Jump to content

Wp/nyn/Madagascar

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Madagascar
Madagascar
sovereign state, island country, unitary state, country
part ofIndian Ocean Commission, Common Market for Eastern and Southern Africa, Organisation internationale de la Francophonie, Southern African Development Community Gorora
inception1960 Gorora
official nameRépublique de Madagascar, Madagasikara Gorora
native labelRepoblikan'i Madagaskar, République de Madagascar Gorora
official languageMalagasy, French Gorora
anthemRy Tanindrazanay malala ô! Gorora
cultureculture of Madagascar Gorora
continentAfrica Gorora
countryMadagascar Gorora
capitalAntananarivo Gorora
located in time zoneUTC+03:00 Gorora
located in/on physical featureMadagascar, East African islands, Indian Ocean, East Africa Gorora
coordinate location20°0′0″S 47°0′0″E Gorora
coordinates of easternmost point15°15′55″S 50°29′7″E Gorora
coordinates of northernmost point11°57′0″S 49°15′0″E Gorora
coordinates of southernmost point25°36′20″S 45°10′14″E Gorora
coordinates of westernmost point12°7′36″S 49°2′42″E Gorora
geoshapeData:Madagascar.map Gorora
highest pointMaromokotro Gorora
lowest pointIndian Ocean Gorora
basic form of governmentrepublic Gorora
office held by head of statePresident of Madagascar Gorora
head of stateMichael Randrianirina Gorora
office held by head of governmentPrime Minister of Madagascar Gorora
head of governmentRuphin Zafisambo Gorora
legislative bodyParliament of Madagascar Gorora
central bankCentral Bank of Madagascar Gorora
currencyariary Gorora
shares border withno value, Comoros, France, Mozambique, Seychelles Gorora
coextensive withMadagascar Gorora
driving sideright Gorora
electrical plug typeEuroplug, AC power plugs and sockets: British and related types, Type E, SN 441011, Type K Gorora
replacesFrench Madagascar Gorora
significant eventIndependence of Madagascar Gorora
official website Gorora
hashtagMadagascar Gorora
top-level Internet domain.mg Gorora
flagflag of Madagascar Gorora
coat of armsSeal of Madagascar Gorora
geography of topicgeography of Madagascar Gorora
has characteristicpartly free country Gorora
history of topichistory of Madagascar Gorora
economy of topiceconomy of Madagascar Gorora
demographics of topicdemographics of Madagascar Gorora
mobile country code646 Gorora
telephone country code+261 Gorora
emergency phone number117, 118, 124 Gorora
vehicle registration plate codeRM Gorora
maritime identification digits647 Gorora
Unicode character🇲🇬 Gorora
category for maps or plansCategory:Maps of Madagascar Gorora
Map

Madagascar, omu butongore Republic of Madagascar, n'eihanga ry'eizinga omuri Indian Ocean eririmu ekizinga kya Madagascar hamwe n'obuzinga obundi bukye n'eshangwa aha rubaju rw'amashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Africa. nikyo kizinga kya kana ekirikusingayo obuhango omunsi yoona kandi n'eihanga ry'eizinga erya kabiri omu buhango, kandi n'eihanga rya 46 omu buhango mu ndi yoona. [1] Orurembo rwayo orukuru ni Antananarivo.

Madagascar ni memba w'ekibiina ky'amahanga geeteeraine ekya United Nations (UN), African Union (AU), Southern African Development Community (SADC), hamwe na Organisation Internationale de la Francophonie. Orumalagasia n'orufaransa n'endimi z'eihanga. Obukristaayo niryo diini erikusinga oburungi omu eihanga, n'abantu bakye abarikukuratira enyikiriza zaabo eza ira. Ekitongore ky'amahanga geeteeraine nikitwara Madagascar nk'eihanga eritaratunguukire munonga.

Okuruga omwaka gwa 2021, abantu 68.4% nibatwarwa nk'abooro munonga.[2] Kurugirira aha kitongore ky'eby'okurya eky'ensi yoona ki World Food Programme okuruga okwezi kw'okubanza omwaka gwa 2025, 1. obukaikuru 31 bw'abantu bakahikwaho eibura ry'eby'okurya ry'amaani kandi abantu abarikuhingura 90% aha bukaikuru 28 bakaba nibatuura bakukozesa sente ezitakahika doora 3.10 buri eizooba.[3]

Obwebembezi omuri Madagascar eyetongoire

[edit | edit source]

Kuruga obu Madagascar yaatunga okwetegyeka, etungire ababembezi baingi bamwe abahindwire engyenderwaho y'eihanga. Obwebembezi obwokubanza (1960-1972) ahansi ya Philibert Tsiranana, ekaba erimu enkoragana y'amaani omu by'entaasya n'eby'obutegyeki na Bufaransa. Emyanya mingi muby'obwebwebembezi obw'ahaiguru ekaba er kukorebwa abafaransa abarikuruga aheeru y'eihanga, okwegyesa, ebitabo hamwe n'enteekateeka y'okwegyesa eby'Abafaransa bikagumizamu nibikozesibwa omu mashomero okwetoroora eihanga. Obutaikirizana bw'abantu ahabw'okugira ngu Tsirana akaikiriza enteekateeka y'obutegyeki bw'amatware, kikareetaho obwesharingo bw'abahingi n'abeegi obwarugiremu obutegyeki bwe okuhiibwaho omuri 1972. [4]

Gabriel Ramanantsoa, ow'amahe, akatooranwa nk'omwebembezi w'eihanga hamwe n'enganzi y'eihanga omwaka ogwo gumwe, kwonka abantu bakaba batarikumukunda, ekyamureetera kurekura omuri 1975. Colonel Richard Ratsimandrava, owarondwiirwe kumusikira, akaitwa bwanyima y'ebiro mukaaga by'obwebembezi bwe. General Gilles Andriamahazo akatwara obutegyeki bwanyima ya Ratsimandrava kumara emyezi ena bwanyima Didier Ratsiraka akaija kutegyeka omu 1975 kuhisya 1993.[5]

Rukundo ya Ratsiraka ekakyendeera munonga aha muheru gw'emyaka ya 1980 kuhika aha muheru gw'omwaka gwa 1991 abakuumi b'omwebembezi weihanga ku baakubire amasasi ahabesharingi abaabaire bataine bikwato omu ruteerane. Omu bwire bw'emyezi ebiri, gavumenti ey'akaire ekaba etandikirweho ahansi y'obwebembezi bwa Albert Zafy (1992-1996), owaasingire akaruuru k'omwebembezi w'eihanga omuri 1992 kandi yaataho obutegyeki bwa kashatu (1992-2010).[6] Kwonka, ekisanja kya Zafy, kikashishwa okugwa kw'ebyentatsya, obushomankuzi, hamwe n'okureetaho ebiragiro by'okweyongyera amaani. Ekyarugiremu n'okubingwa omu ntebe omuri 1996. Norbert Ratirahonana, akatooranwa kumara ameezi ashatu kuhisya akaruuru k'omwebembezi w'eihanga akakurastireho. Ratsiraka akagarurwa omu butegyeki arikugyendera aha nteekateeka y'okureetaho empindahinduka omu by'entaasya kuruga omuri 1996 kuhisya omuri 2001.[7]

Ebihandiiko

[edit | edit source]
  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Madagascar#cite_note-world-atlas-16
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Madagascar#cite_note-:3-24
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Madagascar#cite_note-25
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Madagascar#cite_note-LOC-62
  5. https://en.wikipedia.org/wiki/Madagascar#cite_note-126
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Madagascar#cite_note-crisisgroup-128
  7. https://web.archive.org/web/20040907223329/http://www.iss.org.za/pubs/papers/89/Paper89.htm