Jump to content

Wp/nyn/Ibanda

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Ibanda
Ibanda
human settlement
countryUganda Gorora
capital ofIbanda District Gorora
located in the administrative territorial entityIbanda District Gorora
coordinate location0°7′12″S 30°30′0″E Gorora
Map

Ibanda n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa Uganda. N'omwanya mukuru gw'eby'obutegyeki, eby'obwebembezi hamwe n'eby'obushuubuzi omu disiturikiti ya Ibanda hamwe n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. Kikatandika omu myaka ya 1990 kandi kikongyerwa kuruga omu mwanya gw'ebyobushuubuzi, kyahinduka orukiiko rw'orurembo kandi omuri 2016 kikaheebwa ekitiinisa kya munisiparite. Orukiiko rwa Munisiparite rwine divijoni ishatu eza Kagongo, Bisheshe na Bufunda n'emyanya 21 eya Kyaruhanga, Bufunda, Nyamirima, Nsasi, Kayenje, Kashangura, Rwenshuri, Kigarama, Rugazi, Rwobuzizi, Kasasi, Bugarama, Karangara, Kabaare, Tansheko, Nyakatookye, Kyeikucu, Orukiiko rwa Munisipaali ya Ibanda rwine ebyaro ebirikuhingura 230. Orukiiko rwa munisiparite ya Ibanda rukatandika emirimo yaaryo ekiro 1 okwa mushanju omuri 2016 bwanyima y'okwongyerwa kuruga omu rukiiko rw'orurembo hamwe n'amagomborora agandi agabaire gatungirweho. (Bisheshe Sub County, Nsasi, Ekicweka kya Nyabuhikye Sub County na Kashangura).

Omwanya

[edit | edit source]

Ibanda neshangwa kiromita nka 70 (mayiro 43), aha ruguuto, omu matemba g'oburengyerwa-izooba bwa Mbarara, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Ankole.[1] Eki kiri kiromita nka 290 (mayiro 180), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Kampala, orurembo orukuru kandi orurikukirayo obuhango omu Uganda.[2] Obutebeekanisa bw'orurembo ni 0°08'0. 0"S, 30°29'42. 0"E (Latitude:-0. 134712; obugome:30. 495,000).[3]

Orukiiko rwa Ibanda ruri omuri Ibanda South Constituency omu disiturikiti ya Ibanda, omu mashuuma g'oburengyerwa izooba bwa Uganda. Nikihikaana na Igorora Town Council, Kikyenkye, Kijongo na Ishongororo sub-counties omu disiturikiti ya Ibanda, Kinoni s/c omu disiturikiti ya Kiruhura na Kicheche Sub-County omu disiturikiti ya Kamwenge kandi nikyo kitebe kya disiturikiti ya Ibanda. Omwanya gw'akakiiko niguhika nka 372. square kiromita 21 (143. 71 sq mi), eitaka rikye (obuhangwa hamwe n'eitaka erigwire), ebisharara hamwe n'amaizi gagwire. Orukiiko orwabaireho orw'orurembo rukatandika omuri 1994 n'emyanya ebiri eya Bufunda na Kagongo kandi omu nteekateeka y'entunguuka eya 2010, emyanya endiijo eshatu ekatandikwaho. Rugazi, Kigarama na Kyaruhanga, hamwe n'omwanya gwa 51. 49 km2 (19. sq mi 88.

Ebyafaayo

[edit | edit source]

Ibanda naamanywa ahabw'okwita Harry George Galt, omujwekyerwa wa Bungyereza omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba ekya Uganda Protectorate, ebiro 19 Okwakataano 1905. [citation needed] Eiziina ryakyo rikaruga omu kigambo ky'enzaarwa ekya Ibandwa ahu abantu b'omubyaro baabaire batemba omu rushozi okusharaho oburemeezi bwabo na ruhanga waabo, ekirikuvunuurwa nk'orushozi rwa ibandwa.

Omuhendo gw'abantu

[edit | edit source]

Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu Ibanda ekaba erimu abantu 22,730. Omuri 2010, ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 27,800. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 28,500.[4] Omuri 2014, okubara kw'abantu omu ihanga kukareetaho abantu 31,316.[5]

Enshonga z'omugasho

[edit | edit source]

Ebintu ebindi ebirikugyenda omu maisho omu tawuni ya Ibanda nainga haihi n'ensharo zaayo:

  • ofiisi za Ibanda Town Council
  • ekitebe kikuru ky'obwebembezi bwa disiturikiti ya Ibanda
  • Ibanda University, eitendekyero ry'abantu buntu eryatebwaho omuri 2014.
  • Eirwariro rya Uganda Martyrs' Hospital Ibanda, n'eirwariro ry'abantu boona eririkureebererwa obureeberezi bw'abakaturiki omuri Mbarara[6]

Ebishushani

[edit | edit source]

Ebihandiiko ebirikugambwaho

[edit | edit source]
  1. http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Mbarara%20(Mbarara)&toplace=Ibanda%20(Mbarara)&fromlat=-0.6583333&tolat=-0.1538889&fromlng=30.6758333&tolng=30.5319444
  2. http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Ibanda%20(Mbarara)&toplace=Kampala%20()&fromlat=-0.1538889&tolat=0.3155556&fromlng=30.5319444&tolng=32.5655556
  3. https://www.google.com/maps/place/0%C2%B008'05.0%22S+30%C2%B029'42.0%22E/@-0.10217,30.4623414,12z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0
  4. https://web.archive.org/web/20140707231502/http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP52010.pdf
  5. http://citypopulation.de/Uganda-Cities.html
  6. https://web.archive.org/web/20150725234020/http://www.mycountry.ug/detail.php?id=968&item_name=IBANDA%20HOSPITAL

Enkwatanisa y'aheeru

[edit | edit source]