Wp/nyn/Muhoozi Kainerugaba
Muhoozi Kainerugaba (akazaarwa ebiro 24 Okwa kana omu mwaka gwa 1974) ni mutabani wa Purezidenti wa Uganda Yoweri Museveni, Ofiisa w'amahe, mukuru w'amahe agarikurinda abantu ba Uganda (UPDF) kandi mukuru w'entebe y'ekibiina ky'Abasikautu aba Uganda (ekibiina ekirikurwanirira obwebembezi bw'eihanga).
Akakora nk'omuduumizi w'amahe ag'omutaano (SFC), ekitongore ky'amahe ga Uganda eky'omutaano, kuruga omu mwaka gwa 2008 kuhisya omu mwaka gwa 2017 kandi nabwo kuruga Okwa ikumi n'ebiri omu mwaka gwa 2020 kuhisya omu mwaka gwa 2021.[1][2] Omu kwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 2017, Muhoozi akatooranwa ishe, nk'omuhabuzi wa purezidenti omukuru ow'ebikorwa by'omutaano, ekyaretsireho okuteebeereza ngu akaba ariyo naatebeekanisibwa kuba purezidenti. Bwanyima y'okuguma omu ntebe ye, akagaruka yaatooranwa ishe, okuza kuba omuduumizi w'amahe g'omu itaka kuruga ebiro 24 okwa mukaaga omu mwaka gwa 2021[3][4] kuhisya ebiro 4 okwa ikumi omu mwaka gwa 2022, obu yaihwaho ahabw'ebihandiiko aha mukutu gwa twita ebirikugira ngu akaba naabaasa kuhamba Nairobi omu bwire obutarikuhika wiiki ibiri.[5] N'obu kiraabe kiri kityo, ebiro 21 okwa ikumi na kumwe omu mwaka gwa 2024, akatooranwa ishe, Museveni nka mukuru w'amahe[13]—omwanya ogurikumuhindura mukuru w'amahe ga Uganda.
Aha bwebembezi bwe nka Komanda w'amahe ga Uganda, ebiro 30 okwa ikumi na kumwe omu mwaka gwa 2021, Uganda na eihanga erya Congo bakatongoza okurwanisa hamwe omuri burugwa izooba bwa Congo okwetwa 'Operation Shujaa', okwabaire kwebemberwa Maj. Gen. Kayanja Muhanga.
Obuto bwe n'obwegyese bwe
Muhoozi Kainerugaba akazaarwa ebiro 24 Okwa kana omu mwaka gwa 1974 omuri Dar es Salaam, Tanzania, aha bazaire Yoweri Museveni na Janet Museveni. Obwire obwo Museveni akaba ari omu buzaahe ari omwebembezi w'ekibiina kya FRONASA, arikukoragana n'abandi abari omu buzaahe omuri Tanzania, barikuteekateeka kuhamba obutegyeki bwa Idi Amin. Museveni atwire omu bwebembezi kuruga 1986, haihi emyaka mushanju bwanyima y'okugwa kwa Amin.
Muhoozi akazaarwa omu ka y'abakurisitaayo, akazaarwa omurundi gwa kabiri omu myaka ye y'obunyeeto (omu siniya). Muhoozi akashwera Charlotte Nankunda Kutesa omu mwaka gwa 1999.
Obu yaabaire akiri muto, Muhoozi akaza omu ishomero rya nasare omuri Tanzania, bwanyima yaaza omu ishomero rya Kabale Preparatory School omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda. Bwanyima y'obu ishe yaabaire omwebembezi w'eihanga omu mwaka gwa 1986, Muhoozi akaza omu ishomero rya Kampala Parents School, King's College Budo, hamwe na St. Mary's College Kisubi. Akamara emishomo ye omu mwaka gwa 1994.
Muhoozi akaheebwa omwanya omu itendekyero ry'amahe ga Egypt ahu yaatwaire emishomo y'okwebembera kampuni hamwe n'ey'okwebembera ebibiina. Akaba ari omwe aha bashomi b'omu itendekyero rya Kalama Armoured Warfare Training School.[31] Omu mwaka gwa 2007 akaheebwa omwanya gw'okushoma omushomo gw'omwaka gumwe aha United States Army Command and General Staff College aha Fort Leavenworth, Kansas, yaahendera omu kwezi kwa mukaaga omu mwaka gwa 2008.[32] Bwanyima y'ekyo, akahendera kurungi omushomo gwa Executive National Security Programme aha South African National Defence College.[33] Muhoozi akaza omu yunivasite ya Nottingham ahu yaatungire diguri omu by'obutegyeki omu mwaka gwa 1997[34][35] Ni memba w'ekanisa y'abakurisitaayo eya Uganda.
Omu mwaka gwa 1999, Muhoozi akaza omu mahe ga Uganda People's Defence Force (UPDF) aha rurengo rwa Ofiisa kandi yaamara omu mwaka gwa 2000 kuruga omu Royal Military Academy, Sandhurst, eishomero ry'amahe ga Bungyereza eririkutendeka ba Ofiisa. Akakora juba okukuzibwa omu UPDF n'obu bamwe aha banywani ba Museveni kuruga omu rutaro rwa Uganda Bush War nka David Sejusa na Kizza Besigye baabaire nibahakanisa eki.[