Wp/nyn/Emmanuel Tumusiime-Mutebile
Emmanuel Tumusiime-Mutebile (27 Okwa kana, 1949-23 Okwa kana omuri 2022) akaba ari omukugu omu by'entaasya kandi omukozi wa banka omuri Uganda.
Akakora nka Gavana wa Bank of Uganda kuruga omuri 2001 kuhisya obu yaafa ebiro 23 Okwa kana omuri 2022. [1]
Amagara n'emirimo ye
[edit | edit source]Emmanuel Tumusiime Mutebile akazarwa ebiro 27, Okwakana, 1949, omu Disiturikiti ya Kabale, omu burengyerwa-izooba bwa Uganda, omuzaire wa John Wilson Mutebile. Akaba ari omwe aha baana mwenda.
Tumusiime-Mutebile akaza omu itendekyero rya Kigezi College Butobere omu mishomo ye eya O-Level (grade S1-S4).[2] Bwanyima akaza omu ishomero rya Makerere College omuri Kampala, Uganda, omu mishomo ye eya A-Level (grade S5-S6).[3]Omuri 1970, akaza omu yunivaasite ya Makerere, ahu yaatooranwa nk'omwebembezi w'ekibiina ky'abeegi ekya Yunivasite.[3]
Akagyemeserezibwa okuruga omu Uganda omuri 1972 bwanyima y'okugamba omu bantu baingi arikuhakanisa okubingwa kw'aba Asia kuruga omu ihanga rya Idi Amin. Akatoroka yaaza Bungyereza arikurabira Tanzania, yaamara emishomo ye aha yunivaasite ya Durham, yaatunga diguri ya kabiri omu by'entaasya hamwe n'eby'obutegyeki.[4]
Omu Okwaikumi 1974, akatandika emishomo ye eya 'post-graduate' omu eitendekyero rya Balliol College, Oxford, atakahikire omuri East Africa. Akaza omu yunivaasite ya Dar es Salaam kwegyesa n'okukora okucondooza, obwo arikushoma diguri ye yakashatu omu by'entaasya.
Ahagati ya 1979 na 1984 Tumusiime-Mutebile akatooranwa omu myanya mingi omu Gavumenti ya Uganda kuruga aha muhwezi w'omuhandiiki mukuru owa purezidenti omu maka g'obwa purezidenti omuri 1979, kuhisya aha muhandiiki omuri minisiture y'eby'enteekateeka omuri 1981 ahu yaahikire aha muhangu omukuru omu by'entaasya, reero omukuru omu by'entaasya Omuri 1992, akatooranwa nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture y'eby'empiiha n'entunguuka y'eby'entaasya, okugaitwa oku yaabaire ashagikire obu yaabaire naakora na minisita w'eby'empiiha Gerald Ssendaula.[5]
Akaba ari Gavana wa Bank of Uganda kuruga 2001 kuhisya obu yaafa omuri 2022.[6]Niwe mukuru w'eihanga arikukirayo kumara obwire buraingwa omu byafaayo bya Bank of Uganda hamwe na Gavana wa banka nkuru omuri Afirika arikukirayo kumara obwire buraingwa obu yaafiire.[7][8]Naheebwa ekitiinisa ahabw'enteekateeka nungi y'eby'entaasya eyateirweho gavumenti ya Uganda aha kushabwa kwa banka eya rwagati omu myaka ya 1990 hamwe n'emyaka ikumi y'okubanza eya 2000.[5][9]
Kuruga 2006, akaba ari purofeesa omu kitongore ky'eby'entaasya aha yunivaasite ya Makerere, yunivaasite enkuru kandi erikukirayo obuhango omu Uganda. Tumusiime-Mutebile akaba ari mukuru wa Yunivasite y'amahanga goona eya East Africa, Yunivasite y'abantu buntu eyatandikirwe omuri 2011, erikwombekwa omuri Kampala, orurembo orukuru rwa Uganda.[10] Omu 2009, Yunivasite ya Nkumba, ey'obuntu buntu eri Nkumba, haihi Entebbe, ekamuheereza diiguri y'ekitiinisa eya Dokita w'eby'obufirosoofo, ahabw'okumanya "omurimo muhango ogwakozire omu kutunguura eby'empiiha omu Uganda.".[11]
Tumusiime akafeera omuri Nairobi ebiro 23 Okwakana 2022, aha myaka 72. Akabonabonesibwa oburwaire bwa sukaari atakafiire.[12][13]
Reeba n'ebi
[edit | edit source]- Louis Kasekende
- banka za Uganda,
- ebyentatsya ya Uganda,
- shiringi ya Uganda,
- abebembezi b'amatendekyero ga Yunivasite
Ebihandiiko ebirikugambwaho
[edit | edit source]- ↑ "Bank of Uganda Governor Mutebile dies in Nairobi". The East African. 24 January 2022. Retrieved 26 February 2022.
- ↑ Ssekika, Edward (14 August 2011). "Mbabazi, Mutebile to revive tormer school". The Observer (Uganda). Kampala. Archived from the original on 15 July 2015. Retrieved 15 July 2015.
- 1 2 Badagawa, Philimon (27 June 2014). "Who Is Prof. Emmanuel Tumusiime-Mutebile". Kampala: Uganda Campus Times. Archived from the original on 3 October 2016. Retrieved 29 September 2016.
- ↑ "Gazette,_XXI". Durham University Archive. Retrieved 3 December 2018.
- 1 2 Kiggundu, Edris (22 February 2012). "Tumusiime-Mutebile faces uncertain future". The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 29 July 2014.
- ↑ "Bank of Uganda Governor Emmanuel Tumusiime-Mutebile dies in Nairobi". NTV Uganda. 23 January 2022. Retrieved 23 January 2022.
- ↑ Ojambo, Fred. "Tumusiime-Mutebile, Africa's Longest-Serving Bank Governor, Dies". Bloomberg.
- ↑ Wafula, Walter (14 November 2010). "Can Governor Mutebile live up to his promise?". Daily Monitor. Retrieved 29 July 2014.
- ↑ Weiwei, Hu (8 April 2009). "Uganda's Economy Remains Positive despite Global Recession". English.Cri.Cn Quoting Xinhua. Archived from the original on 16 October 2012. Retrieved 29 July 2014.
- ↑ Otage, Stephen (25 March 2014). "Varsity Names Mutebile Its New Chancellor". Daily Monitor. Retrieved 29 July 2014.
- ↑ Bagadawa, Philimon (15 November 2009). "Nkumba University Shopping for 150 Computers". The Observer (Uganda). Retrieved 29 July 2014.
- ↑ David Jack Tumusiime (23 January 2022). "Bank of Uganda Governor Tumusiime Mutebile Dead". Nile Post Uganda. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2022.
- ↑ David Jack Tumusiime (23 January 2022). "Bank of Uganda Governor Tumusiime Mutebile Dead". Nile Post Uganda. Kampala, Uganda. Retrieved 23 January 2022.