Wp/nyn/Mukono
| country | Uganda |
|---|---|
| capital of | Mukono District |
| located in the administrative territorial entity | Mukono District |
| located in time zone | UTC+03:00 |
| coordinate location | 0°21′12″N 32°45′19″E |

Mukono kye kimu ku disitulikiti eziri mu kitundu kya Uganda eky'omu massekkati. Ekibuga kya Mukono kikola nga ekitebe kya disitulikiti era ky'ekifo ekikulu eky'ebyobusuubuzi mu disitulikiti.[1]
Omwanya
[edit | edit source]Disiturikiti ya Mukono eine ensharo na Disiturikiti ya Kayunga omu matemba gaayo, Disiturikiti ya Buikwe omu burugwa izooba, Disiturikiti ya Kalangala omu mashuuma g'oburengyerwa izooba, Kira Town na Disiturikiti ya Wakiso omu burengyerwa izooba, hamwe na Disiturikiti ya Luweero omu matemba g'oburengyerwa-izooba[2] Orurembo rwa Mukono ruri kiromita nka 21 (mayiro 13) aha ruguuto, burugwa izooba bwa Kampala, orurembo orukuru kandi orurikukirayo obuhango omu Uganda.[3] Eki kiri kiromita nka 55 (mayiro 34) omu burengyerwizooba bw'orurembo rwa Njeru, ahu eikorero ry'amashanyarazi erya Nalubaale riri, aha ruguuto rwa Kampala-Jinja.[4]Obutebeekanisa bwa disiturikiti ya Mukono ni 00°28'50. 0"N, 32°46'. 0"E (Latitude:0. 480567; Oburingwa:32. 770567).[5]
Omubare gw'abantu
[edit | edit source]Okubara kw'abantu omu ihanga omuri 1991 kukatebeekanisa abantu ba disiturikiti nka 319,400. Kurugirira aha kubara abantu okwabaireho omuri 2002, abantu bakaba bari 423,100, kandi abo bakaba bari 49. obuchweka 8 ahari igana bakaba bari abashaija kandi 50. obuchweka bubiri ahari igana bakaba bari abakazi. Omu bwire obwo, omuhendo gw'abantu ogwabaire nigweyongyera gukaba guri 2. obuchweka 7 ahari igana buri mwaka. Omuri 2012, abantu bakaba nibateekwateekwaho kuba bari 551,000.[6]Omu kwezi kwa munaana 2014, okubara abantu omu ihanga ryona hamwe n'okucondooza amaka, bikabara abantu ba disiturikiti nka 596,804.[6]
Ebintu ebirikureeta abarambuzi
[edit | edit source]Disiturikiti eine embeera y'obwire nungi, enjura nyingi, ebimera n'enyamaishwa bingi, kandi eri haihi n'endembo. ebikuru ebirikureeta abarambuzi omu disiturikiti, harimu ebirikukurataho:
Enyanja Nalubaale
Ennyanja Nalubaale y'esinga obunene mu Afirika era y'ekwata ekifo ekyokubiri mu nsi yonna mu bunene mu mazzi amayonjo. Emizannyo gy'oku mazzi mingi gyeyo. Ebifo eby'okwesanyusaamu ku lubalama lw'ennyanja nabyo weebiri.[7]
Ebisharara bya Sezibwa
Ahagati ya disiturikiti harimu omugyera Sezibwa, ogurikwikirizibwa ngu gukazaarwa Nakangu Tibatesa, omukazi wa Nsubuga Sebwaato omuri Kawuna, Ngongwe, omu bwire bwa nabi wa Baibuli omukristaayo Isaaya. Omugyera nigutaaha omu nyanja ya Kyoga. Omuringo ogurikuzaarwa nigureetera omugyera kuba eky'okureeberaho ky'ebyobuhangwa eky'omugasho munonga omu by'obuhangwa bwa Buganda.[8]
Ebisharara bya Sezibwa ni 2. kiromita 5. 6 mi) kuruga aha ruguuto rwa Kampala kuza Jinja, kiromita 19 (12 mi) burugwa-izooba bw'orurembo rwa Mukono.[9] Omwanya ogu gukaba gurimu n'ekibira ky'obuhangwa, ekirimu emihanda y'ebibira hamwe n'emihanda y'obuhangwa y'okureeba ebinyonyi hamwe n'okucondooza ebibira. Ebika by'ebinyonyi ebirikuhingura 100 hamwe n'enyamaishwa ezimwe, otwariiremu n'ebika by'enkima ebitari bya buriijo, nibibaasa kushangwa omu mwanya ogu.[8]
Ebisharara bya Sezibwa nabwo n'omwanya gw'eby'obuhangwa gwa Baganda kandi biine ebintu by'obuhangwa, otwariiremu empuku, emiti y'emyaka 100, hamwe n'amabaare ag'omutaano ag'omugasho gw'eby'obuhangwa aha Baganda ba Buganda omu Uganda eya rwagati. N'emwe aha myanya y'eby'obuhangwa y'obugabe bwa Buganda.[8]
Reeba n'ebi
[edit | edit source]- Disiturikiti z' omu Uganda
- Omugyera Nile
- Zirimiti Forest Reserve
Ebihandiiko ebigambirweho
[edit | edit source]- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Mukono_District#cite_note-1
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Mukono_District#cite_note-2
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Mukono_District#cite_note-3
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Mukono_District#cite_note-4
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Mukono_District#cite_note-5
- 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Mukono_District#cite_note-Dem-6
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Mukono_District#cite_note-7
- 1 2 3 https://en.wikipedia.org/wiki/Mukono_District#cite_note-Legend-8
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Mukono_District#cite_note-9