Jump to content

Wp/nyn/Semliki River

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Semliki River

Omugyera Semliki (Orufaransa: Rivière Semliki) n'omugyera muhango, gurikwingana kiromita 140 (mayiro 87)[1] omu buringwa, omuri Democratic Republic of Congo (DRC) na Uganda omuri Afirika eya rwagati n'oburugwa-izooba. Niguruga omumatemba ga enyanja Edward omu kicweka kya Beni, omu kicweka kya North-Kivu, DRC. Gurikwetantara enshozi za Rwenzori aha buryo bwagwo (oburugwa-izooba), erikuza omunyanja Albert omuri Albertine Rift, Irumu Territory, Ituri Province, D. R.C.Nikireebeka aha nshozi za Bulu aha bumosho bwagwo omu burengyerwa-izooba. Omunwa gwayo guri haihi n'ekyaro kya Katolingo omuri Kanara subcounty, omu disiturikiti ya Ntoroko, Uganda.[2]Omu mwanya gwayo oguri ahansi, nigugyenda nigukora ekicweka ky'ensharo y'ensi yoona ahagati ya DRC hamwe na disiturikiti za Bundibugyo na Ntoroko omu burengyerwa-izooba bwa Uganda, haihi na Semuliki National Park.[2]

Okweyongyera kw'okubwatuka kw'omuzira kuruga omuri Rwenzoris, okuriisa munonga, hamwe n'empindahinduka ezindi omu myanya y'amaizi, bireesireho okushenyuka kw'amaizi hamwe n'empindahinduka nyingi omu mihanda y'emigyera y'omugyera.[3]Omu myanya emwe, Uganda eriyo nefeerwa mita 10 (33 ft) z'eitaka buri mwaka aha rubaju rw'omugyera ahabw'okutsinduka kw'eitaka hamwe n'ebisharara kuruga Semliki, mporampora nibijura omu muheru gw'amashuuma g'enyanja Albert.[3]Omu myanya endiijo, DRC niyo eriyo neefeerwa eitaka ahabw'empindahinduka y'omugyera kuhindura emyanya y'ensharo.[4]

ORUGYERO RW'OMUGYERA

[edit | edit source]

Omugyera Semliki nigutandikira haihi na Ishango omuri DRC, aha muheru gw'enyanja Edward omumatemba gaayo, kandi omu bwire butari bwa hare nigutaaha omu irindiro ry'enyamiishwa erya Virunga National Park, ahu gurikuraba omu mifuregye y'ahaiguru. Oruguuto rwa A-109 ahagati ya Mpondwe, Uganda, na Beni, DRC, ruri aha buryo, obumwe n'obumwe haihi, obumwe n'obumwe hare, nk'oku omugyera gurikutamburira omu paaka. Omu mashuuma g'oburengyerwizooba bwa Beni,omugyera niguraba ahansi y'oruguuto rwa A-109 gukaza omu matemba. Obwahati,omugyera guri omu burengyerwizooba bw'orushozi Baker (Kiyanja) omuri Rwenzori Mountains National Park omu Uganda.[2]

Omugyera gutakaruga omu eirindiro ry'enyamiishwa, niguraba ahansi y'orundi ruguuto orurikugaita orurembo rwa Oicha omuri DRC n'orurembo rwa Semliki omu burengyerwizooba bw'ensharo ya DRC/Uganda hamwe n'orurembo rwa Bundibugyo omuri Uganda. Omugyera niguruga omu irindiro ry'enyamiishwa erya Virunga gukaza omu ihanga rya Semuliki eriri omuri Yuganda. Aha ,omugyera niguhinduka ensharo ahagati ya DRC na Uganda, kandi niguguma nigwo nsharo kumara obwire buraingwa. Omugyera ku gurikuruga omu paaka ya Semuliki, niguhika haihi na Sempaya National Park hamwe na Toro Game Reserve, byombi biri omu Uganda. Aha muheru gw'orugyendo rwayo,omugyera nigukorera omu burengyerwizooba bw'ensharo y'ensi yoona, reero gutaaha omu mashuuma g'enyanja ya Albert omu mwanya oguri omu burengyerwa-izooba bwa Bunia, DRC.[2]

Abantu

[edit | edit source]

Amahanga abiri amahango omu kyanga n'abantu ba Amba (Baamba, Bwamba) hamwe n'aba Bakonjo (Konjo). [5]Abantu b'omu kicweka ky'e Semliki harimu Batuku, abariisa b'ente, abariisa b'ente zaabo nibarya aha bishaka aha rubaju rw'omugyera.[3][6]Abantu bakye aba Batwa (pygmies), abaabaire bari abahigi b'amahamba, nabo nibatuura omu kicweka ekyo.[5]

Ebimera n'enyamaishwa

[edit | edit source]

Omu irindiro ry'enyamwaishwa rya Semuliki, ekibira nikishushana n'eky'omugyera Congo. Cynometra alexandri, ekika ky'emiti y'omu myanya y'obutiti, nikyo kirikukirayo kwonka kiine emiti endiijo hamwe n'ebimera by'omu bisharara. Enjura erikugwa buri mwaka omu kibira eki erikuhika mita 1,500 (inchi 59). [5]

Ebika by'ebinyonyi ebirikuhingura 400, otwariiremu ebibira ebirikwetwa ground-thrush, Sassi's olive green bulb, hamwe n'ebika mwenda ebya hornbill, nibikira kuza omu paaka, hamwe n'ebika by'ebituuku ebirikuhingura 490.[7]Omu nyamaishwa eziri omu eirindiro ry'enyamaishwa harimu enjovu, engo, embwa za Afirika eza zaabu, enjubu, envubu, envubu, hamwe n'enkwanzi ezirikubuuka.[5]

Omu muhanda gwayo, Semliki ekagwa mita nka 300 (fuuti 1,000) kurabira omu myanya y'ebyenyanja, kandi eki nikitwara ebyenyanja ya Edward, bingi ahari byo ebitarikushangwa ahandi, kuruga ahari ebyo ebirikushangwa ahansi y'enyanja omunyanja ya Albert (kandi ekyarugiremu Nile).[8]

Ebihandiiko ebirikugambwaho

[edit | edit source]
  1. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Semliki_River#cite_note-highlights-3
  2. 1 2 3 4 https://en.wikipedia.org/wiki/Semliki_River#cite_note-Google_Maps-4
  3. 1 2 3 https://en.wikipedia.org/wiki/Semliki_River#cite_note-GRID-Arendal-5
  4. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Semliki_River#cite_note-6
  5. 1 2 3 4 https://en.wikipedia.org/wiki/Semliki_River#cite_note-Chege-7
  6. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Semliki_River#cite_note-WWF-8
  7. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Semliki_River#cite_note-9
  8. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Semliki_River#cite_note-Dumont2009-10