Wp/nyn/Amama Mbabazi
John Patrick Amama Mbabazi, SC (orikumanywa nka Amama Mbabazi, akazaarwa ebiro 16 Okwa Kana omuri 1949) n'omuby'obutegyeki omu Ihanga rya Uganda owaabaire ari enganzi y'eihanga rya Uganda owa mwenda kuruga ebiro 24 Okwa kataano omuri 2011 kuhisya ebiro 19 Okwa ikumi na kumwe Omuri 2014. Akakora omurimo gw'amaani omu kurwaniriira obutegyeki bw'ekibiina ekya National Resistance Movement ekyabaire kiri omu by'obutegyeki omu Uganda.[1]
Mbabazi akakora nk'omukiiki omu ishengyero rya Uganda ahabwa Kinkiizi West omu Disiturikiti ya Kanungu, omwanya ogu yaabaire aine kuruga omuri 1996 kuhisya omuri 2016, obu yaayesimba ahabwa mukuru w'eihanga ataine businguzi.[2]
Amagara ge g'obuto n'obwegyese
[edit | edit source]Amama Mbabazi akazaarirwa omu kyaro kya Mparo, omu Disiturikiti ya Rukiga eya hati, ebiro 16 Okwa Kana omuri 1949.[1]Akashomera omu matendekyero abiri agarikumanywa munonga omuri Uganda omu bwire bw'amatware n'obwahati: Kigezi College Butobere ahabwa O-level,[3] hamwe n'eishomero rya Ntare omuri A-Level. Mbabazi akatunga diguri y'okubanza omu biragiro kuruga omuri Makerere Yunivasite.[1]Akatunga dipuroma omu by'ebiragiro kuruga omu kitongore kya Law Development Center omuri Kampala.[1]N'omurwanirizi wa kooti z'ebiragiro omuri Uganda kandi atwire ari omwe omu kibiina kya Uganda Law Society kuruga omuri 1977.[4]
Emirimo Ye
[edit | edit source]Atakagiire omu by'obutegyeki, akakora nka puriida omu ishengyero rikuru ry'eihanga kuruga omuri 1976 kuhisya omuri 1978, yaahika aha ntebe y'omuhandiiki w'ekitongore ky'ebiragiro ekya Uganda kuruga omuri 1977 kuhisya 1979.[1]
Ahagati ya 1986 na 1992, akakora nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'okwerinda eky'aheeru.[1]
Akaheereza nka minisita w'eihanga omu ofiisi ya purezidenti, arikukurira eby'obutegyeki.[1]
Akahinduka omuhandiiki w'ekibiina kya NRM omu ishengyero ry'eihanga ekyahandiikire engyenderwaho y'eihanga omu mwaka gwa1995.[1]
Ahagati ya 1986 na 1992, akaba ari Minisita w'ebyokwerinda.[1]Bwanyima, akaheereza nka Minisita w'eihanga ow'okukwatanisa omu byanga kuruga omuri 1998 kuhisya omuri 2001.[1] Akaba ari omu horereza mukuru wa Gavumenti kandi minisita w'ebiragiro kuruga omuri 2004 kuhisya omuri 2006, ekyamureeteire ekitiinisa kya "Minisita Mukuru". [5]Akatooranwa kuba Minisita w'eby'okwerinda omuri 2006, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu yaatooranwa kuba Minisita w'eby'okwerinda.[6] Akaheereza nka minisita w'eby'okwerinda kuruga okwezi kwa kabiri omuri 2009[7] kuhisya okwezi kwa mukaaga omuri 2011, obu yaatooranwa kuba Enganzi y'eihanga.
Akaba ari omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya NRM kuruga Okwa ikumi na kumwe omuri 2005 kuhisya Okwa ikumi na kumwe Omuri 2015.[8][9]
Okwesimba ahabwa mukuru w'eihanga
[edit | edit source]Munywani wa Mbabazi ow'obuto,[10] Ruhakana Rugunda, akatooranwa okuza omu mwanya gwa Mbabazi nk'enganzi y'eihanga ebiro 18 Okwa Mwenda omuri 2014,[11] Yoweri Museveni. Eki kikareebwa baingi nk'omuringo gwa Museveni gw'okufubira Mbabazi ahabw'okugira ngu akaba naayesimba aha ntebe y'omwebembezi w'eihanga. Ebiro 15 Okwa Mukaaga Omuri 2015, Mbabazi akarangirira enteekateeka ye y'okwesimba ahari Yoweri Museveni ahabwa mukuru w'ekibiina kya National Resistance Movement aha ruteerane rw'ekibiina ebiro 4 Okwa ikumi omuri 2015.[12]Ekirangiriro eki kikakuratirwa okugarukwamu kuruga ow'omwebembezi w'eihanga Museveni owaakikwise "emitwarize mibi kandi etahikire.".[13]Ebiro 31 okwa Mushanju, bwanyima y'obutakwataniisa ahagati y'abakuru b'ekibiina hamwe na Mbabazi, owaabaireho ari enganzi y'eihanga akarangirira ngu naija kwesimbaho nk'omuntu buntu.[14]Okwesimbaho kwe nikushagikwa ekibiina kya The Democratic Alliance (TDA), ekibiina ky'ebibiina by'obutegyeki ebikye ebirikukora kusingura entebe y'omwebembezi w'eihanga.
Omu karuuru ka boona aka 2016, akatunga 1.39 ahari igana bw'oburuuru.[15]
Enkora y'eby'obutegyeki
[edit | edit source]Mbabazi akajwekyera Uganda omu bibiina by'amahanga goona, otwariiremu n'ekitongore ky'amahanga geeteeraine eky'eby'okwerinda, ahu yaabaire naashaba abantu b'ensi yoona kwikiriza Uganda People's Defence Force kubinga aba Lord's Resistance Army omuri Democratic Republic of Congo.[16]
Ebihandiiko ebirikugambwaho
[edit | edit source]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Musoke, Cyprian (24 May 2011). "Amama Mbabazi's road to Prime Minister". New Vision. Retrieved 15 July 2015.
- ↑ Daily Monitor (2011). "Members of the 9th Ugandan Parliament (2011 - 2016)" (PDF). Daily Monitor. Kampala, Uganda. Archived from the original (PDF) on 2 October 2012. Retrieved 28 July 2014.
- ↑ Ssekika, Edward (14 August 2011). "Mbabazi, Mutebile to revive former school". The Observer (Uganda). Kampala. Archived from the original on 15 July 2015. Retrieved 15 July 2015.
- ↑ Uganda Parliament (2011). "Amama Mbabazi: Member of Parliament, Kinkiizi County West, Kanungu District". Parliament of Uganda. Archived from the original on 28 July 2014. Retrieved 28 July 2014.
- ↑ "With or without NRM, I will run for presidency in 2016, Mbabazi says". Retrieved 22 September 2015.
- ↑ Mukasa, Henry (2 June 2006). "Ministries allocated". New Vision. Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 28 July 2014.
- ↑ New Vision, Archive (18 February 2009). "Full cabinet list". New Vision. Archived from the original on 13 February 2015. Retrieved 15 July 2015.
- ↑ Ssengendo, Abdulkarim (31 December 2008). "Mbabazi launches campaign for NRM's Byarugaba in Isingiro". New Vision. Archived from the original on 2 July 2015. Retrieved 15 July 2015.
- ↑ ""Court dismisses Mbabazi-NRM case", The Insider, 8 January 2015, accessed 15 July 2015". Archived from the original on 16 July 2015. Retrieved 16 July 2015.
- ↑ "About me | Amama Mbabazi". amamambabazi.com. Archived from the original on 23 September 2015. Retrieved 22 September 2015.
- ↑ "Ruhakana Rugunda new Prime Minister" Archived 10 May 2015 at the Wayback Machine, New Vision, 19 September 2014.
- ↑ "Bored of the Big Man: Is the Ugandan president's 29-year rule coming to an end?". The Economist. 20 June 2015. Retrieved 21 June 2015.
- ↑ "Museveni responds to Mbabazi's aspirations". Retrieved 22 September 2015.
- ↑ "Mbabazi to stand as independent". Retrieved 22 September 2015.
- ↑ "Presidential Elections, 2016" (PDF). Electoral Commission. 22 February 2016. Archived from the original (PDF) on 4 March 2016. Retrieved 27 May 2017.
- ↑ Newvision, Archive (21 April 2006). "Who is at fault?". New Vision. Archived from the original on 16 July 2015. Retrieved 15 July 2015.
