Jump to content

Wp/nyn/Buvuma Islands

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Buvuma Islands
Buvuma Island
island, cultural property
countryUganda Gorora
located in the administrative territorial entityBuvuma District, Central Region Gorora
located in or next to body of waterLake Victoria Gorora
coordinate location0°13′0″N 33°16′0″E, 0°13′28″N 33°16′24″E, 0°14′31″N 33°16′37″E Gorora
heritage designationNational Cultural Site of Uganda Gorora

kirwa kya Buvuma (kiri Buvuma omubyaro) nikyo kizinga kikuru munonga omu bizinga bya Buvuma, omunyanja Nalubaale omuri Uganda, Afirika.

Omwanya

[edit | edit source]

Ebirwa ebirikumanywa nka Buvuma birimu ebirwa ebirikuhingura amakumi ataano kandi nibishangwa kiromita nkye kuruga aha rubaju rw'amatemba g'enyanja Nalubaale, Uganda, omuri Napoleon Gulf. Buvuma eri kiromita nka 25 (mayiro 16), aha maizi, omu mashuuma g'orurembo rwa Jinja,[1] kandi kiromita nka 90 (mayiro 56), omu mashuuma g'oburugwa-izooba bw'orurembo rwa Kampala. N'ekicweka ky'ekicweka kya Buganda ekirikwetengwa, kandi kikaba nikyebemberwa nk'ekicweka kya Mukono kwonka obwahati gavumenti ya Uganda ekagikora disiturikiti eyaayo.

Okushoboorora

[edit | edit source]

Ekirwa ekikuru n'ekya Buvuma, ekirimu eitaka rya square-mailo 200 (517 km2), kandi kirimu abantu nka 20,000. Kiine ebibira, kandi n'omwanya gw'abarambuzi abatarikutiina kureeba ebinyonyi. Ekibira kiriyo nikitemwa kandi kyotsya kugira ngu amaato ashatu gijwire amakara burizooba omu rurembo rwa Jinja oruri haihi. Hariho ebibira makumi abiri na mukaaga omuri Buvuma.

Ebyengyenda hamwe n'eby'amagara

[edit | edit source]

tihariho ekitashaaya ekirikuboneka buri izooba ekirikugyenda kuhika aha eitaka. Hariho obuheereza bw'amaato bukye obutarikwikirizibwa kuruga Kiyindi, ekyaro kikuru ky'abashohi be byenyanja aha rubaju rw'enyanja NalubaaleTakisi z'amaato, nizitwara abantu kuruga aha birwa kuza Masese, omwanya oguri haihi na Jinja. Hariho amarwariro abiri, kwonka tihariho mashanyarazi aha kirwa. Oburwaire bw'okubyama hamwe n'empesa n'ebintu ebirikwerarikiriza munonga. Ahabw'okugira ngu abantu nibagyendera munonga aha maizi g'enyanja, agarikurabwamu obukooko, abatuuragye nibabaasa kukwatwa akakooko ka Bilharzia.

Eby'entatsya

[edit | edit source]

Ekyanga kiri omu mbeera mbi munonga wagyeragyeranisa n'ebicweka ebindi omu Uganda ahabw'okuba esente ezirikuheebwayo nizikira kutahika aha kirwa.

Amaizi agaherereire ebirwa gijwire ebyenyanja bingi, kandi abantu ba Bavuma na Basoga n'abajubi. [citation needed]

Omuri 2012, Bidco Palm Oil Limited, ekitongore ekirikukora amajuuta g'okurya omu byanga, kikashohoza entekateka z'okutandikaho obuhingi n'okukora amajuuta g'ebinazi aha heka 6,500 (ahari hiika 16,000), okutandika n'omuri 2013. N'ebihekika ebindi 3,500 (ebihekika 8,600), omu nteekateeka y'okukurira aheeru, purogyekiti ya Bidco Palm Oil aha kirwa kya Buvuma yoona netekatekwaho kukura kuhika aha hiika 10,000 (ebihekika 25,000), ku erahwe[2].

Obwegyese hamwe n'ediini

[edit | edit source]

Abantu abakuru abaingi tibarikwega kandi tibarikugamba orungyereza (rumwe aha ndimi z'eihanga rya Uganda)

Ekicweka kimwe kya kashatu ky'abantu n'abasiraamu, ekicweka kimwe kya kashatu n'abanimisiti, kandi ekicweka kimwe kya kashatu n'abakristaayo. purogyekiti y'abamiisani erikukirayo obwire buraingwa ni Youth With A Mission (YWAM) aha kirwa kya Lingira[3]. Baine purogyekiti y'eby'amagara eya purayimare hamwe n'entunguuka y'abantu kuruga 1991.Aha kirwa ekikuru ekya Buvuma, ekitongore kya World Gospel Mission nikikora emirimo y'okugyema abaana, purogyekiti z'amaizi marungi, okutendeka abazaarisa b'enzaarwa, hamwe n'okushashurira eishomero rya purayimare..

Omujwekyerwa w'eishengyero

[edit | edit source]

Omwebembezi w'eishengyero rya Buvuma (2001-2006 na 2006-2011) ni William Nsubuga. akaza omu bigyere bya John Richard Wasswa owategyekire kuruga 1996 kuhisya 2001. Omuri 2011 Migadde Robert Ndugwa akatooranwa okuza omu mwanya gwa Nsubuga. Omuri 2016, Migadde Robert Ndugwa akagaruka yatooranwa omurundi gwa kabiri ogurikuza kuhwa omuri 2021.

Enkora y'eitaka hamwe n'okutema emiti

[edit | edit source]

Ebirwa bikozirwe amabaare g'ekyoma agari ahaiguru y'amabaare ga quartzite hamwe n'amabaare ga crystalline. Ebirwa ebindi ni Bugaia, Lingira (pop. 1000), hamwe na Namiti. Rusinga na Mfangano ziri omu nsharo za Kenya. Ekitabo kya 1911 ekya Britannica kikagira kiti: "Ebirwa ebingi birimu ebibira bingi, kandi bimwe ahari byo nibihika aha rurengo rw'ahaiguru. Ebishushani byabo nibirungi munonga. Okwihaho emyanya y'ahaiguru,Rusinga na Mangano obwahati nizitemwamu emiti munonga.

Disiturikiti ya Buvuma n'omwanya gw'omutaano ogurimu ebibira ebirimu obukooko butari bumwe na bumwe, ebinyonyi, enyamaishwa, n'ebimera, hamwe n'ebisharara by'omusheenyi aha birwa bitari bimwe na bimwe. Ebirwa biine ebiconco by'obuhangwa n'emyanya y'oburambuzi, erikutunguura: Okureeba ebinyonyi, okushutama, okureeba enyamaishwa, okurambura omu by'obuhangwa, okureeba emyanya, okurenga amabaare, okurambura amaato, okurambura omu kibira, okukwata ebishushani by'obuhangwa, okushoha

Okucondooza aha by'obuhangwa

[edit | edit source]

Rusinga eine eby'obugaiga bingi, kandi Mary Leakey akashanga ekiwanga kya Proconsul africanus aha kirwa. Ebimera by'omu bwire bwa Miocene omu birwa bya Rusinga na Mwanganu, nibikyeberwa kumara obwire buraingwa abakugu omu by'obuhangwa. Hakabaho okucondooza kw'eby'obuhangwa okwakozirwe ekitebe kya Tervuren Museum, omuri Bubirigi, omuri 1968 (kikashohozibwa omuri 1971), aha birwa bya Buvuma na Bugaia omuri Munyama Cave, Tonge Cave, na Nakiso, hamwe n'emyanya endiijo 47. Eby'okukoresa omu kubumba kuruga omu mwaka gwa 13,000 B. C. kuhika ahari 8,000 B. C. bikashangwa.

Ebihandiiko ebirikugambwaho

[edit | edit source]
  1. Buvuma the united states of Uganda". New Vision. Retrieved 2022-03-05.
  2. BIDCO Plans 10,000 Hectare Pailm Oil Project In Buvuma
  3. About YWAM Buvuma Archived 2011-02-10 at the Wayback Machine