Jump to content

Wp/nyn/Disiturikiti ya Lira

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Disiturikiti ya Lira
Lira District
district of Uganda
named afterLira Gorora
countryUganda Gorora
capitalLira Gorora
located in the administrative territorial entityNorthern Region Gorora
coordinate location2°5′0″N 33°10′0″E Gorora
geoshapeData:Uganda/Lira.map Gorora
language usedKumam dialect, Lango Gorora
official websitehttps://lira.go.ug/ Gorora
Map
Akabonero k'orurengo rw'ahaiguru akarikusisikara omuri Lira, Uganda, okwezi kwa mwenda 2010

Disiturikiti ya Lira n'ey'omumatemba ga Uganda. Nka disiturikiti ezindi nyingi omu Uganda, niryo rireetwa eiziina ry'orurembo rwayo oruhango orwa Lira.

Omwanya

[edit | edit source]
Okuvuga egaari y'omwika aha ruguuto rw'egaari y'omwika.

Disiturikiti ya Lira eine ensharo na disiturikiti ya Pader omu matemba gaayo, Otuke omu matemba g'oburugwa-izooba, Alebtong omu burugwa- izooba, Dokolo omu mashuuma g'oburugwa- izooba, Apac omu mashuuma g'oburengyerwa- izooba hamwe na Kole omu burengyerwa- izooba.[1] Orurembo rwa munisipaali orukuru, orw'obwebembezi hamwe n'eby'obushuubuzi omu disiturikiti, Lira, neeshangwa kiromita 110 (mayiro 68), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburugwa-izooba bwa Gulu, orurembo orurikukirayo obuhango omu matemba ga Uganda.[2]Koodinate za disiturikiti ni: 2° 16' 26" N / 32° 57' 11" E.[3]

Okushwijuma

[edit | edit source]

Okuhisya omwaka gwa 2005, disiturikiti ekaba erimu amagomborora mukaaga; Erute, Dokolo, Kyoga, Otuke, Moroto na Munisipaali ya Lira. Ebi bikagabirwamu amagomborora abiri na munaana. Aha magomborora abiri na munaana, ana n'amagomborora ga munisiparite. Hariho emiruka 192 hamwe n'ebyaro 2,247. Dokolo ku yaahindukire disiturikiti omu 2005, Alebtong na Otuke omu 2010, disiturikiti ya Lira hati erimu amagomborora ashatu: Erute North County, Erute South County na Munisipaali ya Lira.

Entongane n'okufuruka kw'abantu omu maka gaabo

[edit | edit source]

Obwimukiiriro bwa Lord's Resistance Army obwareeteire disiturikiti ya Kitgum na Pader omu matemba g'eihanga, obwimukiiriro obweyeyongyeire omu mwaka gwa 2002 bukarugwamu okufuruka kw'abantu baingi omu disiturikiti ya Lira. Kwonka, okwezi kwa mukaaga 2009, embeera y'eby'okwerinda omu disiturikiti ekaba eri ey'obusingye. Omu 2006 na 2007, disiturikiti ya Lira ekareeba okugarukwa kw'abantu baingi omu ihanga ryabo. Abantu abarikurenga 310,000 ahari 350,000 bakaruga omu kampu, baagaruka omu byaro byabo omu bwire bw'ameezi 14

Ekicweka kya Lango

[edit | edit source]

Disiturikiti ya Lira n'emwe aha Disiturikiti y'ekicweka kya Lango, erimu disiturikiti ezi: Alebtong, Amolatar, Apac, Dokolo, Lira, Kole, Otuke na Oyam. Ekicweka eki nikihikaana na Disiturikiti ya Lango etakiriho hati. Ekicweka kya Lango kikaba kaine abantu 2. aba Langi miriyoni 5 omuri 2023, kurugirira aha kubara abantu okwabaireho omubwire obwo.[4]

Omuhendo gw'abantu

[edit | edit source]

Okubara abantu okwabaireho omuri 1991 kukateebereza ngu abantu abari omu disiturikiti ni 191,500. Okubara abantu okwabaireho omu mwaka gwa 2002 kukareetaho abantu 290,600 omu disiturikiti, kandi buri mwaka abantu nibaguma nibeeyongyera ahari 3 ebicweka bina ahari igana.[5] Omuri 2012, omuhendo gw'abantu omu Disiturikiti ya Lira gukaba nigubarirwa 403,100.[6] Abantu baingi n'ab'oruganda rwa Lango kandi orurimi orurikukirayo kugambwa n'orurimi rw'OLango.[7]

Emirimo y'eby'entaasya

[edit | edit source]

Disiturikiti ya Lira eine eby'entaasya bitari bimwe na bimwe, otwariiremu:

  • Eby'okuguza hamwe n'eby'okuguza
  • Okukora amatafaari
  • Ebintu by'eibumba
  • Okukora tile z'akasolya
  • Okubaija
  • Okwombeka
  • Okujuba
  • Eby'okujwara
  • Okutereeza ebihingirwe n'okubitunda
  • Okugarura busya ebyoma n'okubikora
  • Obuheereza bw'okuteera ebitabo
  • Bizinesi y'okuguza ebitabo
  • Bizinesi ya Boda-boda
  • Okuguza emibazi

Ebihandiiko ebirikugambwaho

[edit | edit source]
  1. Uganda District Map
  2. "Map Showing Gulu And Lira With Distance Marker". Globefeed.com. Retrieved 8 May 2014.
  3. Map - Lira District - MAP[N]ALL.COM". mapnall.com. Retrieved 2022-02-14.
  4. ASOU (2023-06-28). "ASOU Lango Sub-region Surgical Camp 2023". Association of Surgeons of Uganda. Retrieved 2024-06-09.
  5. Lira District Population Sub-Sector". Lira District Administration. Retrieved 8 May 2014.
  6. "Estimated Population of Lira District In 1991, 2002 & 2012". Citypopulatin.de. Retrieved 8 May 2014.
  7. "Uganda -- Ethnic Groups". www.africa.upenn.edu. Retrieved 2022-02-14.