Jump to content

Wp/nyn/Bobi Wine

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Bobi Wine
Bobi Wine
human
sex or gendermale Gorora
country of citizenshipUganda Gorora
name in native languageRobert Kyagulanyi Ssentamu, Robert Kyagulanyi Ssentamu Gorora
given nameRobert Gorora
family nameSsentamu Gorora
art nameBobi Wine Gorora
date of birth12 February 1982 Gorora
place of birthNkozi Hospital Gorora
spouseBarbie Itungo Kyagulanyi Gorora
languages spoken, written or signedEnglish, Luganda Gorora
occupationpolitician, musician, businessperson, boxer, film actor Gorora
position heldMember of Parliament of Uganda Gorora
educated atMakerere University, International University of East Africa, Kitante Hill Secondary School Gorora
residenceWakiso District Gorora
start of work period1999 Gorora
member of political partyindependent politician, National Unity Platform Gorora
ethnic groupBaganda Gorora
sportboxing Gorora
significant event2021 Ugandan presidential election Gorora
official websitehttp://bobiwine.com/ Gorora

Robert Kyagulanyi Ssentamu (akazaarwa ebiro 12 Okwa kabiri omuri 1982), ori kumanywa nka Bobi Wine, n'omurwanirizi w'obugabe bwa Uganda, omutegyeki, omweshongozi, omunyamateeka[1] kandi omuzaani. Akaba ari omukiiki omu ishengyero habwa Kyadondo County East omu disiturikiti ya Wakiso omu kicweka kya Uganda ekya rwagati.[2]

Naayebembera ekibiina ky'obutegyeki ekya National Unity Platform.[3] Omu kwezi kwa mukaaga omuri 2019, akarangirira okwesimbaho kwe omu buruuru bw'omwebembezi w'eihanga rya Uganda obwa 2021. Akeetaba omu karuuru ka 2021, akasingwa Yoweri Museveni owaabiire ari omu butegyeki kurugirira aha birugire omu karuuru, n'obu araabe yaagizire ngu ebirugire omu karuuru tibihikire.[4]

Ebiro 14 Okwa ikumi na kumwe omuri 2021, Gavumenti ya Uganda ekamukoma omu nju, reero yaagumizamu n'okwesharinga ahabw'okukwatwa kwe.[5][6] Bwanyima akagyenda aheeru y'eihanga ahu yaayoreka abantu kurabira omu kihandiiko ngu hariho obushomankuzi omu karuuru ka 2021. Bwanyima y'okugaruka omu Uganda ebiro 5 Okwa ikumi omuri 2023, akakwatwa.[7] Firimu ya Bobi Wine eya Peabody: Purezidenti w'abantu akahandiika orugyendo rwe rw'oburyarya omu karuuru ka 2021.[8] Orwakabiri ebiro 7 omuri 2025, ekibiina kya National Unity Platform kikagamba omu bantu boona abaabaire nibaza kwesimbaho omu karuuru ka Kawempe North, ak'okubanza omu byafaayo bya Uganda.[9] Okuhanuura kukakorerwa aha mikutu ya boona.[10] ebiro 25 okwa mukaaga omuri 2025, Robert Kyagulanyi Ssentamu akahayo omu butongore foomu ze ezirikworeka ngu nayenda kwesimbaho nk'omwebembezi w'eihanga ha tiketi y'ekibiina kya National Unity Platform omu karuuru ka boona aka 2026 omuri Uganda, arikushoboorora okuteera akaruuru nk'okugumizamu n'omurimo gwe ogutakahwire, akashaba abatuuragye kushagika akaruuru k'okwekarakaasa, okumaraho.[11]

Amagara g'obuto n'obwegyese.

[edit | edit source]

Bobi wine akazaarwa Robert Kyagulanyi Ssentamu ebiro 12 Okwa kabiri omuri 1982 kuruga owa Jackson Willington Ssentamu omu ka y'abantu 34.[12] Akazaarwa omu irwariro rya Nkozi, ahu nyina, Margaret Nalunkuuma yaakozire nk'omuzaarisa.[13][14] Akakurira omuka y'omworo eya Kamwokya omu kicweka ky'amatemba ga Kampala, orurembo orukuru rwa Uganda.[15]

Bobi wine akashoma omu ishomero rya Kitante Hill School, ahu yaatungire ebaruha ye y'obwegyese omuri 1996, hamwe n'eishomero rya Kololo Senior Secondary School, ahu yaatungire ebaruha ye y'eby'obwegyese eyahaiguru omuri 1998. Bwanyima akaza omu yunivaasite ya Makerere omuri Kampala, ahu yaashomire eby'okweshongora, okuzina hamwe n'omuzaano, yaatunga dipuroma omuri 2003. Omuri 2016,Bobi Wine akaza omu yunivasite y'amahanga goona eya East Africa kutunga diiguri y'ebiragiro.Arikukuratira obuhabuzi bw'omwegyesa we w'ebiragiro by'eihanga, David Lewis Rubongoya, akaruga ahari IUEA, eyaabaire etarikwikirizibwa kwegyesa ebiragiro omu bwire obwo, yaaza aha yunivaasite ya Cavendish, eyabaire yaaherize kwikirizibwa. Akamara emishomo ye kuruga aha yunivaasite ya Cavendish omu kwezi kwa munaana omuri 2024.[16][17]

Omurimo gw'okushemeza

[edit | edit source]

Omurimo gw'okweshongora

[edit | edit source]

Wine na Mugisha Fadhalmul Toto bakatandiika emirimo yaabo aha ntandikwa y'emyaka ya 2000, batandika kukoresa eiziina rya siteegi Bobi Rob na pr Toto, erikushushana n'eiziina rye ery'abakristaayo, Robert, barikukoresa eiziina rya Bob Marley owabaire naayetwa Robert. Bwanyima akakoresa eiziina rya siteegi Bobi Wine. Ebyeshongoro bye eby'okubanza "Akagoma", "Funtula" na "Sunda" (ebirimu Ziggy D) bikamureetera obusinguzi omu byeshongoro bya Uganda.[16] Ebyeshongoro bye bitwairwe nka kidandali, reggae, dancehall, hamwe na afrobeat, obumwe n'obumwe n'obutumwa oburikukwata ahaby'obuhangwa. Akaba ari omwebembezi w'ekibiina kya Fire Base Crew,[18] okuhisya obu kyahwaho, bwanyima akatandiikaho ekibiina kisya ekirikumanywa nka Ghetto Republic of Uganja.[19] Akashohoza ebyeshongoro ebirikuhingura 70 omu myaka 15.[16] nawe niwe mukuru w'ekibiina ky'okweshongora ekirikwetwa Fire Base.

Omu mwaka gwa 2016, ekyeshongoro kye "Kiwani" kikashangwa aha muziki gwa firimu ya Disney eya Queen of Katwe.[20]

Ekibiina kya Bobi Wine Edutainment

[edit | edit source]

Wine akatandikaho ekyeshongoro ky'okweshongora ekirikukwata aha bantu n'eby'obutegyeki omuri 2006, ekirikushemeza kandi kirikworeka obutumwa bw'okwegyesa, okukira munonga abatuuragye abatarikwebaasa omu byaro bya Kampala, otwariiremu n'aba Ghetto. Ebimwe ahabikorwa ebirikumanywa ni "Ghetto" (ekirimu Nubian Li), "Obuyonjo," "Obululu Tebutwawula," "Time Bomb," n'ebindi.

Obutumwa oburi omu purogyekiti z'okweshongora ezi, bukaba bugyendereire ab'eby'obutegyeki, kubashaba okureeberera abatarikwebaasa, hamwe n'okuhiga abantu ba buriijo kugira obujunanizibwa omu byanga byabo. Emitwe erikugambwaho harimu obuyonjo, amagara g'abazaire, okutwara enda kw'abaana, okushwera kw'abaana, obutabanguko, na siriimu.

Ebyeshongoro bya Wine bikahurirwa munonga omu bantu, kyamureetera eiziina rya "Ghetto President" kandi kyamuyamba okutandikaho omwanya gw'amaani omu by'obutegyeki bwa Uganda bwanyima omu mirimo ye.[21][22][23]

Omurimo gwa sineema
[edit | edit source]

Wine nawe n'omuzaani wa firimu, okukira munonga naazannyira omu firimu za Uganda.[16] Omuri 2010, akateebwa omu firimu ya Cleopatra Koheirwe eya Yogera. Omuri 2015, akateebwa omu muzaano gw'okwebembera omu firimu ya Situka eyabaire eshagikirwe Twaweza na Hellen Lukoma.[24] Akakorera n'omu firimu ezindi nyingi, otwariiremu Divizoni.[25]

Bobi Wine akaba aine omworeko gwe ogwa terevijoni ogurikwetwa The Ghetto President.[26]

Akareebeka omu kitabo Bobi Wine: The People's President ekya 2022 ekirikuteebwaho Moses Bwayo na Christopher Sharp. Kikateerwa omu myaka etaano kandi kikakuratira Wine n'omukazi we omu kampeyini ezirikuza omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2021.[27] Ekihandiiko kikasinga ekirabo kya Peabody aha mukoro gw'omurundi gwa 84 omuri 2024[28] kandi kikatooranwa nk'ekihandiiko ekirikukirayo oburungi omu mpaka za Oscars eza 2024.

Omurimo gw'eby'obutegyeki

[edit | edit source]

Omu kwakana omuri 2017, Wine akarangirira okwesimbaho kwe ahabwa ishengyero omu karuuru k'obutegyeki aka Kyadondo County East. Ehururu ye y'okutambura enju aha nju ekareetaho amaani omuri Uganda hamwe n'aheeru y'eihanga.[19][29] Akasinga empaka n'obubonero bwingi, arikubinga abesimbireho babiri abakugu: Sitenda Sebalu ow'ekibiina ekiri omu butegyeki ekya National Resistance Movement (NRM) hamwe na Apollo Kantinti ow'ekibiina ekirikusinga oburingaaniza ekya Forum for Democratic Change (FDC).[2][30][31]

Omuri 2018, Wine akeeyongyera kumanywa, arikurwanirira obusinguzi bw'abeesimbireho abu yaabaire akeesimbireho, reero yaasingura abeesimbireho omu kibiina kya NRM na FDC.

Ebyabaireho omu karuuru ka Arua

[edit | edit source]

Ebiro 14 Okwa munaana omuri 2018, abahagizi b'omuntu oyesimbireho ahabwa omukiiki w'eishengyereo Kassiano Wadri, nikigambwa ngu bakazibira kandi batahirira emotoka za purezidenti Museveni omu rurembo rwa Arua, haihi na Gulu. Emotoka za Museveni zikateerwa amabaare, ekyarugiremu okurwanagana ahagati y'abebyokwerinda n'abeshaaringi.[32] Bwanyima, Wine, omuhakanisa wa Museveni, akashoborora kurabira omu kihandiiko kye aha mikutu ya boona ngu poriisi ekateera amasasi omu motoka ye, yaita dereeva we.[33] Museveni akajunaana Wine omu ruhame ahabw'ekyabaireho.

Wine akakwatwa ebiro 15 Okwa munaana omuri 2018 ahabw'emishango y'okugira ebikwato by'okurwanisa omu buryo butahikire hamwe n'okureetaho obwimukiriro,[34] bwanyima yaareetwa omu kooti y'amahe kandi yaajunaanwa eizooba eryakuratsireho. Kikagambwa ngu Wine akakubwa atakareebekire omu kooti.[35] Lord Mayor wa Kampala Erias Lukwago, rooya orikujwekyera ababaka ba Palamenti abasibirwe, akagira ngu Wine akaba ari omu mbeera y'eby'amagara erikwerarikirira kandi akaba nayetenga obujanjabi obw'ahonaaho.[36] Gavumenti egumire neehakana ebirikugambwa ngu akatuntuzibwa. Omwebembezi w'orubaju orurikuhakanisa gavumenti omuri Uganda Kizza Besigye akeeta orukiiko rw'abanyamakuru, ahu yaashaba ngu omubaka arekurwe ahonaaho.[37]

Ahabw'obwesharingo bw'abantu obweyongyeire omuri Uganda, barikwetenga okurekurwa kwa Wine, hamwe n'okuhanuura okw'amaani omu ishengyero rya Uganda, orubanju rw'eihanga rya Uganda rukarugaho emishango y'okureebeka kwa Wine omurundi gwa kabiri omu kooti y'amahe omuri Gulu, ebiro 23 Okwa munaana omuri 2018. Orubanju orurikuhabura rukagira ngu nirwija kugumizamu niruza omu kooti y'abantu ba buriijo, kugira ngu omujwekyerwa w'eishengyero asharwe,[38] Bwanyima y'okurekurwa, Wine akagaruka yaakwatwa yaajunaanwa orubanja rw'okurya omu eihang toa rye orukwe omu kooti y'abantu buntu.[39] Omu kwezi kwa mwenda omuri 2018, Wine akarekurwa aha kwemerererwa yaagyenda omuri United States kuragurirwa obuhuta obu yaatungire omu kihome.[40] Gavumenti ya Uganda ekazibira abahagizi be okwerundaana aha eizooba ry'okurekurwa, hamwe n'aha eizooba ry'okugaruka kuruga omuri United States.[40][41] Akahendera yaagambaho n'abahagizi be omu ruteerane aheeru y'eka ye ku yaagarukire omuri Uganda ebiro 20 okwa mwenda omuri 2018.[42]

Omu kwezi kwa munaana omuri 2019, Wine akajunaanwa "ekigyendererwa ky'okwerarikirira, okunyiiza nainga okushekyerera" purezidenti Museveni, ahabw'omurimo gwe ogwabaireho omuri Arua omwaka ogwahwaire. Emishango ekabaho eizooba rimwe ahanyima y'okufa kwa Ziggy Wine, omweshongozi mugyenzi we kandi omuhakanisa wa Museveni, owaahambwa kandi yabonabonesibwa abantu abatarikumanywa.[43][44]

Okwesharinga kw'okurwanisa omushoro aha mikutu ya boona

[edit | edit source]

Eizooba 22 okwa kana omuri 2019, Wine akakwatwa obu yabaire naagyezaho kuza aha kivvulu kye ekyabaire kitebekanisiibwe omu kiraabu ye ey'obuntu omu mashuuma ga Kampala, ekyashazirwe poriisi.[45] Akajunaanwa kwebembera akesharingo omu rurembo omwaka ogwahwaire ataine rusa rwa poriisi; akesharingo kakabaho kurwanisa "omushoro aha mikutu ya boona" ogwatandikire kukora omu kwezi kwa mushanju 2018.[46][47] Ebiro 29 Okwa kana omuri 2019, obu yaabaire naaza omu ofiisi z'ekitongore ekirikucondooza ebihagaro (CID) okuheereza ekitiinisa n'okuheereza sitatimenti aha kivvulu ekyashazirwe, Wine akagaruka yakwatwa yaatwarwa omu kooti ya Buganda Road, ahu yaajunaanwa omushango gw'okujeemera omurimo gw'ebiragiro yaayoherezibwa omu kihome kya Luzira Maximum Security Prison kuhisya obu yahurira okwemerererwa kwe ebiro 2 Okwa kataano.[48] Omu kihandiiko kye eizooba eryakuratsireho, ekitongore kya Amnesty International kikashaba okurekurwa ahonaaho kandi kikashaba gavumenti ya Uganda kurekyeraaho kukoresa kubi ebiragiro omu kugyezaho okuhunama ahabw'okujumirira gavumenti.[49] Aha eizooba ry'okuhurira omushango ogwabaire nigukorwa kurabira omu mikutu ya vidiyo (omurundi gw'okubanza omu byafaayo by'oburingaaniza bwa Uganda), Wine akaikirizibwa kwemerererwa kandi yaarekurwa kuruga omu kihome.[50]

Oburuuru bwa purezidenti bwa 2021
[edit | edit source]

Ebiro 24 Okwa ikumi na kumwe omuri 2019, Wine akarangirira omu butongore ngu nayenda kwesimba ahabwa mukuru w'eihanga omu karuuru ka boona aka 2021.[51]

Ebiro 22 Okwa ikumi na kumwe 2020, akarangirira ngu akaza omu kibiina kya National Unity Platform, yaatooranwa nk'omwebembezi w'eihanga n'omwebembezi w'eihanga omu karuuru ka boona akarikwija okwezi kwa kabiri 2021.[52] Wine akatooranwa omu butongore kwesimba ahabwa mukuru w'eihanga ebiro 3 Okwaikumi na kumwe 2020.[53]

Ebiro 6 Okwaikumi na kumwe 2020, akatongoza manifesito ye ya kampeyini omuri Mbarara (burengyerwa-izooba bwa Uganda) bwanyima y'abakozi b'eihanga okuzingiza ofiisi z'ekibiina kye ekya NUP, ekyamuremesa kutongoza manifesito kurugayo nk'oku kyabaire kitebekanisiibwe.[54]

Ebiro 18 Okwaikumi na kumwe 2020, Wine akakwatwa omu Disiturikiti ya Luuka (Eastern Uganda) yaakomwa aha poriisi y'e Nalufenya omuri Jinja kumara ebiro 3. Kurugirira aha rupapura rw'amahurire orwa Daily Monitor, "Poriisi eketomboita omwami Kyagulanyi ahabw'okugira abahagizi abarikuhingura 200 abaraganiisibwe akakiiko k'eby'obutegyeki kuzibira okujanjaara kwa Covid-19.[55]

Okukwatwa kwe kukareetwa okwesharinga kwingi okwetoroora eihanga, okukira munonga omu bicweka bya Kampala, Masaka, Jinja, Mukono, Mbale na Wakiso. N'obu poriisi ya Uganda yaagizire ngu abantu 54 bonka nibo baisirwe, abarikurwanirira obugabe bw'abantu bateire omuhendo gw'abantu abarikuhingura 100 abaisirwe n'abandi baingi bakahutaara.

Abantu abarikurenga 2000 bakasibwa omu kesharingo akakakurataho.[56][57]

Akatahirirwa obuyabiire naahwera kutwara omunyamahurire owahutaziibwe munonga omwika ogurikuriza emiziga omu kurwanagana okwabaireho ahagati ya pooriisi n'abashagiki ba Wine. Omunyamahurire ondiijo nawe akahutaazibwa omu kishushani ekyo.[58]

Ebiro 16 Okw'oubanza, akakiiko k'eby'oburuuru kakarangirira ngu Museveni akasingura akaruuru n'oburuuru 58.6%. Wine akanga kwikiriza ebyarugire omu karuuru, arikugira ngu akaruuru kakaba karimu oburyarya omu byafaayo bya Uganda.[59]

Wine akateebwa omu kaduukuru k'omunju ebiro 15 Okwakana, bwanyima y'okuteera akaruuru ke omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga. Abaserukare baketorora enju ye kandi tibararekire muntu weena kutaaha nainga okurugayo kumara ebiro bingi, oihireho Wine okugira ngu eby'okurya bikahwaho. Omujwekyerwa wa Amerika omuri Uganda, Natalie E. Brown tarikwikirizibwa kumutayaayira nainga kumusigaho eby'okurya nk'oku abaserukare babaire nibazibira emotoka.[60] Wine akarekurwa ebiro 26 Okwaikumi na kumwe bwanyima ya kooti enkuru eya Uganda kuragiira ab'eby'okwerinda kumaraho okukomwa omu maka.[61] Ebiro 1 Okwaikubiri, Wine akahakanisa akaruuru ka 2021 omu kooti, kwonka bwanyima akaragiira ba puriida be kwihaho omushango ahabw'okugira ngu abacwi b'emanja, ahanyima y'okureeba ebishushani by'omuramuzi mukuru na purezidenti Museveni, owaabaire ari omwebembezi w'eihanga omu mushango.

Obuhuta bw'omwika ogurikuriza amaisho
[edit | edit source]

Ebiro 3 okwa mwenda omuri 2014, Bobi Wine akahutazibwa bwanyima y'okuteerwa amasasi omu kuguru kwe okwa bumosho n'ekidomora kya tiyaggaasi omu ntongane ezabaire omuri Bulindo, Kira omuri Disiturikiti ya Wakiso.[62]

Oburuuru bwa purezidenti bwa 2026
[edit | edit source]

Bobi Wine nayenda kwiha Yoweri Museveni omu ntebe omurundi gwa kabiri arikurabira omu kwesimbaho omu karuuru k'omwebembezi w'eihanga aka 2026, akatoorana foomu z'okwesimbaho kuruga omu kakiiko k'eby'oburuuru kumwikiriza kwesimbaho.[63][64][65][66] Kwonka, amatsiko ge g'okwesimbaho gakakyendeera obu akakiiko k'eby'oburuuru kakoreka ngu taraheireyo emikono erikwetengwa.[67][68][69]

Ebiro 24 Okwa mwenda omuri 2025, akakiiko k'eby'oburuuru kakatoorana Robert Kyagulanyi Sentamu nk'omwebembezi w'eihanga rya National Unity Platform.[70][71]

Omurimo gw'okuhwera abantu

[edit | edit source]

Wine ashagikire purogyekiti nyingi ez'omugasho, okutunguura emituurire y'abantu abooro.[15] Omuri 2012, akatandiika ehururu y'okushongyera obuyonjo omu marwariro, obuyonjo, okukoresa kasasiro, n'okunaaba engaro, okuzibira endwara.[72] Akatambi ka YouTube kuruga omu kwezi kwa mwenda omuri 2012 nikamworeka arikwegaita aha Loodi meeya wa Kampala Erias Lukwago omu kuboneza Kamwokya, omwanya gw'emigingo ahu Wine yaakurira.[72] Omu mwaka nigwo gumwe, akagaba esente z'okwombeka ebihorooni hamwe n'okwombeka omukutu gw'amaizi omuri Kisenyi II, omwanya gw'omugongo omuri Kampala ogu New Vision yaagambireho nk'ogurikumanywa n'obucaafu, abantu baingi, obuyonjo bubi hamwe n'eibura ry'ebintu by'abantu. Wine akashoboorora ngu akatandika purogyekiti ahabw'okuba aba n'abantu bangye, kandi n'obu naagyenda nkahi, egi neija kuguma omuka.[15]

Akakora ehururu y'okuzibira omushwija gw'ensiri, arikuhayo obuhwezi aha irwariro ry'ebyamagara erya Nakasongola, hamwe n'okugamba aha ndwara omu byeshongoro bye.[73]

Omu kwezi kwa munaana omuri 2013, Wine akataayaayira enkambi y'empungi eya Bundibugyo omuri Disiturikiti ya Bundibugyo, hamwe n'abajwekyerwa kuruga omu Save the Children, UNHCR, hamwe n'ekitongore kya Red Cross, okutwara esente n'ebintu.[74] Okwezi okurikukurataho, akeetwa nk'omujwekyerwa w'abazaire kuruga omuri Twaweza, ekitongore ky'obwannakyewa ekirikugyenderera eby'obwegyese n'okukwatanisa kw'abantu omuri burugwa izooba bwa Afirika; obutumwa bwe omu kukwatanisa oku bukaba buri okushongyera okuzaara okw'obujunaanizibwa omu bahagizi be. Omu kubuuzibwa aha purogyekiti, akagira ngu "eby'obwegyese nibyo birikwija kuhindura engyenderwaho y'eihanga ryaitu kandi nk'omuteezi w'ebishushani kandi taata, ninyikiriza ngu twena nitubaasa kukora entaaniso omu kwega kw'abaana.[75]

Omuri 2014, Wine akeetwa nk'omujwekyerwa w'ekitongore kya Save the Children's EVERY ONE, akeegaita aha tiimu y'abeeshongozi ba Uganda 14 abaakozire ekyeshongoro ky'omutaano n'akatambi akarikukwata aha magara g'abazaire n'abaana. Abeeshongozi abandi abakuru omu vidiyo egi harimu Jose Chameleone, hamwe na Radio na Weasel, abaakozire ekibiina kya Goodlyfe Crew.[76] Wine n'omukazi we Barbara bakaza omu marwariro omu Uganda yoona, otwariiremu n'eirwariro rya Nakaseke, okubugana abazaarisa n'abakozi b'ebyamagara okumanyisa abantu ehururu.[73] Save the Children nayo ekamutwara omu bicweka ebindi omu kampeyini, otwariiremu Nyumanzi Refugee Settlement omu matemba g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda ahabw'abantu ba South Sudan.[77] Obwahati, Bobi Wine niwe mukuru w'ekitongore ky'obutegyeki ekirikutunguura abaishiki n'abaishiki abato ekirikwetwa Caring Hearts Uganda, ekyatandikirwe omukazi we Barbie Kyagulanyi.

Wine akaba aine kukora omworeko omuri Dubai, United Arab Emirates ebiro 8 Okwa ikumi omuri 2022, kandi esente ezirikuruga omu mworeko zikaba niziija kukoresibwa kugarura abanya Uganda abaabaire basibire omuri United Arab Emirates. Kwonka, omworeko gukashazibwamu gavumenti ya United Arab Emirates ahabw'eshonga ezitarikumanywa kandi ku yaahikire Dubai, Wine akakomwa aha kishayi ky'enyonyi kumara eshaaha ikumi.[78][79][80]

Obutaikirizana

[edit | edit source]

Wine naakira kugamba aha nshonga z'eby'obutegyeki hamwe n'embeera z'abantu omuri Uganda, ekirikureetaho obutaikirizana. Okurunga okwezi kw'okubanza omuri 2019, akaba aine entaro n'omweshongozi mugyenzi we Bebe Cool, owabiire nayeshongora arikushagika purezidenti Museveni hamwe n'ekibiina kya NRM, kandi Wine ashagikire ebyetengo by'orubaju orurikuhakanisa gavumenti.[81][82]

Omu kwezi kwa mushanju omuri 2014, kikarangirirwa ngu Wine akaba naaza kukora omuri Bungyereza aha The Drum Arts Centre omuri Birmingham hamwe na Troxy omuri London.[83] Eki kikareetaho okushaba okuzibirwa ahabw'ebigambo bye ebirikworeka ebiteekateeko ebirikuhakanisa abasheija n'abakazi.[84] Emyanya yoona ekashazamu okureebeka kwa Wine.[85][86]Omu kwezi kwa kataano omuri 2016 aha mukutu gwa Twitter n'ekibiina kya ULC Monastery LGBTI, ekibiina ky'abakristaayo ekya Amerika ekirikureetaho okugumisiriza abantu ba LGBT, Wine akagira ngu yaaruga aha bigambo bye eby'okubanga abasheija n'abakazi, kwonka taragambire butunu ngu enteekateeka ye aha basheija n'abakazi ehindukire.[87] Omuri 2023, okuzibira kwa Bungyereza okutambura ahari Wine, okwabaire kuteirweho omuri 2014, kukakorwaho.[88]

Omu mwaka gwa 2015, Wine akahakanisa omu bantu amaani g'obugabe bwa Buganda omu kushorooza esente obu bwajumirirwa Sheikh Muzaata, ekyaretsireho entaro z'ebigambo.[89] Wine obumwe na obumwe amanyirwe nka Omubanda wa Kabaka (Omugyenzi wa Kabaka) ahabw'okwehayo kwe ahari Kabaka (Mukama) wa Buganda.[90][91]

Omu kwakana omuri 2016, ekyoma kya Uganda ekyokuragurira omuri Mulago ku kyahendekire, Wine akatwara entebe y'obwebembezi omu bantu baingi ahabw'okurahuka kugarukwamu abakungu kandi yaataho okuhakanisa enkora ya gavumenti omu by'amagara g'abantu, yaashaba abebembezi b'eihanga kukoresa gye emishoro y'abatuuragye.[92]

Omu bwire bw'oburuuru bwa 2015-2016, Wine akagaruka yaataho obutumwa bwe okushaba okugumisiriza enteekateeka ezitari zimwe.[93] Abantu ba Wine bakashaba okukoresa obusingye omu karuuru ka 2016, n'ebyeshongoro nka "Dembe", bikareetaho enshonga ezitarikushushana kuruga omu by'obutegyeki ebitarikushushana omu Uganda. Omu bwire obu, ekitongore ky'empurizagana ekya Uganda kikehakana ngu kikazibira "Dembe" kuruga aha reediyo za Uganda.[94] Emyezi eshatu bwanyima y'akaruuru, omujwekyerwa wa Amerika omuri Uganda Deborah R. Malac akeeta Wine aha mukoro gw'embase ya Uganda kandi yaagira ngu akaba aine ekyokukora aha minyeeto y'omwihanga.[95]

Gavumenti ya Uganda ku yaihireho emikutu ya boona omu karuuru ka 2016, Wine akakoresa omukutu gwa VPN kuhandiika okujeemera kwe aha kukingwaho kw'empurizagana aha mukutu gwe ogwa Facebook kandi yaayoreka ngu gavumenti ekagumizamu kukoresa emikutu ya boona omu kukingwaho kwe batandikire.[96][97] Wine bwanyima akatooranwa nk'omwebembezi w'akakiiko kugamba aha busingye bw'okugamba aha runaku rw'ensi yoona orw'obusingye bw'abanyamakuru omuri Kampala omu kwezi kwa kataano omuri 2016.[98] Omu kwezi kwa kashatu omuri 2016, akahakanisa obugabe bw'abarikumuhakanisa omu by'emikono kworeka ebiteekateeko ebi Wine wenyini atarikushagika.[99]

Omu kwezi kwa munaana omuri 2020, Wine akatwarwa omu kooti ahabw'emishango y'okubuzabuza amakuru, okutunga okwehandikisa n'okugamba ebihandiiko ebitahikire.[100][101]

Okwa ikumi na kumwe omuri 2020, Wine akakwatwa bwanyima y'okwemerererwa kwe omu kitongore ky'eby'oburuuru omu karuuru ka boona akarikwija. Ekihandiiko aha mukutu gwe ogwa Twitter nikigira ngu akakwatwa omu bwimukiriro aheeru y'omwanya gw'okwesimbaho, yaziba amaisho kandi yabonabonesibwa poriisi n'amahe.[102]

Amagara g'obuntu

[edit | edit source]

Obu Wine yaabaire nashoma ahari yunivaasite ya Makerere, akabugana omukazi we, Barbara Itungo, orikwetwa Barbie, owaabaire ari omwegi wa siniya ya mukaaga aha eishomero rya Bweranyangi Girls' Senior Secondary School. Okugaitwa kwabo kukabaho omu kwa munaana omuri 2011 bwanyima y'emyaka ikumi y'okutuura hamwe. Baine abaana bana.[103] Wine n'eka ye nibatuura omu kyaro kya Magere, omuri Disiturikiti ya Wakiso, ahu arikureeba ngu "bagyenda hamwe kusima n'okutunga eby'okurya, ku turikubaasa.". Ninkora ekyo ahabw'okuba ninyenda ngu beege kutuura omu magara ga buriijo, batari nk'abaana ba basereebu.[104]

Ebiro 10 Okwa kabiri omuri 2015, ishe Wine akafa bwanyima y'okurwanisa oburwaire bwa sukaari.[105] Okurinda n'okuziika bikareetaho enkumi n'enkumi z'abakungubazi otwariiremu abakuru omu gavumenti hamwe n'abandi basereebu.[106] Bwanyima y'okwezi kumwe, Wine akashohoza ekyeshongoro "Paradiso", ekirikukwata aha kutwara abazaire baawe nk'ab'omugasho baaba bakiri abahuriire.[107]

Wine akakorwa omu firimu y'ebihandiiko eya 2022 erikwetwa Bobi Wine: Omwebembezi w'eihanga, eyatooranwa ahabwa firimu y'ebihandiiko erikukirayo oburungi omu mpaka za Academy ez'omurundi gwa 96.

Reba nebindi

[edit | edit source]

Ebihandiiko ebirikugambwaho

[edit | edit source]

  1. "Bobi Wine conferred with law degree after 7 years as Cavendish University graduates over 700". Daily Monitor. 8 August 2024. Retrieved 9 August 2024.
  2. 1 2 "Uganda's pop star sworn-in as lawmaker". The East African. Nairobi. 11 July 2017. Archived from the original on 11 July 2017. Retrieved 11 July 2017.
  3. "Can 'People Power' change Uganda's political fortune?". The Observer. Retrieved 29 November 2018.
  4. "Uganda's Museveni wins sixth term, rival alleges fraud". www.reuters.com. 17 January 2021. Retrieved 14 October 2023.
  5. "Uganda police, army surround Bobi Wine's home ahead of Kayunga visit". The East African. 14 December 2021. Retrieved 14 December 2021.
  6. "Ugandan opposition leader Bobi Wine 'under house arrest'". www.aljazeera.com. Retrieved 14 December 2021.
  7. Kent, Lauren; Dean, Sarah (5 October 2023). "Ugandan opposition leader Bobi Wine arrested at airport as he returns home". CNN.
  8. "Bobi Wine: The People's President". The Peabody Awards. Retrieved 30 November 2024.
  9. "Bobi Wine asks Kawempe North MP aspirants to unite against Museveni in by-election". Monitor. 4 February 2025. Retrieved 11 March 2025.
  10. "Kawempe North by-election: NUP holds maiden debate for MP flagbearer aspirants". Monitor. 7 February 2025. Retrieved 11 March 2025.
  11. Matovu, Muhamadi (26 June 2025). "Uganda: Bobi Wine Announces 2026 Presidential Bid, Calls for Protest Vote". Nile Post. Retrieved 1 August 2025.
  12. "Bobi Wine, brothers mourn father". Monitor. 18 January 2021. Retrieved 17 July 2025.
  13. Matovu, Muhamadi. "Bobi Wine Visits Birthplace, Donates to New Mothers on His 43rd Birthday". Nilepost News. Retrieved 17 July 2025.
  14. Mazinga, Mathias (14 June 2016). "Cardinal Wamala, singer Bobi Wine set for Nkozi Hospital marathon". New Vision. Kampala. Archived from the original on 13 November 2018. Retrieved 12 November 2018.
  15. 1 2 3 Ariba, Caroline (6 September 2012). "Bobi giving back to the hands that lifted him up". New Vision. Kampala. Archived from the original on 10 January 2019. Retrieved 11 July 2017.
  16. 1 2 3 4 EACS (11 July 2017). "Bobi Wine: Biography". Kampala: Eachamps.com (EACS). Archived from the original on 29 September 2014. Retrieved 11 July 2017.
  17. "Kyagulanyi Robert Ssentamu". Parliament of Uganda. Retrieved 6 November 2019.
  18. Muriisa, Habre (13 January 2013). "Up Close And Personal With The Ghetto President Bobi Wine". Chano8 Magazine. Archived from the original on 25 August 2018. Retrieved 11 July 2017.
  19. 1 2 Nantume, Gillian (1 May 2017). "Uganda: Tracing Bobi Wine's Journey to Elective Politics". Daily Monitor. Kampala: AllAfrica.com. Archived from the original on 1 May 2017. Retrieved 11 July 2017.
  20. Queen of Katwe (Original Motion Picture Soundtrack) by Various Artists, 23 September 2016, retrieved 8 October 2018
  21. "The Rise of Bobi Wine: How A Rapper From the Slums is Igniting A Revolution in Uganda". Harvard International Review. 16 November 2020. Retrieved 27 March 2023.
  22. "Bobi Wine biography, age, family, tribe, education, career, wife, children, salary, house, cars, net worth". Kenyan Moves. 24 March 2021. Retrieved 27 March 2023.
  23. "Bobi Wine with Buyonjo-Sanitation; a pure Edutainment". HiPipo. Retrieved 27 March 2023.[permanent dead link]
  24. "Photos: Bayima Takes Situka Movie To Mbale". Kampala: Big Eye. 5 July 2017. Retrieved 19 August 2017.
  25. Koehler, Robert (17 November 2008). "Divizionz". Variety. Retrieved 28 August 2018.
  26. ""The Ghetto President Reality show" begins airing tonight. – Chano8". Archived from the original on 18 May 2022. Retrieved 29 June 2021.
  27. Duarte, Maria (31 August 2023). "The perils of popular opposition". Morning Star.
  28. "Bobi Wine: The People's President"
  29. Atuhaire, Patience (31 May 2017). "Africa highlights: Wednesday 31 May 2017 as it happened: Uganda's 'Ghetto President' to stand for parliament". London: BBC News Online. Retrieved 11 July 2017.
  30. Agencies (29 June 2017). "Ugandan mucisian Bobi Wine wins Kyadondo MP seat". The Star (Kenya). Nairobi. Retrieved 11 July 2017.
  31. Kigambo, Gaaki (15 July 2017). "Bobi Wine calls win a 'renewal of leadership'". The EastAfrican. Nairobi. Archived from the original on 16 July 2017. Retrieved 15 July 2017.
  32. Muhwezi, Maurice (15 August 2018). "You will pay! Museveni lashes at Bobi Wine, Wadri over Arua chaos". PML Daily. Retrieved 6 November 2019.
  33. Muli, Davis (14 August 2018). "Uganda MP Bobi Wine missing as driver is shot dead by police". SDE. Archived from the original on 27 September 2018. Retrieved 6 November 2019.
  34. "Bobi Wine, Wadri charged with treason". www.newvision.co.ug. Retrieved 15 August 2018.
  35. Flanagan, Jane (17 August 2018). "Uganda MP Robert Kyagulanyi who spoke out against President Museveni 'tortured' before military court hearing". The Times (South Africa). Cape Town. ISSN 0140-0460. Retrieved 29 May 2019.
  36. "Ugandan MP Robert Kyagulanyi in a worrying state of health". NTV. Retrieved 29 May 2019.
  37. Patience Akumu (22 August 2018). "Bobi Wine's arrest and what it could mean for Uganda". Retrieved 23 August 2018.
  38. Orinde, Hillary (23 August 2018). "Bobi Wine free at last". The Standard. Retrieved 29 May 2019.
  39. "Uganda's Bobi Wine: Pop star MP charged with treason". BBC News. 23 August 2018. Retrieved 23 August 2018.
  40. 1 2 "Pop-star politician Bobi Wine reaches US after Uganda 'torture'". The Guardian. 2 September 2018. Retrieved 7 November 2019.
  41. Burke, Jason; Mwesigwa, Alon (20 September 2018). "Uganda's pop star politician addresses jubilant crowds on return from US". The Guardian. Retrieved 7 November 2019.
  42. Burke, Jason; Mwesigwa, Alon (20 September 2018). "Uganda's pop star politician addresses jubilant crowds on return from US". The Guardian. Retrieved 7 November 2019.
  43. "Uganda's Bobi Wine charged with 'annoying' the president". DW News. 6 August 2019. Retrieved 7 November 2019.
  44. "Bobi Wine charged with 'annoying' Uganda's Museveni". BBC News. 6 August 2019. Retrieved 7 November 2019.
  45. "Ugandan police detain Bobi Wine and fire teargas at supporters". The Guardian. 22 April 2019. Retrieved 7 November 2019.
  46. "Bobi Wine leads Ugandans in protest against social media tax". The Star. 11 July 2018. Retrieved 7 November 2019.
  47. "Ugandan pop star opposition MP Bobi Wine arrested again". Al Jazeera. 29 April 2019. Retrieved 7 November 2019.
  48. "Bobi Wine arrested, arraigned before Buganda Road Court". The Independent. 29 April 2019. Retrieved 7 November 2019.
  49. "Uganda: Detention of Bobi Wine is a shameless attempt to silence dissent". Amnesty International. 30 April 2019. Retrieved 7 November 2019.
  50. "Ugandan court grants Bobi Wine bail". The EastAfrican. 2 May 2019. Retrieved 7 November 2019.
  51. Athumani, Halima (24 July 2019). "Uganda's Bobi Wine Formally Announces Presidential Bid". VOA News. Retrieved 7 November 2019.
  52. Nixon Segawa (22 July 2020). "Bobi Wine To Run For Presidency Under National Unity Platform Political Party". Kampala: SoftPower Uganda. Retrieved 22 July 2020.
  53. Uganda's Bobi Wine arrested after presidential nomination: Party. Al Jazeera English. 3 November 2020 – via YouTube.
  54. "Bobi Wine to Unveil manifesto in Museveni's Region". The Fast Observer. 4 November 2020. Archived from the original on 20 January 2021. Retrieved 7 November 2020.
  55. Wandera, Derrick; Bwire, Job (18 November 2020). "Bobi Wine arrested in Luuka". Daily Monitor.
  56. Athumani, Halima; Wroughton, Lesley (20 November 2020). "57 dead in Uganda protests after arrest of presidential candidate Bobi Wine". The Washington Post. Retrieved 30 July 2023.
  57. Kasasira, Risdel (20 November 2020). "Death toll at 37 in Uganda unrest after Bobi Wine's arrest". AP NEWS. Retrieved 21 November 2020.
  58. "Uganda: Bobi Wine says bodyguard killed in violence ahead of poll". Al Jazeera. 27 December 2020. Retrieved 30 July 2023.
  59. "Museveni declared winner of disputed Uganda presidential election". Al Jazeera. 16 January 2021. Retrieved 17 January 2021.
  60. McSweeney, Eoin (19 January 2021). "US ambassador blocked from visiting Bobi Wine as official warns 'don't cry for Ugandans'". CNN. Retrieved 19 January 2021.
  61. McSweeney, Eoin (26 January 2021). "Uganda security forces withdraw from Bobi Wine's home ending 11 days of house arrest". CNN. Retrieved 26 January 2021.
  62. Wafula, Ian (4 September 2024). "Uganda's Bobi Wine recovering from police assault - party". BBC. Retrieved 4 September 2024.
  63. Umaru Kashaka; Paul Kiwuuwa (18 August 2025). "Bobi Wine picks forms for second presidential bid". New Vision. Retrieved 22 September 2025.
  64. Matovu, Muhamadi. "NUP Picks Bobi Wine's Nomination Forms for Presidential Bid". Nilepost News. Retrieved 22 September 2025.
  65. "Bobi Wine, Mao pick forms to dislodge Museveni". Monitor. 19 August 2025. Retrieved 22 September 2025.
  66. "Museveni, Bobi Wine among 12 approved for 2026 race". The EastAfrican. Retrieved 22 September 2025.
  67. "Kyagulanyi presidential nomination blocked over signatures". The Observer. 19 September 2025. Retrieved 22 September 2025.
  68. "EC asks Kyagulanyi to secure signatures from 18 more districts before presidential nominations". Monitor. 19 September 2025. Retrieved 22 September 2025.
  69. "EC clears only two of 38 presidential aspirants". Monitor. 22 September 2025. Retrieved 22 September 2025.
  70. "Bobi Wine nominated to run for president, asks Museveni to hand over power". Monitor. 24 September 2025. Retrieved 25 September 2025.
  71. Kansiime, Francis Isaano & Tracey. "PHOTOS: Bobi, Barbie Turn Heads at Nomination". Nilepost News. Retrieved 25 September 2025.
  72. 1 2 Nabakooza, Lydia (30 September 2012). "The September General clean up Kampala Uganda". NTV Uganda via YouTube. Archived from the original on 20 December 2021. Retrieved 11 July 2017.
  73. 1 2 Big Eye (24 April 2014). "Bobi Wine in Campaign Against Malaria". Kampala: Bigeye.ug. Retrieved 11 July 2017.
  74. Big Eye (14 August 2013). "Bobi Wine in Bundibugyo Charity Drive". Kampala: Bigeye.ug. Retrieved 11 July 2017.
  75. Kasujja, Carol (29 September 2013). "Bobi Wine appointed parenting ambassador". New Vision. Kampala. Retrieved 11 July 2017.
  76. Parsons, Martha (16 June 2014). "Leading Music Artists Produce New Campaign Song in Uganda". Kampala: Save the Children Uganda. Archived from the original on 25 August 2018. Retrieved 11 July 2017.
  77. Ssejjoba, Eddie (15 May 2014). "Bobi Wine thrills South Sudanese refugees". New Vision. Kampala. Retrieved 12 July 2017.
  78. Reagan, Aine (8 October 2022). "Breaking news: Bobi Wine's show in Dubai is cancelled". Times Uganda. Archived from the original on 14 October 2022. Retrieved 8 October 2022.
  79. "x.com". X (formerly Twitter).
  80. "CONFIRMED: Bobi Wine's Show in Dubai Cancelled, He Reveals Why". 8 October 2022. Archived from the original on 7 February 2023. Retrieved 8 October 2022.
  81. "Bebe Cool fans forsake him over politics, and join Bobi Wine". Kampala: Bigeye.ug. 22 February 2016. Retrieved 12 July 2017.
  82. Matovu, Muhammad (6 January 2019). "Bebe Cool is not my enemy, Bobi Wine speaks out". The Sunrise. Retrieved 7 November 2019.
  83. Roberts, Scott (24 July 2014). "Anti-gay Ugandan singer due to perform in Birmingham and London". London: Pink News. Retrieved 12 July 2017.
  84. Nabaasa, Monica (28 July 2014). "Bobi Wine UK Performance Faces Resistance". Kampala: Chimp Reports. Retrieved 12 July 2017.
  85. "'Burn the gays' rapper axed from UK venues". Gay Star News. London. 29 July 2014. Archived from the original on 15 August 2022. Retrieved 12 July 2017.
  86. Lockley, Mike (29 July 2014). "Anti-gay rapper banned from Birmingham venue over homophobic lyrics". Birmingham, UK: Birmingham Mail.
  87. @ULCMLGBTI (24 May 2016). "@HEBobiwine You recently met with the USA Amb. Malac, have you renounced violence toward the LGBT community in Uganda?" (Tweet). Retrieved 12 July 2017 – via Twitter.
  88. Kisika, Sam (7 November 2023). "UK lifts travel ban on Ugandan opposition leader over anti-gay song lyrics". www.washingtonblade.com. Retrieved 6 January 2025.
  89. Aine, Kim (23 March 2015). "Bobi Wine Warns of War with Muzaata". Kampala: Chimpreports.com. Retrieved 12 July 2017.
  90. Kimbowa, Joseph (16 February 2012). "Bobi Wine dumped law for music". The Observer. Archived from the original on 28 November 2022. Retrieved 6 November 2019.
  91. Sewakiryanga, Ivan (11 April 2016). "Bobi Wine to raise money for Cancer Machine!". Kampala: Mycampusjuice.com. Archived from the original on 30 October 2017. Retrieved 12 July 2017.
  92. Namagembe, Lilian (8 April 2016). "Mulago cancer machine breaks down". Daily Monitor. Kampala. Retrieved 12 July 2017.
  93. "BBC Interviews Bobi Wine, Calls For Peace During Elections". Howwe. 29 May 2016. Retrieved 12 July 2017.
  94. Wesonga, Nelson (3 January 2016). "UCC Denies Banning Bobi Wine Dembe Song". Daily Monitor. Kampala. Retrieved 12 July 2017.
  95. "Photo: Bobi Wine and his wife hang out with US Ambassador". Kampala: Bigeye.ug. 25 May 2016. Retrieved 12 July 2017.
  96. "Being On Social Media Is An Ultimate Act Of Defiance - Bobi Wine". Chano8. Kampala. 19 February 2016. Archived from the original on 25 August 2018. Retrieved 12 July 2017.
  97. Bobi Wine. "As a Ugandan,this disturbs me a great deal. You switch off all social media in Uganda on such an important day and again you start communicating very important messages ON SOCIAL MEDIA to a population that is in a SOCIAL MEDIA BLACK OUT.Who is your target audience??". Facebook. Retrieved 29 May 2016
  98. Ampurire, Paul (4 May 2016). "Ugandan Artistes Criticize State Limitation of their Expression". Chimpreports.com. Kampala. Archived from the original on 6 May 2016. Retrieved 12 July 2017.
  99. Ssejjombwe, Isaac; Arinaitwe, Solomon (16 January 2021). "Spare artistes from boycott, Bobi Wine appeals to Besigye". Daily Monitor. Kampala.
  100. "Bobi Wine summoned by court over altered age". The Observer. URN. September 2020. Retrieved 18 September 2020.
  101. Kasule, Farooq. "Ruling on Bobi Wine age case for September 28". New Vision. Retrieved 18 September 2020.
  102. Burke, Jason; Okriror, Samuel (3 November 2020). "Ugandan singer Bobi Wine arrested after confirmation as election candidate". The Guardian. Retrieved 3 November 2020.
  103. "Barbie and Children Take Bobi Wine Campaign to a New Level". Chano8. Kampala. 19 May 2017. Archived from the original on 15 August 2018. Retrieved 15 August 2018.
  104. Odeke, Steven (11 September 2014). "Bobi Wine rough as a musician, smooth as a father". New Vision. Kampala. Retrieved 12 July 2017.
  105. "Bobi Wine's father passes on". Daily Monitor. Kampala. 10 February 2015. Archived from the original on 23 October 2017. Retrieved 12 July 2017.
  106. Omongin, Emmy (13 February 2015). "Politics as Bobi Wine's father is laid to rest". Daily Monitor. Kampala. Retrieved 12 July 2017.
  107. Ogwal, Lawrence (16 March 2015). "Bobi hosts fans at Paradiso release". Daily Monitor. Kampala. Archived from the original on 23 August 2018. Retrieved 12 July 2017.