Wp/nyn/Arua
{Akabokisi ka Data na n'ebintu=Q22107411} Arua n'orureembo hamwe n'omwanya gw'eby'obushuubuzi omu disiturikiti ya Arua omu kicweka ky'amateemba ga Uganda.
Omwanya
[edit | edit source]Arua eri kiromita nka 475 (mayiro 295) omu matemba g'oburengyerwa-izooba bwa Kampala, orurembo orukuru kandi orurikukirayo obuhango omu Uganda, Arua eri kiromita nka 228 (mayiro 142), aha ruguuto, omu burengyerwa-izooba bwa Gulu, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka ky'amatemba ga [1] Obutebeekanisa bw'orurembo rwa Arua ni 03°02'7. 0"N, 30°54'39. 0"E (Latitude:3). 035278; obuhangwa:30. 910833). [6] Arua eshutami aha rurengo rwa mita 1,310 (fuuti 4,298) ahaiguru y'enyanja. Arua eri haihi n'ensharo za Democratic Republic of Congo omu burengyerwizooba hamwe na South Sudan omu matemba, ekirikugihindura omwanya murungi gw'eby'obushubuzi ahagati ya Uganda na bataahi baayo babiri omu burengyerwizooba n'amatemba. [1] Ahabw'omwanya gwayo murungi, Arua nayo n'emwe aha nteekateeka y'empungi y'okureeberera empungi ezirikwingana ebicweka 20% ezirikutaaha omu Uganda buri mwaka.
Okushwijuma
[edit | edit source]Arua n'omwanya muhango gw'ebitongore by'obwannakyewa ebirikukorera omu kicweka kya West Nile nainga eby'oburengyerwa-izooba bwa Equatoria omuri South Sudan hamwe n'omumatemba g'oburengyerwa-izooba bwa Democratic Republic of Congo. Kikahinduka omwanya gw'eby'obushubuzi ogurikwetengwa munonga hamwe n'omuhanda gw'engyenda, oruguuto rwa Juba - Yei - Morobo - Kaya ku rwaigwirweho, ekirikwikiriza ebintu kwija omuri Juba kuruga omu mashuuma aha ruguuto rwa Kaya, omu mwanya gw'okurabira omuri Khartoum kuruga omu matemba.
Ebyengyenda
[edit | edit source]Eitaagi ry'egaari y'omwika erya Uganda railways rikaba niriija kwongyerwayo omuri Arua bwanyima ya 1964. [1] Oruguuto rwa VurraAruaKobokoOraba niruraba omu rurembo, omu mashuuma/omumatemba. Arua neekwatanisa n'endembo ezindi omuri West Nile kurabira aha nguuto ezirimu: Nebbi, Pakwach, Paidha, Koboko, Yumbe, Moyo, Obongi, Adjumani hamwe n'endembo ezindi nkye. Hariho engyenda y'ebiiruka erikukira kubaho ahagati ya Arua na Kampala, Gulu, Masindi na Hoima. Orurembo nirukoresibwa ekishaayi ky'enyonyi ekya Arua, ekirikworeka enyonyi. Ekishaayi ky'endegye ekya Arua nikyo kya kabiri omu Uganda ahanyima ya Entebbe. Kikaba kiri eky'okuhindurwa ekishaayi ky'endegye ky'ensi yoona.
Omuhendo gw'abantu
[edit | edit source]Okubara abantu okwabaireho omuri Arua omuri 1969 kukareetaho abantu 10,837. Omuri 1991, okubara abantu kukareeta abantu 22,217 omu rurembo. Omuri 2002, omuhendo gw'abantu gukaba gweyongyeire kuhika ahari 43,929. Okubara abantu omu ihanga ryona okwabaireho omu kwezi kwa munaana omuri 2014, kukareetaho omuhendo gw'abantu 61,962 omu tawuni kanso ya Arua. Omuri 2020, ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 72,400. UBOS ekabara ngu omuhendo gw'abantu omu munisipaali ya Arua gukeeyongyera aha rurengo rwa 2. obuchweka 7 ahari igana buri mwaka, ahagati ya 2014 na 2020.
Embeera y'obwire
[edit | edit source]Arua has a tropical savanna climate (Köppen climate classification Aw).