Jump to content

Wp/nyn/Muteesa II owa Buganda

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Muteesa II owa Buganda
Muteesa II of Buganda
human
sex or gendermale Gorora
country of citizenshipUganda Gorora
name in native languageMuteesa II Gorora
given nameEdward Gorora
noble titleking Gorora
date of birth19 November 1924 Gorora
place of birthKampala Gorora
date of death21 November 1969 Gorora
place of deathLondon Gorora
manner of deathnatural causes Gorora
cause of deathintoxication Gorora
place of burialKasubi Tombs, Kampala Gorora
fatherDaudi Cwa II of Buganda Gorora
motherIrene Drusilla Namaganda Gorora
spouseDamalie Kisosonkole Gorora
childMuwenda Mutebi II of Buganda, Daudi Kintu Wasajja, Princess Mpologoma Gorora
languages spoken, written or signedLuganda Gorora
occupationpolitician, writer Gorora
position heldPresident of Uganda Gorora
educated atMagdalene College, King's College Budo Gorora
award receivedKnight Commander of the Order of the British Empire, Order of Merit for National Foundation Gorora

Sir Edward Frederick William David Walugembe Mutebi Luwangula Mutesa II KBE (19 Okwaikumi na kumwe, 1924-21 Okwaikumi na kumwe, 1969) akaba ari omugabe kandi omutegyeki owaabaire ari omwebembezi w'eihanga rya Uganda kuruga 1962 kuhisya 1966, obu yaagwa Milton Obote.[1] Mutesa akaba ari Kabaka (kabaka) w'obugabe bwa Buganda omu Uganda kuruga ebiro 22 Okwaikumi na kumwe 1939 kuhisya obu yaafa omuri 1969.[2]

Akaba akira kwetwa King Freddie abanyamakuru b'aheeru, eiziina eritarikukira kukoresibwa omu Uganda.[3][4]Mutesa okurwanirira ebyetengo bya Baganda hamwe n'obutegyeki bw'obuhangwa, kikareetaho entongane n'owaabaire ari munywani we Milton Obote, owabaire naija kumubinga.

Mutesa akatwarwa nk'omugabe aha mazaarwa ge ag'emyaka 18 omuri 1942, emyaka eshatu bwanyima y'okufa kwa ishe Daudi Cwa II owa Buganda omu butegyeki bw'amatware ga Bungyereza omuri Uganda. Omuri 1953, akagyezaho kureetaho kwenda ngu Buganda eyetegyeke kw'obugabe kuruga omu nteekateeka y'obutegyeki bw'amatware ga Bungyereza omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Akabingwa omu butegyeki bw'amatware ga Bungyereza, Andrew Cohen, kwonka akaikirizibwa kugaruka omu ihanga bwanyima y'emyaka ebiri, ahabw'obutabanguko bw'abantu obwamanyirwe nka Kabaka Crisis, kurugirira aha ndagaano ya Buganda eya 1955.

Omu myaka etakahikire obu Uganda yatunga okwetegyeka kuruga omuri Bungyereza omuri 1962, Mutesa akaza omu kibiina kya Kabaka Yekka ekyabaire nikigyendera aha butegyeki bw'obugabe kandi ekyaherize kigaita n'ekya Milton Obote ekya Uganda People's Congress. Omwaka ogwakuratsireho okwetegyeka kwa Uganda, Mutesa akarondwa nk'omwebembezi w'eihanga rya Uganda ow'okubanza (omu bwire obwo akaba ari omwebembezi w'eihanga) omuri 1963 Obote nk'enganzi y'eihanga. Omukago gwa Mutesa na Obote gukagwa omuri 1964 ahabw'okufeerwa akaruuru k'amahanga ga Uganda. Kikaba kibi munonga omuri 1966, ekyarugiremu Obote kumwiha omu butegyeki reero yaagyemeserezibwa kuza omu buzaahe omuri United Kingdom, ahu yaafiire bwanyima y'emyaka eshatu.

Ebihandiiko ebirikugambwaho

[edit | edit source]
  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Mutesa_II_of_Buganda#cite_note-1
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Mutesa_II_of_Buganda#cite_note-2
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Mutesa_II_of_Buganda#cite_note-3
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Mutesa_II_of_Buganda#cite_note-4