Jump to content

Wp/nyn/Albertine Rift

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Albertine Rift
Albertine Rift
rift
locationAfrica Gorora
coordinate location1°5′13″S 29°20′36″E Gorora
Map
Albertine Rift, East African Rift (artificial rendering)

Albertine Rift neinga ekicweka kya Albertine Rift n'ekicweka ky'oburengyerwa-izooba ekya East African Rift, ekirikutwariramu ebicweka bya Uganda, Democratic Republic of Congo (DRC), Rwanda, Burundi na Tanzania.

Nikiruga aha muheru gw'enyanja ya Albert omu matemba kuhisya aha muheru gw'enyanja ya Tanganyika omu mashuuma. Ekigambo ky'eitaka nikitwariramu ebibanda hamwe n'enshozi ezirikwetorwaire.[1]

Eby'obuhangwa

[edit | edit source]

Omwanya ogurikwetwa Albertine Rift hamwe n'enshozi nibirugirira ahaby'obuhangwa ebirikujanjaara mporampora omwanya ogurikwetwa Somali Plate kuruga aha kicweka kya Afirika ekindi. Enshozi ezirikwetorwaire enjatika nizikorwa amabaare g'omunda ga Pre-Cambrian, agashwekirwe amabaare g'enshozi z'omuriro.

Enyanja n'emigyera

[edit | edit source]

Ekicweka ky'amatemba ga Rift kicwekirwe enshozi ibiri empango, enshozi za Rwenzori ahagati y'enyanja Albert hamwe n'enyanja Rutanzige (eyabaire eri enyanja Edward) hamwe n'enshozi za Virunga ahagati y'enyanja Rutanzige hamwe n'enyanja Kivu.

Virunga nizikora ekizibiti ahagati ya Nile Basin omu matemba n'oburugwa izooba hamwe na Congo Basin omu burengyerwizooba n'amashuuma. Enyanja ya Rwenzige eriisibwa enyanja mpango nyingi, enyanja ya Rutshuru n'emwe, kandi eruga omu matemba kurabira omunyanja ya Semliki kuza omunyanja ya Albert. Omugyera Nilu ogurikwetwa Victoria niguruga omu nyanja Nilu ogurikuza omu matemba g'enyanja Albert reero gurugyeyo nk'omugyera Nilu ogurikwetwa White Nile kuruga omu mwanya oguri omu burengyerwa-izooba bukye, ogurikutamburira omumatemba g'enyanja ya Mediterranean.[2]

Omu mashuuma ga Virungu, enyanja ya Kivu neetemba omu mashuuma g'enyanja ya Tanganyika erikurabira omu mugyera gwa Ruzizi. Enyanja ya Tanganyika neeza omu mugyera Congo erikurabira omu mugyera Lukuga.[3]Nikireebeka ngu enkora y'amaizi eriho obwahati ekatandikwaho juba obu enjuba ya Virunga yabaruka yazibira amaizi kuruga omu nyanja ya Kivu kuza omu nyanja ya Edward, ekyareteire amaizi kuruga omu mashuuma kuza omu nyanja ya Tanganyika. Obwire obwo butakahikire, enyanja ya Tanganyika, nainga ebicweka bitari bimwe na bimwe omu nyanja eriho hati, ekaba etarikubaasa kuba yaabaire eine oburugo bw'amaizi okwihaho okufuuhirira.[4]Lukuga etandikireho juba, ekirikureetaho omuhanda ogurikubaasa kurabwamu enyamaishwa eziri omu maizi kuruga omuri Congo kuza omunyanja Tanganyika, eyabaire eine enyamaishwa ezitarikushushana.[5]

Enshozi

[edit | edit source]

Kuruga omu matemba kuza omu mashuuma ,enshozi zirimu ekicweeka kya Lendu Plateau, enshozi za Rwenzori, enshozi za Virunga hamwe n'enshozi za Itombwe.[6] Emishozi ya Ruwenzori ekamanyirwe nka "Emishozi y'okwezi" eya Ptolemy. Ekicweka eki nikitwariramu ekicweka kya kiromita 120 (75 mi) obuhango bwa kiromita 65 (40 mi). Omwanya ogu gurimu omushozi Stanley ogurikwingana mita 5,119 (16,795 ft), omushozi Speke ogurikwingana mita 4,890 (16,040 ft) hamwe n'omushozi Baker ogurikwingana mita 4,843 (15,889 ft).[7]Omwanya gwa Virunga Massif aha nsharo ahagati ya Rwanda na DRC gurimu enyoozi munaana. Babiri aharibo, Nyamuragira na Nyiragongo, nibakikora munonga.[8]

Oburugo bw'enshozi omu mashuuma nibutwariramu orushozi rwa Bururi omu mashuuma ga Burundi, orushozi rwa Kungwe-Mahale omu burengye bw'eizooba bwa Tanzania, hamwe n'orushozi rwa Kabobo hamwe n'orushozi rwa Marungu omuri DRC aha rubaju rw'enyanja Tanganyika.[6]Amaizi maingi nigatemba ahagati ya mita 2,000 (6,600 ft) na mita 3,500 (11,500 ft).[9]

Ebyobuhangwa

[edit | edit source]

Ebibira bya Albertine Rift n'eby'omugasho omu by'obuhangwa.[6]Ebibira ebirikugyenda omu maisho, ahagati y'eitaka ryahansi hamwe n'ebibira by'emishozi, nibishangwa ahaiguru kuruga mita 1,000 (fuuti 3,300) kuhisya mita 1,750 (fuuti 5,740). Ekibira ky'omushozi nikitwarira emishozi kuruga mita 1,600 (fuuti 5,200) kuhisya mita 3,500 (fuuti 11,500). Aheiguru ya mita 2,400 (fuuti 7,900), hariho ebicweka by'ebibira by'ebikondo hamwe n'eby'enjojojo. Omuriro n'obunyasi nibisinga ahaiguru ya mita 3,500 (fuuti 11,500).

Eby'obuhangwa biri omu kabi ahabw'okutema emiti ahabw'abantu abarikweyongyera kuronda eitaka risya ry'okuhingamu. Okwiba embaaho omu buryo butahikire, nikyo kizibu ekindi, hamwe n'okwiba ezaabu omu buryo bw'emikono, nikireetaho oburemeezi omu byaro.[9]

Reba nebi

[edit | edit source]

Ebihandiiko ebirikugambwaho

[edit | edit source]
  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Albertine_Rift#cite_note-FOOTNOTEOwiunjiPlumptre2011164-1
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Albertine_Rift#cite_note-FOOTNOTEOwiunjiPlumptre2011164-1
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Albertine_Rift#cite_note-FOOTNOTEErfurt-CooperCooper201035-36-3
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Albertine_Rift#cite_note-FOOTNOTEClark196935-4
  5. https://en.wikipedia.org/wiki/Albertine_Rift#cite_note-FOOTNOTEHughesHughes1992562-5
  6. 1 2 3 https://en.wikipedia.org/wiki/Albertine_Rift#cite_note-WWF-6
  7. https://en.wikipedia.org/wiki/Albertine_Rift#cite_note-FOOTNOTEErfurt-CooperCooper201037-7
  8. https://en.wikipedia.org/wiki/Albertine_Rift#cite_note-FOOTNOTEErfurt-CooperCooper201036-8
  9. 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Albertine_Rift#cite_note-FOOTNOTEBirdlife-9