Jump to content

Wp/nyn/Malawi

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Malawi
Malawi
republic, sovereign state, landlocked country, country
part ofSouthern Africa, Southeast Africa Gorora
inception6 July 1964 Gorora
official nameMalawi, Malawi, la République du Malawi Gorora
native labelRepublic of Malawi, Charu cha Malaŵi Gorora
named afterLake Malawi Gorora
official languageEnglish, Chewa, Tumbuka Gorora
anthemMulungu dalitsa Malaŵi, Chiuta dangililani Malaŵi Gorora
cultureculture of Malawi Gorora
motto textUnity and Freedom, The warm heart of Africa, Undod a Rhyddid Gorora
continentAfrica Gorora
countryMalawi Gorora
capitalLilongwe Gorora
located in time zoneUTC+02:00, Africa/Blantyre Gorora
located in/on physical featureSouthern Africa, East Africa Gorora
coordinate location13°0′0″S 34°0′0″E Gorora
coordinates of easternmost point14°53′43″S 35°55′7″E Gorora
coordinates of northernmost point9°22′12″S 33°0′0″E Gorora
coordinates of southernmost point17°7′46″S 35°5′50″E Gorora
coordinates of westernmost point13°37′15″S 32°40′21″E Gorora
geoshapeData:Malawi.map Gorora
highest pointMulanje Massif Gorora
lowest pointShire River Gorora
office held by head of statePresident of Malawi Gorora
head of statePeter Mutharika Gorora
office held by head of governmentPresident of Malawi Gorora
head of governmentLazarus Chakwera Gorora
executive bodyCabinet of Malawi Gorora
legislative bodyNational Assembly Gorora
central bankReserve Bank of Malawi Gorora
contains the administrative territorial entityCentral Region, Northern Region, Southern Region Gorora
currencyMalawian kwacha Gorora
shares border withZambia, Tanzania, Mozambique Gorora
driving sideleft Gorora
electrical plug typeBS 1363 Gorora
followsCommonwealth realm of Malawi Gorora
replacesCommonwealth realm of Malawi Gorora
studied byMalawian studies Gorora
official websitehttp://www.malawi.gov.mw/ Gorora
hashtagMalawi Gorora
top-level Internet domain.mw Gorora
flagflag of Malawi Gorora
coat of armsMalawi coat of arms Gorora
geography of topicGeography of Malawi Gorora
has characteristicpartly free country Gorora
history of topichistory of Malawi Gorora
economy of topiceconomy of Malawi Gorora
demographics of topicdemographics of Malawi Gorora
Commonwealth Sport country codeMAW Gorora
mobile country code650 Gorora
telephone country code+265 Gorora
emergency phone number999, 998, 997, 990 Gorora
vehicle registration plate codeMW Gorora
maritime identification digits655 Gorora
Unicode character🇲🇼 Gorora
category for maps or plansCategory:Maps of Malawi Gorora
Map

Malawi, omu butongore, Republic of Malawi, n'eihanga eritaine nyanja omu mashuma g'oburugwizooba bwa Africa. Ekateerwa Zambia omu burengyerwizooba, Tanzania omu matemba n'omumatemba g'oburengyerwa-izooba, hamwe na Mozambique omu burengyerwa-izooba, omu mashuuma, hamwe n'omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba. Malawi neetwara emyaka erikushoba omuri 118,484 km2 (45,747 sq mi) kandi eine abantu 22,224,282 (okuruga okwa mushanju omuri 2025).[1] Lilongwe niryo rurembo rwayo oruhango kandi orurikukirayo obuhango, kandi endembo ishatu ezirikukurataho ni Blantyre, Mzuzu na Zomba, orwabaire ruri orurembo rwayo oruhango.

Ekicweka kya Afirika ekirikumanywa nka Malawi kikatuurwamu omu kyasha kya ikumi aba Akafula, abarikumanywa nka Abathwa. Bwanyima, guruupu z'ababantu zikaruga bakabinga Abaakafula batandikaho obugabe butari bumwe na bumwe nka obugabe bwa Maravi na Nkhamanga, hamwe n'obundi obwatandikire kuruga omu kyasha kya 16. Omuri 1891, omwanya gukategyekwa Abangyereza nka British Central African Protectorate, kandi gukagarurwa eiziina rya Nyasaland omuri 1907. Omuri 1964, Nyasaland ekatunga okwetegyeka nk'eihanga rya Commonwealth ahansi y'enganzi y'eihanga Hastings Banda, kandi ekahindurwa eiziina Malawi. Bwanyima y'emyaka ebiri, Banda akahinduka omwebembezi w'eihanga arikuhindura eihanga omu butegyeki bw'ekibiina kimwe. Banda akarangirirwa nk'omwebembezi w'eihanga ryona omuri 1971. Okwetegyeka kukareetwa obutegyeki bwa Banda obw'okunyigiriza munonga. Bwanyima y'okureetaho enkora y'ebibiina by'obutegyeki bingi omuri 1993, Banda akasingwa akaruuru ka boona aka 1994. Eriizooba, Malawi eine obutegyeki bw'ebibiina by'obutegyeki ebirikwebemberwa omwebembezi w'eihanga otoorainwe. Kurugirira aha bigyezo bya V-Democracy ebya 2024, Malawi neekwata omwanya gwa 74 omu by'oburuuru omunsi yoona kandi neekwata omwanya gwa 11 omu by'oburuuru omuri Afirika. Eihanga riine enkoragana nungi n'amahanga amaingi, kandi niryejumba omu bibiina by'amahanga goona, otwariiremu United Nations, Commonwealth of Nations, Southern African Development Community (SADC), Common Market for Eastern and Southern Africa (COMESA), hamwe na African Union (AU).[2]

Hastings Kamuzu Banda

Malawi ni rimwe aha mahanga agarikutunguuka munonga omu nsi yoona. Eby'entatsya n'eby'obuhingi n'oburiisa, kandi erimu abantu b'omubyaro kandi abarikweyongyera. Ebintu ebikuru ebirikworeka entunguuka omu by'entaasya, eby'obwegyese hamwe n'eby'amagara bikareebwa omuri 2007 na 2008.

Malawi eine amagara makye n'okufa kw'abaana baingi. Akakooko ka siriimu kari ahaiguru munonga, ekirikukyendeeza abakozi n'okwongyera aha nshohoza ya gavumenti. Eihanga riine abantu b'emiringo mingi, otwariiremu abazaire, aba Asia hamwe n'abazungu. Endimi nyingi nizigambwa. Abantu abarikukira obwingi n'abakurisitaayo kandi abaingi n'abaporotesitante.N'obu haraabe haabaire hariho entaro z'ebyanga ezabaire niziguma nizibaho ahabw'okwahukaana kw'enganda, omwaka gwa 2008 gukaba gukyendeire munonga, kandi ekiteekateeko ky'okumanya omuntu nk'ow'eihanga rya Malawi kikagaruka kubaho.

Ebihandiiko

[edit | edit source]
  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Malawi#cite_note-12
  2. https://thecommonwealth.org/our-member-countries