Jump to content

Wp/nyn/Rebecca Kadaga

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Rebecca Kadaga
Kadaga Rebecca

Rebecca Alitwala Kadaga (akazaarwa ebiro 24 Okwa kataano omuri 1956) n'omunyamateeka kandi omunyabutegyeki owaabeire ari Sipiika w'eishengyero rya Uganda kuruga ebiro 19 Okwa kataano omuri 2011 kuhisya ebiro 21 Okwa kataano omuri 2021.

Obwahati n'omuhwezi w'enganzi y'eihanga rya Uganda. Obwahati naakora nka minisita w'enshonga z'amahanga ga Afirika y'oburugwa-izooba omu minisiture ya Uganda.[1]

N'omukazi w'okubanza kutooranwa kuba Sipiika omu byafaayo by'eishengyero rya Uganda. Akaza omu bigyere bya Edward Ssekandi owaabaire ari Sipiika kuruga omu mwaka gwa 2001 kuhisya omu mwaka gwa 2011.[2][3]

N'omwebembezi w'eishengyero omu disiturikiti ya Kamuli omu kicweka kya Busoga. ekitwireho kuruga omuri 1989.[4][5]

Eby'obuhangwa n'obwegyese

[edit | edit source]

Rebbecca Kadaga akazaarwa ebiro 24 Okwa kataano omuri 1956 omu disiturikiti ya Kamuli, omu burugwa-izooba bwa Uganda. Akaza omu itendekyero rya Namasagali omu mashomero ga siniya. Akashoma ebiragiro ahari yunivaasite ya Makerere, yaatunga diguri y'ebiragiro (LLB) omu mwaka gwa 1978. Akagumizamu yaatunga dipuroma omu by'ebiragiro kuruga omu Law Development Center omuri Kampala omuri 1979. Omu 2000, akatunga dipuroma omu biragiro by'abakazi kuruga omu yunivasite ya Zimbabwe. Omuri 2003, akatunga diguri y'akabiri omu by'emikono (MA), erikukwata munonga aha biragiro by'abakazi, kuruga omu yunivasite ya Zimbabwe.[6] Omuri 2019, Yunivasite ya Nkumba, yunivaasite y'abantu buntu omu Uganda, ekaheereza Kadaga diiguri y'ekitiinisa eya Dokita w'ebiragiro.[7]

Obumanyirivu bw'emirimo

[edit | edit source]

Ahagati ya 1984 na 1988, akakora nk'omunyamateeka. Kuruga omuri 1989 kuhisya omuri 1996, akakora nk'omukiiki omu eishengyero omu disiturikiti ya Kamuli ahabw'abakazi. Akakora nka mukuru w'akakiiko ka Yunivasite ya Mbarara ahagati ya 1993 na 1996. Omuri 1996, akakora nk'omuhandiiki mukuru w'ekibiina ky'abakazi abarikukurira eishengyero omuri burugwa-izooba bwa Afirika.

Kuruga omuri 1996 kuhisya omuri 1998, Rebecca Kadaga akaba ari minisita w'eihanga rya Uganda ow'okukwatanisa omu byanga bya Africa na Middle East. Kuruga omuri 1998 kuhisya 1999, akaba ari minisita w'ebyempurizagana n'enyonyi, kandi kuruga omuri 1999 kuhisya omuri 2000, akaba ari minisita w'enshonga z'eishengyero. Akatooranwa nk'omumyoka wa sipiika omu ishengyero omuri 2001, omwanya ogu yaakora kuhisya ebiro 19 Okwa kataano omuri 2011, obu yaatooranwa kuba sipiika wa ishengyero.[8]

Ahanyima y'akaruuru ka boona ak'Okwakabiri 2016, Kadaga akagaruka yarondwa nka sipiika w'eishengyero ebiro 19 Okwa kataano omuri 2016.[9]

Ebiro 20 Okwa ikumi na kumwe omuri 2017, Kadaga akebembera orukiiko rwa ishengyero rya Uganda orwaretsireho empindahinduka omu ngyenderwaho y'eihanga, hamwe n'ebindi ebyabaire nibyetengwa ahabw'abeesimbire aha ntebe y'omwebembezi w'eihanga kuba batakahikize emyaka 75 y'obukuru. Empindahinduka ekaha Yoweri Museveni obugabe kwesimba ahabwa mukuru w'eihanga omurundi gwa mukaaga.[10]

Ebiro 14 Okwa kana omuri 2021, Kadaga akagaruka yarondwa omu ishengyero nk'omujwekyerwa w'abakazi omu disiturikiti ya Kamuli. N'ekyarugiremu, akatandika ehururu y'okusigaza entebe ye nk'omujwekyerwa w'eishengyero omurundi gwa kashatu. Kadaga akafeerwa akaruuru k'omujwekyerwa we Jacob Oulanyah ahabwa ekibiina kye ekya National Resistance Movement (NRM).[11]

Emirimo ye omwishengero

[edit | edit source]

Oyihireho obujunaanizibwa bwe nka sipiika w'eishengyero rya Uganda, akatuura aha kakiiko ka eishengyero akarikukurataho: Akakiiko akarikutoorana abantu. Akakiiko nikashwijuma abantu boona abaronzirwe omwebembezi w'eihanga, kandi nikabaasa kwikiriza nainga okwanga okurondwa: Sipiika niwe arikukurira akakiiko Akakiiko k'eishengyero  Sipiika niwe arikukurira akakiiko Akakiiko k'eby'obushubuzi  Sipiika niwe arikukurira akakiiko.

Obutaikirizana

[edit | edit source]

Kadaga akaraganisa kuta ebiragiro by'okurwanisa ebikorwa by'obushambani omu eishengyero okwezi kwa ikumi nibiri omuri 2012. Eiteeka eri, obumwe n'obumwe niryetwa "Kill the Gays bill" omu bwire obumwe rikaba nirigyenderera okuhindura ebikorwa ky'eby'obutingwa kandi ekirikusharirwa okufa hamwe n'okukomwa amagara ge goona kwonka kuyaherize yaayihaho eky'okufa aha iteeka.Naagira ngu nikyiija kuhinduka ekiragiro, ahabw'okuba abanya Uganda abaingi nibakishaba.[12]

Omu kwezi kwa ikumi nibiri omuri 2012, Kadaga akaba ari omuri Rooma kugamba aha rukiiko rwamushanju orw'abany'eishengyero orurikwebembera kooti y'ensi yoona hamwe n'obutegyeki bw'ebiragiro.[13][14]

Ripoota zikajanjaara ngu Kadaga akatunga omugisha kuruga owa Paapa Benedict XVI omu misa ya Vatican.[15] Bwanyima y'amahurire kurugaho, omugambirizi wa Vatican, Faaza Federico Lombardi, akashohoza ekihandiiko ekirikugira ngu: 'enkorengana n'ekibiina kikaba kitari kya buriijo kandi tihaine omugisha ogwaheirwe. Ekibiina ky'abajwekyerwa ba Uganda bakaramutsya Paapa, nk'oku omuntu weena owaabaire ari omu rukiiko na Paapa, kandi eki kikaba kitari kabonero k'okwikiriza ebikorwa nainga ebiteiso bya Kadaga.[16]

Omu kwezi kwa kashatu omuri 2020, omu bwire bw'oburwaire bwa COVID-19, Kadaga akahandiika aha mukutu gwe ogwa Twitter ngu "okufuuhirira, okwiita akakooko ka Korona, kujumbwirwe kandi nikwija kukorwa omuri Uganda."[17] Akareetaho enteekateeka[18] ngu ekyabaire nikyetegyerezibwa nk'ekintu kyanguhi eky'okukoresa sanitayiza kikaba kiri omubazi gw'okuragurira COVID-19 kandi kikagarukwamu munonga kuruga omu banya uganda aha mikutu ya boona hamwe n'ebitongore by'abakugu omu by'amagara nka Uganda Medical Association,[19] hamwe n'ekibiina ky'eby'emibazi ekya Uganda.[20]

Akagarukamu arikugamba ngu abantu b'ekibiina tibaine bwongo. Omu kwa kana omuri 2020, omu bwire bwa COVID-19, Kadaga n'abebeembezi bagyenzi be omu ishengyero bakeehayo shiringi ezirikuhingura obuhumbi 10 eza Uganda ezabaire zigyendereire kuba esente z'obuhwezi ahabw'amaani g'okurwanisa oburwaire n'okutabangura eby'entaasya n'embeera z'abantu.[21]

Reeba n'ebindi

[edit | edit source]

Ebihandiiko ebirikugambwaho

[edit | edit source]
  1. "New Cabinet: Museveni drops Kutesa, 10 ministers". The Independent (Uganda). Kampala, Uganda. 9 June 2021. Retrieved 16 July 2021.
  2. Wambi, Michael (24 May 2011). "Politics: First Woman Speaker of Parliament Changing Politics". Inter Press Service. Retrieved 6 December 2014.
  3. Namutebi, Joyce; Mukasa, Henry; Olupot, Milton (19 May 2011). "Kadaga is first female Speaker". New Vision. Kampala, Uganda. Archived from the original (Archived from the original on 11 December 2014) on 11 December 2014. Retrieved 16 July 2021.
  4. Mutaka, Moses (2 July 2015). "Kadaga should quit Kamuli woman seat, says rival". Daily Monitor. Kampala. Retrieved 17 December 2017.
  5. Paul, Sonia (26 February 2016). "Will This Woman Replace Uganda's Strongman?". Slate Magazine. New York City. Retrieved 17 December 2017.
  6. "Profile of Alitwala Rebecca Kadaga". Parliament of Uganda. 2011. Retrieved 6 December 2014.
  7. Muganga, Eve; Kyeyune, Moses (26 October 2019). "Nkumba University Awards Kadaga With Honorary Doctorate of Laws". Daily Monitor. Kampala. Retrieved 26 October 2019.
  8. Naturinda, Sheila (16 May 2011). "Speaker Ssekandi Quits for Kadaga". Daily Monitor (Kampala). Archived from the original on 11 April 2018. Retrieved 6 December 2014.
  9. "Kadaga Speaker, Oulanyah Deputy", New Vision, 19 May 2016.
  10. "KADAGA: Vote me, I helped push 'Age Limit' debate". The Independent Uganda. 12 August 2020. Retrieved 5 January 2026.
  11. Tumusiime, David Jack. "Jacob Oulanyah is new speaker, Kadaga comes second". Nilepost News. Retrieved 5 January 2026.
  12. Muhumuza, Rodney (12 November 2012). "Uganda's Anti-Gay Bill To Pass This Year: Official". The Huffington Post. Retrieved 13 November 2012.
  13. "Consultative Assembly of Parliamentarians for The ICC And The Rule of Law – 7th Session". Parliamentarians for Global Action. December 2012. Retrieved 6 December 2014.
  14. "7th Consultative Assembly of Parliamentarians for The International Criminal Court (ICC) And The Rule of Law & World Parliamentary Conference On Human Rights 34th Annual Forum of PGA, 10 & 11 December 2012: Programme" (PDF). Parliamentarians for Global Action (PGA). 7 December 2012. Archived from the original (PDF) on 24 September 2015. Retrieved 6 December 2014.
  15. "Speaker Kadaga Receives Blessings From The Pope At Vatican Mass". Parliament of Uganda. December 2012. Retrieved 6 December 2014.
  16. Speciale, Alessandro (15 December 2012). "Why Does Benedict XVI Receive Anti-Gay Politicians In Audience?". Vatican Insider. Retrieved 6 December 2014.
  17. Ampurire, Paul (16 March 2020). "Uganda Partnering With A U.S. Inventor To Produce Disinfectant That Kills Coronavirus – Kadaga". SoftPower News. Retrieved 16 March 2020.
  18. "Medical Doctors' Body: Scientist Endorsed By Kadaga for COVID-19 Cure is a Quack". Online news from Uganda and the East African region – SoftPower News. 17 March 2020. Retrieved 17 April 2020.
  19. "Uganda Medical Association: There is No Known Cure for COVID-19". Uganda Radionetwork. Retrieved 17 April 2020.
  20. "Coronavirus: Kadaga hits back at "brainless" medical body over "quack" doctor claims". Nile Post. 18 March 2020. Retrieved 17 April 2020.
  21. "Kadaga to MPs: 'Stop Discussing Shs 10bn Allocation to Parliament, Leave it to Me'". Online news from Uganda and the East African region – SoftPower News. 16 April 2020. Retrieved 17 April 2020.