Jump to content

Wp/nyn/Gulu District

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Gulu District
Gulu city

Gulu

Gulu n'orurembo omu kicweka kya Uganda eky'amatemba kandi nirwo rurembo rw'eby'obushubuzi n'obwebembezi omu Orurembo rwa GuluObutereera bw'orurembo rwa Gulu ni 2°46'54.0"N 32°17'57.0"E.turikiti ya Gulu. ruri kiromita 333 kuruga Kampala, orurembo rwa Uganda orukuru kandi orurikukirayo obuhango. ekishaayi ky'enyonyi ekya Gulu Airport

Ebyafaayo

Omu butegyeki bw'Abangyereza omu kyasha kya 19 na 20, amatemba ga Uganda gakaba gatatunguukire munonga kukira eihanga erindi.Abantu bakahambwa omu mahe na pooriisi, baingi baaboohereza kurwana omu rutaro rw'ensi yoona orw'okubanza n'orwa kabiri.

Omu myaka ya 1960, empungi nyingi kuruga Sudan, Rwanda na Congo zikatuura omu rurembo.

Amahe ga Lord's Resistance Army (LRA), garikwebemberwa Joseph Kony, gakatandika omu myaka ya 1990 bwanyima ya Auma/Lakwena kuza Kenya.Aba LRA bakongyera kuba ab'akabi omuri Gulu hamwe n'omu byaro ebyetorwaire.Abaana 15,000, abarikumanywa nka "abagyenyi b'ekiro" bakaba bairuka baza omu rurembo kuronda oburinzi buri mwebazyo.

Omu 1996, gavumenti ya Uganda ekaragiira abantu boona omu matemba ga Uganda kuza omu kampu z'empungi.

Ebitongore bingi, nka Stop the Genocide in Northern Uganda, bikagira ngu kampu zikaba ziri "kampu z'okubonabonesezamu"Kandi bakashaba ngu zikingwe ahonaaho.Eizooba rimwe, abantu abarikwingana obukaikuru bubiri bakaba nibatuura omu kampu.

Omu kwakana 2009,enkambi zoona zikakingwa, abantu bakaikirizibwa kugaruka omu byaro byabo.Omu Kwamushanju 2009, abantu abarikuteekwateekwa kuba 1,452,000 (ebicweka 80.7 ahari abo abaabaire nibatuura omu kampu) bakaba barugire omu kampu beekundiire kugaruka omu maka gaabo.Kuruga omu kwezi kwa kashatu 2007, hakabaho obusingye omu kyanga ekyo ahabw'okuba aba LRA bakaba batakiri b'akabi munonga.

Embeera y'obwire

Embeera y'obwire eya Gulu n'ey'obutagasi bwingi kandi erimu omushana mwingi (Aw) kurugirira aha nkora ya Köppen-Geiger ey'okushoroora embeera y'obwire.

Eby'abantu

Okubara abantu okwakozirwe omuri 2002 kukateebereza ngu omubaro gw'abantu omuri Gulu gukaba guri 119,430.Ekitongore kya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu omubaro gw'abantu gukaba guri 149,900 omuri 2010.UBOS ekateebereza ngu omubaro gw'abantu ahagati y'omwaka gukaba guri 154,300.Okubara abantu okwakozirwe omuri 2014 kukata omuhendo gw'abantu ahari 152,276.

Omu 2020, omuhendo gw'abantu omu rurembo rwa Gulu gukaba niguteeberezibwa kuba 152,276:Bar Dege (47,700), Laroo (32,300), Layibi (43,900) hamwe na Pece (53,500), hamwe n'omuhendo gw'abantu 177,400.

Eby'obwegyese

Gulu n'orurembo orurimu Yunivasite ya Gulu, erimu puroguraamu nyingi otwariiremu eby'obuhingi n'oburiisa, eby'amarwariro, eby'obushubuzi hamwe n'okumaraho entaro.Ni rimwe aha matendekyero ashatu aga Gavumenti omu kicweka ky'amatemba, agandi ni Muni University omuri Arua na Lira University omuri Lira. Yunivasite ya Gulu niyo erikureeberera eishomero ry'eby'amarwariro erya Gulu University School of Medicine, rimwe aha mashomero mwenda agarikwikirizibwa omu Uganda okuruga okwezi kwa kabiri 2015. Eitendekyero rya Gavumenti erya Uganda Management Institute, niryo rimwe aha matendekyero g'eby'obwegyese bw'ahaiguru omu Uganda, ririkwegyesa n'okucondooza aha by'obwebembezi, riine eishomero omuri Gulu. Gulu nayo eine Yunivasite ya Sacred Heart Gulu, ey'abantu buntu erikukwatanisa n'obureeberezi bw'abakaturiki omuri Gulu.

Eby'amagara

Omu rurembo harimu amarwariro ashatu: Eirwariro rya St. Mary's Hospital Lacor, Eirwariro rya Gulu Regional Referral Hospital, hamwe n'Eirwariro rya Gulu Independent Hospital.

Hariho n'omwanya gw'okuragurira abantu, Thrive-Gulu, ogwatandikirweho omuhangu Judy Dushku hamwe n'omushaija we Jim Coleman, kandi gukashashurirwa Eliza Dushku. Kutungire obuhwezi bw'esente kuruga omu kitongore kya Ireland ekya Trocaire hamwe n'ekitongore ky'aheeru ekya Scandinavia.

Eby'engyenda

Omwika

Orurembo niruheebwa ekishaayi ky'enyonyi ekya Gulu, ekirikubaasa kugyenda mita 3,144.Ekishaayi ky'enyonyi ekya Gulu nikyo kya kabiri omu obuhango omuri Yuganda bwanyima y'ekishaayi ky'enyonyi ekya Entebbe.

Oruguuto rw'egaari y'omwika

Gulu eine sitesheni aha ruguuto rw'egaari y'omwika orurikuhika Tororo na Pakwach, orwabaire rutakikora kuruga 1993.Ekitongore kya Gavumenti ekya Rift Valley Railways kikashashurira okwihaho ebishaka hamwe n'okugarura busya ebyombeko, ekyareteire egaari y'omwika y'okubanza kumara emyaka 20 kugyenda kurabira omuri Gulu ebiro 14 okwamwenda 2013.

Emizaano

Ekishaaha kya Gulu United FC n'ekya Pece War Memorial Stadium, ekirikubaasa kushutama abantu 3,000. Ekishaaha eki kikombekwa Abangyereza omuri 1959, kandi okuhunduuza kukatandika omu kwakana 2017.

Emyanya y'okuramizamu

Ebyombeko by'okuramizamu ebirikukira obwingi n'eby'abakurisitaayo, otwariiremu ebyombeko ,Obureeberezi bw'abakaturiki obwa Gulu (Ekereziya y'abakaturiki), Obureeberezi bw'abasodokisi obwa Gulu (Obureeberezi bwa Alexandria),Ekereziya ya Uganda (Ekereziya y'abakurisitaayo), Ekereziya ya Presidensiali omu Uganda (Ekereziya y'ensi yoona ey'abahindukire),Ekereziya ya Baptist Union of Uganda (Ekereziya y'ensi yoona ey'abahindukire), Watoto Church, Assemblies of God,[25] Kandi hariho n'ekanisa ya Yesu Kristo eya Latter-day Saints.Kandi hariho n'emizigiti y'abasiraamu.

Amaizi n'obuyonjo

Gavumenti ya Uganda omuri 2020, ekahendera omurundi gw'okubanza ogw'ekigyendererwa ky'okugaba amaizi n'obuyonjo omuri Gulu, erikukoresa za rooni ezirikutungwa kuruga omu banka y'ensi yoona hamwe na KfW.Purogyekiti ekaba neeyetenga obuhumbi 82.3 (obukaikuru bwa doora 22) kugira ngu ete omu nkora.Ahabw'okutunguuka, orurembo rwa Gulu rwine obushoboorozi bw'okubiika rita z'amaizi obukaikuru 42 (obukaikuru bwa doora 1.1).Okwongyera ahari ekyo, ebihorooni 42 by'abantu boona byombekirwe, ebirikubaasa kushutama abantu 250 omurundi gumwe.Ekyoma kisya ky'okutereeza kasasiro y'omu bwiire bw'okushemererwa omuri Cubu kyombekirwe.

Ekicweka kya kabiri ky'ekigyendererwa kirimu okutandikaho eikorero ry'amaizi g'okunywa, eriri haihi n'ekitongore ky'amashanyarazi ekya Karuma, eririkubaasa kusindika amaizi garikwingana mita 10,000 (2,600,000 US gal) buri izooba.Oburugo bw'amaizi obusya nibuza kuhisya amaizi marungi aha bantu 341,000 omuri Gulu hamwe n'abantu abandi abaherereire.Kandi harimu n'okushanjuura obuheereza bw'obuyonjo oburungi aha bakasitoma 170,000.KfW hamwe na CDC Group nibateekateekwaho kushashurira omurundi gwa kabiri, okutandika n'okwezi kwa mukaaga 2021.

  • Okot p'Bitek, omuhandiiki w'ebitabo[28]
  • Taban Lo Liyong, omuhandiiki w'ebitabo
  • Otema Alimadi, owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda
  • Omweshongozi Lumix Da Don
  • Judith Heard, omukazi w'omurembe
  • Catherine Kyobutungi, akazarirwa aha omuri 1972[29]
  • Pen-Mogi Nyeko, omushaho w'enyamaishwa, omushomi kandi omwebembezi w'eihanga; owabaire ari omuhwezi wa Gulu University, 2002–2018
  • Purofeesa George Openjuru Ladaah, omushomi kandi omwebembezi w'eishomero, orikuheereza nka omuhwezi wa Gulu University, eishomero rya Gavumenti omu kicweka ky'amatemba ga Uganda, kuruga 13 Okwakana 2018.
  • Ronald Reagan Okumu, omunyabyabutegyeki, omuhwezi w'abantu, omucondoozi, omurwanirizi w'obusingye, owaabaire ari omukiiki omwishengyero rya Uganda omu ishaza rya Aswa omu Disiturikiti ya Gulu kuruga 1996 kuhisya 2021
  • etty Aol Ocan, omunyabyabutegyeki, owaabaire ari omwebembezi w'orubaju orurikuhakanisa gavumenti omu ishengyero rya ikumi omu UgandaNorbert Mao, president of Democratic Party; former Member of Parliament, Gulu Municipality; former LC5 Gulu District; current Minister of Justice and Constitutional Affairs in the Museveni's NRM GovernmentOjara Martin Mapenduzi, omunyamahurire, omunyabyabutegyeki kandi memba w'eishengyero orikujwekyera Gulu West (Bardege-Layibi Division)

Endimi ezirikugambwa abantu ba disiturikiti ya Gulu

  • Oruluo-Ruacholi [30]
  • Orulango
  • Oruswahili
  • Orungyereza

Reeba na

  • Ebyombeko by'egaari y'omwika omu Uganda
  • Ekicweka kya Acholi
  • Orukarara rw'endembo na tauni omu Uganda