atwire ari omurwanirizi w'abakazi omuri Afirika. Arikukorengana n'ekitongore kya African Unity hamwe n'ekitongore ky'amahanga geeteeraine ekya African Women Committee on Peace and Development (AWCPD) omuri 1998, ekitongore eki nawe arikwebembera.[6] Ekigyendererwa kya AWCPD n'okuhwera abakazi kwejumba omu mirimo y'obusingye n'entunguuka omuri Afirika. Kandi Kazibwe atwire ari mukuru w'entebe y'ebibiina by'obutegyeki bitari bimwe na bimwe, otwariiremu n'ebi:

  • The Senior Women's Advisory Group on the Environment
  • The Uganda Women Entrepreneurs Association Limited
  • The Uganda Women Doctors Association
  • Agri-Energy Roundtable Uganda (AER/U)

Kazibwe akebembera oruteerane orw'okubanza orwa AER/Uganda ebiro 25 Okwa ikumi na kumwe omuri 1991 aha Sheraton omuri Kampala kandi akaheereza aha kakiiko k'ekitiinisa k'ekibiina kya Agri-Energy Roundtable (AER) kumara emyaka mingi, yaatunga okumanywa. Omuri 1998, ekitongore ky'eby'okurya n'obuhingi ekya FAO kikamuha omudaari gwa Ceres ahabw'obuhwezi bwe omu by'okurya n'okumaraho obworo.[5]

Ebirikukwata aha muntu

[edit | edit source]

Omu kwa kana omuri 2002, Kazibwe akashaba kutaana n'omushaija we, arikugira ngu akanga kugumizamu n'okunyangarazibwa omu maka.[8][9] Okutwara abakazi baingi hamwe n'okuteera abakazi, n'ekintu kya buriijo omu Uganda, kwonka okutaana n'obutari bwa buriijo. Omushaija we akahakanisa okutaana, arikugamba aha kwikiriza kwe okw'abakaturiki, kandi arikugira ngu omukazi we akaruga omuka kikyererezi atarikushoboorora kurungi, kandi akeegaita n'ab'eby'obutegyeki abandi abu yaabaire atarikukunda.[10]

Ahabw'okugira ngu kigumire kukora emirimo ye y'eby'obutegyeki hamwe n'okukora aha mushango gw'okutaana ogwabaire nigweyongyera, aha rw'orwakashatu, ebiro 21 Okwa kataano omuri 2003, Kazibwe akaruga omu ntebe ze omu gavumenti, yaashaba kwikirizibwa kugumizamu n'emishomo ye. Akamara dokita we omu yunivasite ya Harvard.[11]

Aine abaana bana, otwariiremu abarongo kuruga omu bushwere bwe obw'okubanza, kandi atungire abandi baingi.[2][9]

Ebihandiiko ebirikugambwaho

[edit | edit source]
  1. ↑ "Kazibwe the first African female vice-president". www.newvision.co.ug. Retrieved 2020-11-09.
  2. 1 2 Scheier, Rachel (26 December 2003). "In Uganda, A Woman Can Be Vice President But Have Few Rights". The Christian Science Monitor. Retrieved 6 February 2015.
  3. ↑ "Speciosa Wandira-Kazibwe Appointed As UN Secretary-General's Special Envoy for HIV/AIDS In Africa". UNAIDS. 2 August 2013. Retrieved 7 February 2015.
  4. ↑ "Celebrating women who broke the gender barrier". Monitor. 2021-01-04. Retrieved 2026-01-02.
  5. 1 2 "Speciosa Wandira Kazibwe: Detailed Curriculum Vitae" (PDF). Speciosawandira.com. 2012. Archived from the original (PDF) on 7 February 2015. Retrieved 6 February 2015.
  6. 1 2 3 "Speciosa Wandira Kazibwe: A symbol of feminine triumph". Monitor. 2021-01-07. Retrieved 2026-01-02.
  7. ↑ "Speciosa Wandira-Kazibwe appointed as UN Secretary-General's Special Envoy for HIV/AIDS in Africa". www.unaids.org. Retrieved 2022-02-09.
  8. ↑ "Uganda tackles wife-beating taboo". 2002-03-19. Retrieved 2026-01-02.
  9. 1 2 Flanagan, Jane (12 May 2002). "I Was A Battered Wife, Reveals Uganda's Angry Vice President". Daily Telegraph (London). Retrieved 6 February 2015.
  10. ↑ Abimanyi, John (6 August 2013). "Kazibwe: A Legacy Ruined By One Action". Daily Monitor (Kampala). Retrieved 6 February 2015.
  11. ↑ "Top African woman steps down". 2003-05-22. Retrieved 2026-01-02.