Wp/nyn/Amama Mbabazi
John Patrick Amama Mbabazi, SC orikumanywa nka Amaama Mbabazi,akazaarwa ebiro ikumi na mukaga eby'okwa
Kana omu mwaka gwa 1949. N'omunyabutegyeki omu Ihanga rya yuganda owaabaire ari enganzi y'eihanga rya Uganda owa mwenda kuruga ebiro 24 okwa kataano omu mwaka gwa 2011 kuhisya ebiro ikumi na mwenda okwa ikumi na kumwe omu mwaka gwa 2014.
Akakora omurimo gw'amaani omu kurwanirira obu tegyeki bw'ekibiina ekya National Resistance Movement ekyabaire kiri omubutegyeki omu Uganda.[1]
Mbabazi akakora nk'omukiiki omu ishengyero rya Uganda ahabwa Kinkiizi West omu Disiturikiti ya Kanungu, omwanya ogu yaabaire aine kuruga omu mwaka gwa 1996 kuhisya omu mwaka gwa 2016, obu yaayesiimba ahabwa mukuru w'eihanga ataine businguzi.[2]
Amagara ge g'obuto n'obwegyese
[edit | edit source]Amama Mbabazi akazaarirwa omu kyaro kya Mparo, omu disiturikiti ya Rukiga eyi hati, ebiro ikumi na makaga Okwa Kana omu mwaka gwa 1949.[1] Akashomera omu matendekyero abiri agarikumanywa munonga omu yuganda omu bwire bw'amatware n'obwa hati: Kigezi College Butobere ahabwa O-level,[3] hamwe n'eishomero rya Ntare omuri A-Level(higher level). Mbabazi akatuunga diguri y'okubaanza omu biragiro kuruga omu Yunivaasite ya Makerere.[1] Kandi akatuunga dipuroma omu by'ebiragiro kuruga omu kitongore kya Law Development Center omuri Kampala.[1]N'omurwanirizi wa kooti z'ebiragiro omuri yuganda kandi atwire ari omwe omu kibiina kya yuganda Law Society kuruga omu mwaka gwa 1977.[4]
Emirimo Ye
[edit | edit source]Atakagiire omu by'obutegyeki, akakora nka puriida omu ishengyero rikuru ry'eihanga kuruga omu mwaka gwa 1976 kuhisya omu gwa1978, yaahika aha ntebe y'omuhandiiki w'ekitongore ky'ebiragiro ekya yuganda kuruga omu mwaka gwa 1977 kuhisya omu rwa 1979.[1]
Ahagati ya 1986 na 1992, akakora nk'omwebembezi w'ekitongore ky'eby'okwerinda eky'aheeru.[1]
Akaheereza nka minisita w'eihanga omu ofiisi ya mukuru w'eihanga, arikukurira eby'obutegyeki.[1]
Akahinduka omuhandiiki w'ekibiina kya NRM omu ishengyero ry'eihanga ekyahandiikire engyenderwaho y'eihanga omu mwaka rwa1995.[1]
Ahagati ya 1986 na 1992, akaba ari Minisita w'eby'okwerinda.[1]Bwanyima, akaheereza nka Minisita w'eihanga ow'okukwataniisa omu byanga kuruga omu mwaka rwa 1998 kuhisya omu rwa 2001.[1] Akaba ari omu horeereza mukuru wa Gavumenti kandi minisita w'ebiragiro kuruga omu mwaka rwa 2004 kuhisya omu rwa 2006, ekyamureeteire ekitiinisa kya "Minisita Mukuru". [5]Akatooranwa kuba Minisita w'eby'okwerinda omu mwaka rwa 2006, omwanya ogu yaabaire aine kuhisya obu yaatooranwa kuba Minisita w'eby'okwerinda.[6] Akaheereza nka minisita w'eby'okwerinda kuruga okwezi kwa kabiri omu mwaka rwa 2009[7] kuhisya okwezi kwa mukaaga omu rwa 2011, obu yaatooranwa kuba Enganzi y'eihanga.
Akaba ari omuhandiiki mukuru w'ekibiina kya NRM kuruga Okwa ikumi na kumwe omu mwaka rwa 2005 kuhisya Okwa ikumi na kumwe Omu rwa 2015.[8][9]
Okwesimba ahabwa mukuru w'eihanga
[edit | edit source]Munywani wa Mbabazi ow'obuto [10] Ruhakana Rugunda akatooranwa okuza omu mwanya gwa Mbabazi nk'enganzi y'eihanga ebiro 18 Okwa Mwenda omu mwaka rwa 2014,[11] Yoweri Museveni. Eki kikareebwa baingi nk'omuringo gwa Museveni gw'okufubira Mbabazi ahabw'okugira ngu akaba naayesimba aha ntebe y'omwebembezi w'eihanga. Ebiro 15 Okwa Mukaaga omu mwaka rwa 2015, Mbabazi akarangirira enteekateeka ye y'okwesimba ahari Yoweri Museveni ahabwa mukuru w'ekibiina kya National Resistance Movement aha ruteerane rw'ekibiina ebiro 4 Okwa ikumi omu mwaka rwa 2015.[12]Ekirangiriro eki kikakuratirwa okugarukwamu kuruga ow'omwebembezi w'eihanga Museveni owaakikwise "emitwarize mibi kandi etahikire.".[13]Ebiro 31 okwa Mushanju, bwanyima y'obutakwataniisa ahagati y'abakuru b'ekibiina hamwe na Mbabazi, owaabaireho ari enganzi y'eihanga akarangirira ngu naija kwesimbaho nk'omuntu buntu.[14]Okwesimbaho kwe nikushagikwa ekibiina kya The Democratic Alliance (TDA), ekibiina ky'eby'obutegyeki ebikye ebirikukora kusingura entebe y'omwebembezi w'eihanga.
Omu karuuru ka boona aka 2016, akatuunga 1.39 ahari igana bw'oburuuru.[15]
Enkora y'eby'obutegyeki
[edit | edit source]Mbabazi akajwekyera yuganda omu bibiina by'amahanga goona, otwariiremu n'ekitongore ky'amahanga geeteeraine eky'eby'okwerinda, ahu yaabaire naashaba abantu b'ensi yoona kwikiriza Uganda People's Defence Force kubinga aba Lord's Resistance Army omuri Democratic Republic of Congo.[16]
Ebihandiiko ebirikugambwaho
[edit | edit source]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Musoke, Cyprian (24 May 2011). "Amama Mbabazi's road to Prime Minister". New Vision. Retrieved 15 July 2015.
- ↑ Daily Monitor (2011). "Members of the 9th Ugandan Parliament (2011 - 2016)" (PDF). Daily Monitor. Kampala, Uganda. Archived from the original (PDF) on 2 October 2012. Retrieved 28 July 2014.
- ↑ Ssekika, Edward (14 August 2011). "Mbabazi, Mutebile to revive former school". The Observer (Uganda). Kampala. Archived from the original on 15 July 2015. Retrieved 15 July 2015.
- ↑ Uganda Parliament (2011). "Amama Mbabazi: Member of Parliament, Kinkiizi County West, Kanungu District". Parliament of Uganda. Archived from the original on 28 July 2014. Retrieved 28 July 2014.
- ↑ "With or without NRM, I will run for presidency in 2016, Mbabazi says". Retrieved 22 September 2015.
- ↑ Mukasa, Henry (2 June 2006). "Ministries allocated". New Vision. Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 28 July 2014.
- ↑ New Vision, Archive (18 February 2009). "Full cabinet list". New Vision. Archived from the original on 13 February 2015. Retrieved 15 July 2015.
- ↑ Ssengendo, Abdulkarim (31 December 2008). "Mbabazi launches campaign for NRM's Byarugaba in Isingiro". New Vision. Archived from the original on 2 July 2015. Retrieved 15 July 2015.
- ↑ ""Court dismisses Mbabazi-NRM case", The Insider, 8 January 2015, accessed 15 July 2015". Archived from the original on 16 July 2015. Retrieved 16 July 2015.
- ↑ "About me | Amama Mbabazi". amamambabazi.com. Archived from the original on 23 September 2015. Retrieved 22 September 2015.
- ↑ "Ruhakana Rugunda new Prime Minister" Archived 10 May 2015 at the Wayback Machine, New Vision, 19 September 2014.
- ↑ "Bored of the Big Man: Is the Ugandan president's 29-year rule coming to an end?". The Economist. 20 June 2015. Retrieved 21 June 2015.
- ↑ "Museveni responds to Mbabazi's aspirations". Retrieved 22 September 2015.
- ↑ "Mbabazi to stand as independent". Retrieved 22 September 2015.
- ↑ "Presidential Elections, 2016" (PDF). Electoral Commission. 22 February 2016. Archived from the original (PDF) on 4 March 2016. Retrieved 27 May 2017.
- ↑ Newvision, Archive (21 April 2006). "Who is at fault?". New Vision. Archived from the original on 16 July 2015. Retrieved 15 July 2015.