Wp/nyn/Nauru
| part of | Micronesia |
|---|---|
| inception | 31 January 1968 |
| name | Naoero, Naoero |
| official name | Ripublik Naoero, Republic of Naoero |
| native label | Ripublik Naoero, Naoero |
| official language | Nauruan, English |
| anthem | Nauru Bwiema |
| culture | culture of Nauru |
| motto text | God's will first, Първо Божията воля, Ewyllus Duw'n Gyntaf |
| continent | Oceania |
| country | Nauru |
| capital | Yaren District |
| located in time zone | UTC+12:00, Pacific/Nauru |
| located in/on physical feature | Micronesia |
| coordinate location | 0°31′39″S 166°56′6″E |
| coordinates of geographic center | 0°31′22″S 166°55′53″E |
| coordinates of easternmost point | 0°31′16″S 166°57′29″E |
| coordinates of southernmost point | 0°33′15″S 166°55′35″E |
| coordinates of westernmost point | 0°31′45″S 166°54′32″E |
| geoshape | Data:Nauru.map |
| highest point | Command Ridge |
| lowest point | Pacific Ocean |
| office held by head of state | President of Nauru |
| head of state | David Adeang |
| office held by the head of government | President of Nauru |
| head of government | David Adeang |
| executive body | Cabinet of Nauru |
| legislative body | Parliament of Nauru |
| central bank | no value |
| currency | Australian dollar |
| driving side | left |
| electrical plug type | AS/NZS 3112 |
| replaces | Trust Territory of Nauru |
| language used | English, English, Chinese Pidgin English, Nauruan |
| official website | |
| hashtag | Nauru |
| top-level Internet domain | .nr |
| flag | flag of Nauru |
| coat of arms | coat of arms of Nauru |
| geography of topic | geography of Nauru |
| has characteristic | free country |
| history of topic | history of Nauru |
| economy of topic | economy of Nauru |
| demographics of topic | demographics of Nauru |
| Commonwealth Sport country code | NRU |
| mobile country code | 536 |
| telephone country code | +674 |
| emergency phone number | 111, 110, 112 |
| vehicle registration plate code | NAU |
| maritime identification digits | 544 |
| Unicode character | 🇳🇷 |
| category for maps or plans | Category:Maps of Nauru |

Nauru,omu butongore, Republic of Nauru, eyabaire emanyirwe nka Pleasant Island, n'eihanga ry'eizinga n'eihanga rikye omu mashuuma ga Pacific Ocean. Eri omu kicweka kya Micronesia omuri Oceania, hamwe n'omutaahi waayo orikuri haihi ni Banaba (ekicweka kya Kiribati) kiromita nka 300 (mayiro 190) omu burugwa izoo
Na kiromita 21 zonka (8.1 sq mi), Nauru niryo eihanga rya kashatu omu nsi yoona, eririkusinga Vatican City na Monaco yonka, ekirikurugamu eihanga rikye n'ekirwa, hamwe n'eihanga rikye omu mahanga ga Commonwealth of Nations. Abantu baayo abarikuhika nka 10,800 nibo bari omu mwanya gwa kashatu omu nsi yoona. Nauru n'omwebembezi w'eihanga ry'amahanga geeteeraine, Commonwealth of Nations, hamwe n'ekibiina ky'amahanga ga Afirika, Caribbean na Pacific.
Nauru ekateebwaho aba Micronesia nk'omwaka 1000 BC, ekongyerwaho obutegyeki bwa Bugirimaani aha muheru gw'ekyasha kya 19. Bwanyima y'orutaro rw'ensi yoona orw'okubanza, Nauru ekahinduka ekiragiro ky'ekibiina ky'amahanga agarikwebemberwa Australia, New Zealand, hamwe na Bungyereza.Omu rutaro rw'ensi yoona orwa kabiri, Nauru ekatwarwa amahe ga Japan kandi gakahikwaho amahe ga Allied kurabira omuri Pacific. Bwanyima y'orutaro kuhwa, eihanga rikaija omu kibiina ky'amahanga geeteeraine. Nauru ekatunga okwetegyeka omuri 1968. Okuruga omuri 2001, ekaikiriza obuhwezi kuruga omu Gavumenti ya Australia ahabw'okureeberera Nauru Regional Processing Centre, omwanya ogurikwetengwa munonga oguri aha nyanja ya Australia. Ahabw'okweyendeza munonga ahari Australia, oburugo obumwe nibworeka Nauru nk'eihanga rya Australia.
Ebyafaayo
Nauru ekabanza kutuurwamu abantu ba Micronesia emyaka 3,000 enyima, kandi hariho obuhame oburikworeka ngu abantu ba Polynesia nibabaasa kuba batandikire kutuura omuri Nauru. N'obu ekizinga kyabaire kitarikumanywa munonga, nikiteekateekwaho kuba kitwireho obwire bureingwa, ekirikworeka orurimi rw'omutaano orwatandikire omu batuuragye. Hakaba hariho enganda ikumi na ibiri nainga enganda ikumi na ibiri aha Nauru, ezirikujwekyerwa enyonyoozi ikumi na ibiri aha bendera y'eihanga. Omu by'obuhangwa, abantu ba Nauru bakakuratiira enzarwa yaabo kurugirira aha bakazi baabo. Abatuuragye bakakora eby'obuhingi n'oburiisa omu maizi: bakakwata ebyenyanja ebikye (ebirikumanywa nka ibija omuri Nauru), babitwara omu maizi marungi, reero babikuza omuri Buda Lagoon, ekyabaheire oburugo bw'eby'okurya oburikwesigwa. Ebindi ebirikuriibwa omu by'okurya byabo omwihanga harimu coconuts hamwe pandanus fruit. Eiziina "Nauru" niribaasa kuruga omu kigambo kya Nauru Anáero, ekirikumanyisa 'Ngyenda aha mwaro.
Embeera y'obwire
Embeera y'obwire omuri Nauru n'ey'obutagasi omwaka gwona, ahabw'okugira ngu eri haihi na Equator hamwe n'enyanja. Nauru neeteerwa enjura y'omurembe ahagati y'okwezi kwa ikumi na kumwe na kubiri. Enjura erikugwa buri mwaka nehinduka munonga, kandi neetwarirwa enkora ya El Niño-Southern Oscillation, n'ekyanda ky'amaani. Obutagasi bwa Nauru nibubaho ahagati ya 30 na 35 °C (86 na 95 °F) omubwiire, kandi nibubaho ahagati ya 25 °C (77 °F) nyekiro.
Emifuregye hamwe n'emigyera tibirikubaho omuri Nauru. Amaizi nigarundaanwa kuruga omu myanya y'okwihaho amaizi, nainga nigatwarwa Nauru nk'omuzinga aha meeri ezirikugaruka kuronda
Eby'obutegyeki
Omwebembezi w'eihanga rya Nauru ni David Adeang, orikukurira abantu ikumi na mwenda omu ishengyero. Eihanga n'omwebembezi w'ekibiina ky'amahanga geeteeraine, ekya Commonwealth of Nations, hamwe na banka y'entunguuka omuri Asia. Nauru nayo neetaba omu mizaano ya Commonwealth hamwe na Olympics. Obwahati, Nauru ekaba memba w'ekitongore ky'ensi yoona eky'eby'amashanyarazi ekya IRENA. Eihanga rya Nauru rikaba memba w'omurundi gwa 189 omu kitongore ky'esente eky'ensi yoona omu kwakana 2016.
Eby'entaasya
Entatsya y'eihanga rya Nauru etakatandikire omu mwaka gwa 2010, eby'entaasya bikaba biri eby'amaani omu myaka ya 1970, GDP ekaba eri ahaiguru omu mwaka gwa 1981. Omuringo ogu gukaruga omu kusima eby'obugaiga bwa phosphate, ekyarugiremu eby'obugaiga bw'eihanga. Okusima eby'obugaiga bw'omu itaka kukakyendera kuruga omu myaka ya 1980. Hariho eby'obugaiga bikye. Gavumenti neetaho ekicweka ky'entaasya ya RONPhos omu kitongore kya Nauru Phosphate Royalty Trust. Eki kitongore nikikora ahaby'obushubuzi eby'obwire buraingwa, ekyabaire kigyendereire kuhwera abatuuragye ahanyima.
Obwegyese
Okushoma n'okuhandiika omuri Nauru n'ebitundu 96%. Okushoma n'eky'obujunaanizibwa aha baana kuruga aha myaka mukaaga kuhisya ikumi na mukaaga, kandi emyaka endiijo ebiri etari y'obujunaanizibwa neheebwa (emyaka ikumi na gumwe na ikumi na ibiri). Ekizinga kiine amashomero ashatu aga purayimare hamwe na abiri aga siniya. Amashomero ga siniya ni Nauru Secondary School na Nauru College. Hariho eitendekyero rya Yunivasite y'amashuuma ga Pacific ya Nauru. Omwanya ogu gutakombekirwe omuri 1987, abeegi bakaba beegyera hare nainga aheeru. Kuruga omuri 2011, Yunivasite ya New England, Australia etandikireho aha kirwa n'abegyesa nka 30 aba Nauru abarikushoma diguri y'okwegyesa. Abeegi aba nibaza kugumizamu kuhika aha diguri y'okwegyesa kwabo. Purogyekiti egi neebemberwa Associate Professor Pep Serow kandi eshagikwa ekitongore kya Australia eky'enshonga z'aheeru hamwe n'ebyobushubuzi.