Jump to content

Wp/nyn/Confucius

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Confucius
Confucius
human
sex or gendermale Gorora
country of citizenshipLu Gorora
name in native language孔夫子 Gorora
birth name孔丘 Gorora
given nameQiu Gorora
family nameKong Gorora
courtesy name仲尼 Gorora
name in kanaこうし Gorora
date of birth551 BCE Gorora
place of birthQufu Gorora
date of death479 BCE Gorora
place of deathSi River Gorora
manner of deathnatural causes Gorora
place of burialCemetery of Confucius Gorora
fatherShuliang He Gorora
motherYan Zhengzai Gorora
siblingMeng Pi Gorora
spouseQiguan Shi Gorora
childKong Li, Kong Jiao Gorora
native languageHistorical Chinese Gorora
languages spoken, written or signedOld Chinese Gorora
ancestral homeQufu County Gorora
occupationphilosopher, teacher, writer Gorora
field of workphilosophy, social philosophy, ethics Gorora
work locationLu Gorora
religion or worldviewConfucianism Gorora
notable workAnalects Gorora
movementConfucianism Gorora
present in workClassic of Filial Piety Gorora
time periodSpring and Autumn period Gorora
depicted byBust of Confucius Gorora
copyright status as a creatorcopyrights on works have expired Gorora

Konfusio (Konfusio; pinyin: Kōngzi; c. 551 – c. 479 BCE), owaazaalibwa Kōng Qiu (Kōngzi), yali mufirosoofo wa China ow'omu kiseera kya Spring and Autumn era atwalibwa ng'empagi y'abagezi ba China ab'edda. Obuwangwa bungi mu Sino-sphere buva ku bufirosoofo n'enjigiriza za Konfusio. Enjigiriza ze ez'obufirosoofo, ezimanyiddwa nga Obufirosoofo bwa Konfusio, zaakkaatiriza empisa z'omuntu n'ez'obukulembeze, enkolagana ennungi mu bantu, obutuukirivu, ekisa, obwesimbu, n'obuvunaanyizibwa bw'abafuzi okukulembera n'obulungi.

Konfusio yeetwala ng'omusika w'empisa z'ebiseera eby'edda ebyali bivuddeko okubula mu kiseera kye. Yalwanirira okussa ekitiibwa mu bantu, n'okukkiriza okw'amaanyi mu maka, okusinza bajjajja, n'okuwa ekitiibwa abakulu mu baana n'abakazi. Konfusio yagamba nti amaka ge gasinga okuba omusingi omunywevu gw'obukulembeze obulungi. Yawagira Etteeka lya Federo, oba enkola ey'ekikugu, ng'agamba nti, "Tokola ku balala ekyo kye wandyagadde bakukole."

Mu biseera bya Konfusio waaliwo endowooza nnyingi, era nga kino kyali kiseera kikulu mu byafaayo bya China eby'ebirowoozo. Enjigiriza ze zaafuuka z'amaanyi mu kiseera kya Warring States, naye ne zifuna obuzibu oluvannyuma lw'okuwangulwa kwa Qin. Mu bufuzi bwa Empura Wu ow'e Han, enjigiriza za Konfusio zaaweebwa obuyinza, era ebitabo ebikwatagana nabyo byafuuka eby'okusoma eby'obuwaze eri abo abaagala okufuuka abakungu. Mu biseera bya Tang ne Song, Obufirosoofo bwa Konfusio bwafuuka enkola emanyiddwa mu Bulaaya nga Neo-Konfusio. Mu kyasa 20, ekibiina ky'ebirowoozo kyajjawo mu China eya Republican, nga kyagezaako okussa mu nkola enjigiriza za Konfusio mu mbeera z'omulembe.