Wp/nyn/Bwindi Impenetrable Forest
| country | Uganda |
|---|---|
| located in the administrative territorial entity | Western Region |
| coordinate location | 1°3′7″S 29°37′12″E |
| official website | https://www.bwindiugandagorillatrekking.com |

Ekibira kya Bwindi Impenetrable n'ekibira kihango ekirikushangwa omu mashuuma ga burengyerwa-izooba bwa Uganda kandi nikishangwa omu disiturikiti ishatu eza Kisoro, Kabale na Kanungu. Ekibira kya Bwindi kiri aha rubaju rwa Albertine Rift, eitaagi rya burengyerwa-izooba bwa East African Rift valley(oruhanga ruhango omuri burengerwa eizoba bwa afrika), ahamwanya gw'ahaiguru kuruga mita 1,160 kuhisya 2,607 (fuuti 3,806 kuhisya 8,553). Ekibira kirimu emiringo y'emiti nka 160 hamwe n'emiringo y'ebihumi erikurenga 100. [1] Ekibira kya Bwindi Impenetrable Forest Reserve kikateebwaho omuri 1942 aha rubaju rwa Rift Valley. [1] (oruhanga orukukyizayo obuhango)
Oburugo bw'eiziina Bwindi
[edit | edit source]Niriruga omu kigambo kya Runyakitara Mubwindi, ekirikumanyiisa "omwanya ogwijwiire omwirima.". [1] Eiziina eri niriruga ahamiti mingi y'ebitookye erikujanjaara omu miti mikuru y'ebibira. Ebitookye hamwe n'eitaka rihango eririmu ebikooko, emizaabibu, hamwe n'ebindi bimeera, nibiremeesa munonga okuhikaho n'emigyere. [1] Nikimanywa nk'omwanya gw'omwirima, [1] ekibira kiri aha rubaju rw'omukono gwa burengyerwa-izooba bwa Great Rift Valley(oruhanga orurikukyizayo kuba orwamani), kiromita nkye kuruga aha nsharo ya Democratic Republic of Congo (DRC) kandi kiromita nka 25(mayiro 16) omu mateemba g'enshozi za Virunga.
Enyamaishwa Ezirimu.
[edit | edit source]Ekibira nikimwe aha myanya y'eby'obuhangwa ey'omutaano omu nsi. [6] Ekicweka ky'abantu b'ensi yoona abarikutuura omu nshozi eziri omu kabi kahango, nibatuura omu nsharo zaayo. [1] [2] Ekibira kimanyirwe ekitongore ky'amahanga geeteeraine eky'eby'obwegyese, sayansi hamwe n'eby'obuhangwa nk'omwanya gw'obuhangwa bw'ensi yoona ahabw'omugasho gwakyo omu by'obuhangwa.
Obwahati ekibira nikiteekateekwaho kuba kirimu ebika by'enyamaishwa 120, ebika by'ebinyonyi 348, ebika by'ebipapajjo 220 hamwe n'ebika by'ebikyere 27. Omu nyamaishwa harimu enjonjo z'omu kibira hamwe n'enjonjo z'omugongo gwa kinekye. N'obu engagi z'omu nshozi ziri ez'omutaano munonga omu nyamaishwa z'omu kibira, enyamwaishwa ezindi harimu enkobe, enkyende, Hosts monkeys, red-tailed monkeys, vervet monkeys hamwe na colobus monkeys ezirikwiragura n'ezirikwera. [9] Enyonyi z'ekibira zirimu turacos za bururu, turacos ezirikwiragura, ezirikwiragura ezirikurya enjoki, African green broadbills, francolins ezirikureebeka gye, embaata ezomukyibira hamwe na Cassin's grey flycatchers, white-tailed blue flycatcher, brown-necked parrot, hamwe na white-bellied robin chat. [1][2]
Ekitongore ekirikujunanizibwa ahaby'amahamba ekya Uganda Wildlife Authority kyaherize kuhamya okubaho kwa chimpanzee(enkobe) omu kibira kya Bwindi Impenetrable Forest. N'obu Bwindi araabe emanyirwe munonga omu nsi yoona ahabw'obuhangwa bwayo, ebijumbwirwe nibyoreka oburungi bw'enyamaishwa omu eirindiro ry'enyamaishwa. Eby'obuhangwa bw'ekibira hamwe n'emyanya y'ebyaro, bikaba bigumire okuhamya okubaho kwa chimpanzee, kwonka okucondooza n'okurinda ebirikugyenda omu maisho, obwahati byorekire ngu zibaho omu irindiro ry'enyamishwa. Eki nikyongyera ahamaani ga Bwindi nk'emwe aha bibira bikye omuri Afirika ebirikumanywa nk'ebirikwakiira enshozi n'ebinyamaishwa omu mwanya gumwe.
Gyeza aha kitongore ekirikureeberera eby'amahamba ekya Uganda Wildlife Authority omanye ebisya.
Okurwanagana omu by'entaasya n'embeera z'abantu Ekibira nikigambwaho nk'ekirimu entongane n'ensharo z'eby'obuhangwa, eby'obutegyeki hamwe n'eby'obuhangwa kuruga aha mucondoozi Craig Stanford, orikukurira ekitongore kya Jane Goodall Research Center. [1] [2] Ekibira n'amaka g'abantu ba Batwa, abantu abarikushagwa omu bantu ba Uganda. [13][14].
Okutandikaho eirindiro ry'enyamaishwa omuri 1991, eirindiro ry'enyamaishwa erya Bwindi Impenetrable National Park rikatandikwaho, haihi n'ensharo za Uganda, Rwanda na DRC. Eirindiro ry'enyamaishwa rikatandikwaho okurinda enju y'enyamaishwa kuruga omu bahiigi b'enyamaishwa hamwe n'okwihaho emituurire yaabo. Orutamburo rwe'ngagi nirukorwa buri izooba omu bicweka bitari bimwe na bimwe omu kibira kugira ngu abatamburize bareebe engagi z'omunshozi kandi bakore sente ezirikwetengwa okurinda enyamaishwa ezi eziri omu kabi k'okuhwaho. Abantu ba Batwa bakafeerwa emyanya yaabo y'okuhiiga ahabw'okutandikaho eirindiro ry'enyamaishwa. [1]
Reeba n'ebindi
[edit | edit source]Dian Fossey Bwindi Impenetrable National Park