Wp/nyn/Masaka District
| named after | Masaka |
|---|---|
| country | Uganda |
| capital | Masaka |
| located in the administrative territorial entity | Central Region |
| coordinate location | 0°19′0″S 31°40′0″E |
| geoshape | Data:Uganda/Masaka.map |
| official website | https://www.masaka.go.ug/ |

Disiturikiti ya Masaka n'ey'obugabe bwa Buganda omuri Uganda. Orurembo rwayo orukuru n'orurembo rwa Masaka,[1]orwabaire niruteeberezibwa kuba rurimu abantu 74,100 omuri 2011.[2]
Omwanya
[edit | edit source]Disiturikiti eine ensharo n'orurembo rwa Masaka omu matemba g'oburengyerwa-izooba n'oburengyerwa-izooba, disiturikiti ya Kalungu omu matemba g'oburengyerwa-izooba, disiturikiti ya Kalangala omu burugwa izooba, hamwe na disiturikiti ya Kyotera omu mashuuma g'oburengyerwa Orurembo rwa Masaka, ahu ekitebe kikuru kya disiturikiti kiri, nirushangwa kiromita nka 140 omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Kampala aha ruguuto orurikuza Mbarara.[3]Obutebeekanisa bwa disiturikiti ni 00 30S, 31 45E.[4]Oburaingwa bwa disiturikiti ni mita 1,15 (fuuti 3,658) ahaiguru y'enyanja.[4]
Okushwijuma
[edit | edit source]Disiturikiti ya Masaka ekatandikwaho omu mwaka gwa 1900, erimu amagomborora g'obugabe bwa Buganda nka Buddu, Kooki, Kabula, Mawogola, hamwe n'ebirwa bya Ssese. Kooki na Kabula bakasharwamu batandikaho Disiturikiti ya Rakai. Bwanyima, ekicweka ky'amatemba ga disiturikiti ya Rakai kikarugaho kitandikaho disiturikiti ya Lyantonde. Ebirwa bya Ssese bikaihwaho kukora Disiturikiti ya Kalangala. Omuri 1997, amagomborora ga Mawogola gakaba gatandukiirwe ahari Buddu gahindurwa disiturikiti ya Sembabule. Buddu ekasigara nka Disiturikiti ya Masaka. Omuri 2010, Buddu ekagabirwamu disiturikiti ina, ezirikumanywa nka Masaka, Bukomansimbi, Kalungu na Lwengo. Omuri 2020, amagomborora abiri (Mukungwe na Kabonera) kuruga omu Disiturikiti y'e Masaka gakongyerwa ahakakiiko ka Munisipaali y'e Masaka kukora orurembo rwa Masaka.
Omu by'obwebembezi,akakiiko ka disiturikiti, nikyo kitongore ky'eby'obutegyeki ekiri ahaiguru munonga. Akakiiko kaine ba memba 43 abarikwebemberwa mukuru w'entebe ya disiturikiti. Tiimu y'abakugu aha disiturikiti, egabaniisibwemu ebikwato ebirikukurataho:[5][5][5]1. Eby'obwegyese n'emizaano 2. Eby'amagara n'obuhangwa bw'ensi 3. Emirimo n'obuheereza bw'eby'emikono 4. Okukora n'okuguza 5. Eby'esente n'okuteekateekyera 6. Obuheereza bw'obuhwezi bw'obwebembezi 7. Obuheereza bw'ekikura ky'abantu n'abantu.
Omuhendo gw'abantu
[edit | edit source]Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 1991 kukatebeekanisa abantu ba disiturikiti nka 203,600. Okubara abantu okwabaireho omuri 2002 kukatebeekanisa omuhendo gw'abantu nka 228,200, kandi buri mwaka omuhendo gw'abantu nigweyongyera 1. 0 ahari igana. Omuri 2012, omuhendo gw'abantu gukaba nigubarirwa 251,600.[6]Okuruga omu kubara abantu n'amaju okwa 2014, abantu ba disiturikiti bakaba nibateekwateekwaho kuba 297,004.[7]Okuteebereza kw'abantu ahagati y'omwaka okwakozirwe ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics,[8] kukateebereza ngu abantu ba disiturikiti nibaija kuba 127,600 omuri 2023.
Reeba n'ebi
[edit | edit source]Disiturikiti za Uganda
Obugabe bwa Buganda
Ebihandiiko ebirikugambwaho
[edit | edit source]- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Masaka_District#cite_note-1
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Masaka_District#cite_note-2
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Masaka_District#cite_note-3
- 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Masaka_District#cite_note-:0-4
- 1 2 3 https://en.wikipedia.org/wiki/Masaka_District#cite_note-5
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Masaka_District#cite_note-6
- ↑ https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/03_20182014_National_Census_Main_Report.pdf
- ↑ https://www.ubos.org/wp-content/uploads/statistics/Revised_Subcounty_population_2015_2030_146_Districts.xlsx