Jump to content

Wp/nyn/Mali

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Mali
Mali
sovereign state, landlocked country, country
inception22 September 1960 Gorora
official nameMali, Mali ka Fasojamana Gorora
native labelMali Gorora
named afterMali Empire Gorora
anthemPour l'Afrique et pour toi Gorora
cultureculture of Mali Gorora
continentAfrica Gorora
countryMali Gorora
capitalBamako Gorora
located in time zoneUTC±00:00, Africa/Bamako Gorora
located in/on physical featureWest Africa Gorora
coordinate location17°0′0″N 4°0′0″W Gorora
coordinates of geographic center17°34′15″N 3°59′46″W Gorora
coordinates of easternmost point18°0′0″N 4°15′57″E Gorora
coordinates of northernmost point25°0′0″N 5°30′0″W Gorora
coordinates of southernmost point10°8′52″N 7°3′0″W Gorora
coordinates of westernmost point14°45′52″N 12°14′24″W Gorora
geoshapeData:Mali.map Gorora
highest pointMount Hombori Gorora
lowest pointSenegal River Gorora
office held by head of statePresident of Mali Gorora
head of stateAssimi Goïta Gorora
office held by the head of governmentPrime Minister of Mali Gorora
head of governmentAbdoulaye Maïga Gorora
legislative bodyNational Assembly Gorora
central bankCentral Bank of West African States Gorora
public holidayMali Independence Day Gorora
currencyWest African CFA franc Gorora
driving sideright Gorora
electrical plug typeEuroplug, Type E Gorora
replacesMali Federation, French Sudan, French West Africa Gorora
official websitehttp://www.primature.gov.ml Gorora
hashtagMali Gorora
top-level Internet domain.ml Gorora
flagflag of Mali Gorora
coat of armsCoat of Arms of Mali Gorora
geography of topicGeography of Mali Gorora
has characteristicpartly free country Gorora
history of topichistory of Mali Gorora
economy of topiceconomy of Mali Gorora
demographics of topicdemographics of Mali Gorora
madhhabMalikism Gorora
mobile country code610 Gorora
telephone country code+223 Gorora
emergency phone number112, 15, 17, 18 Gorora
vehicle registration plate codeRMM Gorora
maritime identification digits649 Gorora
Unicode character🇲🇱 Gorora
category for maps or plansCategory:Maps of Mali Gorora
Map

Mali omu omubutongole the Republic of Mali n'eihanga eritaine nyanja omu burengye bw'eizooba bwa Africa. N'eihanga rya munaana eririkusingayo obuhango omuri Afirika, eririkwingana kiromita 1,240,192 (478,841 sq mi). [1]Eihanga riine ensharo omumatemba ga Algeria, omuri burugwa izooba na Niger, omumatemba g'oburengyerwa izooba na Mauritania, omu mashuuma na Burkina Faso na Ivory Coast, kandi omuri burengyerwa izooba na Guinea na Senegal.Omubare gw'abantu omuri Mali ni nka 23. obukaikuru 29, 47. ebicweka ikumi na mwenda ahari igana nibiza kuba biri ahansi y'emyaka ikumi n'etaano omuri 2024. Orurembo rwayo orukuru kandi orukuru ni Bamako. Eihanga riine endimi ikumi na ishatu, kandi Bambara niyo erikukirayo kugambwa.

Ensharo z'amahanga g'oburengyerwa-izooba nizihika ahagati y'eihamba rya Sahara. Ekicweka ky'amashuuma g'eihanga, ahu abantu abarikukira obwingi barikutuura, kiri omu kibira kya Sudan kandi kirimu emigyera ya Niger na Senegal erikurabamu. Eby'entatsya y'eihanga nibigyendera ahaby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'okutimba eby'obugaiga by'omu itaka, otwariiremu ezaabu (ekirikusingayo obuhango omuri Afirika) hamwe n'omwonyo.

Mali ekaba eri emwe aha butegyeki bushatu obw'amaani kandi obugaiga omuri Afirika y'oburengyerwa-izooba oburikutegyeka eby'obushubuzi omuri Sahara: obutegyeki bwa Ghana (oburikwetwa Ghana), obutegyeki bwa Mali (oburikwetwa Mali), hamwe n'obutegyeki bwa Songhai. Omu mwaka gwa 1300, obutegyeki bwa Mali nibwo bwabaire buri eihanga eririkusingayo obugaiga omuri Afirika, omugabe waabo Mansa Musa owaabaire ariho omu kyasha kya 14 niwe yaabaire naateekwateekwaho kuba ari omwe aha bantu abarikusingayo obugaiga omu byafaayo. Oyihireho okuba omwanya gw'ebyobushubuzi n'okutimba eby'obugaiga bw'omu itaka, Mali eya ira ekaba eri omwanya gw'obusiraamu, eby'obuhangwa hamwe n'obwengye, kandi Timbuktu ekahinduka omwanya gw'obwegyese ogurikumanywa munonga n'eitendekyero ryayo erikuru, rimwe aha rikuru munonga omunsi yoona kandi.Obutegyeki bwa Songhai obwabaire nibweyongyera, bukakwata obutegyeki omuri 1468, [tiburikwetegyerezibwa omu mubiri] bukakuratirwa amahe ga Saudi agaasingire aba Songhai omuri 1591.

Aha muheru gw'ekyasha kya 19, omu bwire bw'obutabanguko omuri Afirika, Bufaransa ekakwata obutegyeki bwa Mali, ekyarugiremu ekicweka kya Sudan eya Bufaransa; nk'eihanga rya Sudan,Senegal n'eihanga rya Sudan bikakwatanisa kumara akaire kakye, reero byatunga okwetegyeka omuri 1960.Bwanyima ya Senegal kurugayo, eihanga rya Mali rikatandikwaho. Bwanyima y'obwire bureingwa bw'obutegyeki bw'ekibiina kimwe, okutegyeka eihanga omuri 1991 kukareetaho engyenderwaho nsya n'okutandikaho eihanga rya Mali nka eihanga rya demokurasiya eririmu ebibiina by'obutegyeki bingi.

Omu kwezi kw'okubanza Omuri 2012, hakabarukaho entaro omu matemba ga Mali, obu abahekyera ba Tuareg batwara obutegyeki bw'eitaka omu matemba ga Mali, kandi omu kwakana bakarangirira okwetantara kw'eihanga risya, Azawad. Obutabanguko bukagumizamu bwanyima y'okurwanisa amahe omu kwezi kwa kashatu omuri 2012 n'okurwanagana ahagati y'aba Tuareg hamwe n'ebibiina by'abahekyera ebindi. Omu kugarukamu obuhanguzi bw'eitaka,amahe ga Bufaransa gatandikireho ekikwekweto Serval omu kwezi kw'okubanza omuri 2013. Bwanyima y'omwezi gumwe, amahe ga Mali na Bufaransa gakagaruka gakwata ekicweka ky'amatemba, nobu orutaro rwagyenda omu maisho. Oburuuru bw'omwebembezi w'eihanga bukabaho ebiro 28 Okwa ikumi na kumwe omuri 2013, akaruuru ka kabiri kakabaho ebiro 11 Okwa munaana, kandi akaruuru k'abanyishengyero kakabaho ebiro 24 Okwa ikumi na kumwe na 15 Okwa ikumi na kumwe omuri 2013. Omuri 2020 na 2021, okutegyeka kw'obutegyeki okwabaire kwebemberwa Colonel Assimi Goita kukarugaho gavumenti ya Mali. Ekitongore ky'amahe ekyebembeirwe Goita, nikyo kitwire nikitegyeka eihanga rya Mali. Omu kwezi kwakataano omwaka gwa 2025, ekitongore ky'obutegyeki ekya junta kikasharaho ebibiina by'obutegyeki byona. Omu kwezi kwa mushanju omuri 2025, eishengyero ry'obuhangwa rikaheereza Goita ekisanja ky'obwebembezi bw'eihanga eky'emyaka etaano, ekirikubaasa kugarurwa busya hatariho akaruuru.