Wp/nyn/Emmanuel Cardinal Wamala
Emmanuel Wamala (akazaarwa ebiro 15 okwa ikumi n'ebiri omu mwaka gwa 1926) n'omureeberezi w'Abakaturiki owaabaire ari ishe abareeberezi wa Kampala kuruga omu mwaka gwa 1990 kuhisya omu mwaka gwa 2006 omu Uganda. Akahindurwa karidinaari omu mwaka gwa 1994.[1]
Ebyafaayo n'obwegyese
[edit | edit source]Wamala akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi n'ebiri omu mwaka gwa 1926, omu kyaro kya Kamaggwa, omu Parish ya Lwaggulwe, omu Disiturikiti ya Masaka omuri Uganda. Akaza omu ishomero rikuru ry'okutandiikiramu omuri Kalisizo kumara emyaka ena, obwe atakagiire omuri Bukalasa National Minor Seminary omu mwaka gwa 1942. Bwanyima y'okumara emyaka mushanju omuri Bukalasa, yaaza omu ishomero rya Katigondo National Major Seminary kuruga omu mwaka gwa 1949 kuhisya omu mwaka gwa 1955. Akatunga diguri omu by'ediini.
Omu kwezi kwa mwenda omu mwaka gwa 1956, akohereezibwa ahari Pontifical Urban University omuri Roma kwongyera aha mishomo ye, ahu yaaheirwe obushooboorozi omu by'ediini. Kuruga omwaka gwa 1962 kuhisya omwaka gwa 1964 akakora koosi y'obwegyesa aha y'Univaasite ya Makerere,ahu yaatungiire dipuroma omu ishomo eryo. Bwanyima, akagumizamu n'emishomo ye omuri United States.[1][2]
Obusesorodooti
[edit | edit source]Wamala akatunga obudiikoni ebiro 15 Okwa munaana omu mwaka gwa 1957 omuri Rooma. Akahebwa ekitiinisa ky'obusesorodooti, ebiro 21 Okwa ikumi n'ebiri omuri omuri 957, omu kanisa ya Pontifical College Urbaniano, omuri Rooma, obwe ari kubuheebwa ishe abareeberezi Pierre Sigismondi, ishe abareeberezi omukuru owa Neapolis omuri Pisidia. Aha mukoro nigwo gumwe, Stephen Fumio Hamo, owaabaire naaza kuba kalidinaari owo'mumaisho, nawe bakamujweka obusesorodoti
Paul Lokiru Kalanda, omureeberezi Emeritus owa Fort Portal, Uganda nawe akatunga obusesorodooti omu mwanya nigwe gumwe.[3]
Akagaruka omu Uganda omu mwaka gwa 1960 kandi yaatooranwa kukora emirimo etari emwe n'emwe nka;[2]
- Mukuru w'amashomero g'obureeberezi omuri Masaka Catholic Diocese,
- Memba w'eishomero rya Bukalasa Minor Seminary Chaplain,
- Memba w'eishomero rya Makerere Univasite
- Vicar General w'obureeberezi bwa Masaka kuruga omu mwaka gwa 1974 kuhisya omu mwaka gwa 1981.
- Akatooranwa nka chapulini waabahikiiriire ebiro 25 Okwa kataano omu mwaka gwa 1977.
Ow'obureeberezi
[edit | edit source]Ebiro 17 Okwa mushanju omu mwaka gwa 1981 Paapa Yohaana Paulo II akamutoorana nk'omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki bwa Kiyinda-Mityana. Akatekwa aha ntebe nk'omureeberezi w'ekereziya ya Noah omuhikiriire Mawaggali,omu bureeberezi bwa Kiyinda-Mityana. Omukoro gukabaho ebiro 22 Okwai I ikumu n'ebiri omu mwaka gwa1981. Omureeberezi omukuru akaba ari Karidinaari Emmanuel Kiwanuka Nsubuga, ishe abareeberezi wa Kampala arikuhwerwa omureeberezi Adrian Kivumbi Ddungu, omureeberezi wa Masaka hamwe na Joseph Stimpfle omureeberezi ow'Augsburg..[1][2]
Ebiro 21 okwa mukaaga omu mwaka gwa1988 Paapa Yohaana Paulo II akamutoorana nk'omureeberezi wa Kampala. Ebiro 8 okwa kabiri omu mwaka gwa1990, Bishopu Wamala akamusikira nk'omureeberezi wa Kampala, ahanyima y'okuhuumura kwa Kalidinaali Emmanuel Kiwanuka Nsubuga aha ntandiikwa y'eizooba.[1][2]
Karidinaari
[edit | edit source]Ebiro 26 Okwa ikumi na kumwe omu mwaka gwa 1994 Paapa Yohaana Paulo II akamutoorana kuba karidinaari. Akaba ari omwe aha bakaridinaari bokuteera akaruuru abaabaire beejumbire omu ruteerane rw'abapapa orwa 2005 orwaronzire Paapa Benedict owa ikumi na mukaaga, kwonka yaafeerwa obugabe bw'okwejumba omu ruteerane rw'omumaisho, ahabw'okuhitsya amazaarwa ge ag'emyaka kinaana y'obukuru. Akasikirwa ishe abareeberezi omuri Kampala Cyprian Kizito Lwanga.[1][2]
Ebiro 9 Okwa ikumi omu mwaka gwa 2021 Wamala akaza aha kuziika Monsignor Henry Kyabukasa muto we ow'emyaka 92 omu uganda. Kyabukasa akaba ari omwebembezi w'obureeberezi bw'abakaturiki omuri Masaka kandi akafeera omwirwariro rya Villa Maria omu Disiturikiti ya Kalungu ebiro 6 Okwa ikumi omu mwaka gwa 2021. Akazikwa omuri Bukalasa Minor Seminary omu Disiturikiti ya Kalungu.[4]
Kalidinaali Wamala n'omwebembezi w'ekitongore ky'amahanga goona ekitari kya gavumenti ekya African Prisons Project, ekirikworeka ekigyendererwa ky'okureeta ekitiinisa n'amasiko omu bashaija, abakazi n'abaana abari omu bihome bya Afirika kurabira omu by'amagara, eby'obwegyese, oburingaaniza hamwe n'okugaruka kwegaita aha bantu. Akibiishopu Emmanuel Wamala niwe yaabaire ari omwebembezi w'ekibiina ky'abepisikopi kuruga omu mwaka gwa1986 kuhisya omu mwaka gwa1994. Akaba ari purezidenti w'ekibiina ky'abakristaayo ekya Uganda Joint Christian Council. Akibiishopu Wamala niwe yaabaire mukuru w'eitendekyero ry'abajurizi ba uganda, eryatandikirweho omukikungu ebiro 18 Okwa ikumi omu mwaka gwa1993.[2]
Akahuumura nka ishe abareeberezi wa Kampala, ebiro 19 Okwamunaana omu mwaka gwa 2006 kandi yaagyenda omu maisho nka ishe abareeberezi owa humweire emirimo omuri Kampala.[1][2]