Wp/nyn/Agnes Nandutu
Agnes Nandutun'omunya Uganda, omunyamakuru, ow'eby'obutegyeki kandi owaabaireho minisita w'eihanga omuri Uganda ahabw'enshonga za Karamoja.[1] Omuri 2020, akeejumbira omu karuuru k'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM)[2]owaamusingire akaba ari omubaka omukazi owa disiturikiti ya Bududa, Justin Khainza,[3][4] owaabaire ari omu ntebe. Kandi omu karuuru ka boona aka 2021, akeesimbaho nk'omuntu buntu, yaatooranwa nk'omujwekyera w'abakazi omwishengyero rya Uganda ahabwa disiturikiti ya Bududa.[5][6][7][8]
Amagara g'obuto n'obwegyese bwe
[edit | edit source]Nandutu akazaarirwa omu Disiturikiti ya Bududa omuri yuganda. N'ow'oruganda rwa Bantu orwa Gisu. Nandutu akaza omu ishomero rya purayimare erya Bumwali, yaagumizamu yaaza omuri Bubuulo girls Secondary School.[9] Akashomera omu ishomero rya Uphill College Mbuya ahu yaashomera siniya ya kana na mukaaga omuri 2015, n'obu araabe yaaremirwe siniya ya mukaaga yaagarukamu omuri 2017.[10] Akashomera omu ishomero rya Bubuulo Girls' Secondary School. Akamara emishomo ye ya siniya aha ishomero rya Blucheke Secondary School.[11]
Emirimo
[edit | edit source]Omu '''1997''', akaza aha reediyo ya yuganda nk'omushaki w'amahurire. Bwanyima, akatunga dipuroma omu by'amahurire kuruga omu yuganda Institute of Janalizimu na Media Studies. Akakora na Daily Monitor nk'omushaki w'amahurire. Ahagati y'omwaka 2002 kandi hamwe na 2008. Nandutu akakora ahari Impact FM nk'omushaki w'amahurire atakagiire ahari NTV Uganda.[12] Akaba ari omuny'amahurire w'eby'obutegyeki omukuru ahari NTV Uganda. Nandutu nawe akaba ari omwebembezi kandi omugambirizi w'omworeko gwa NTV ogurikwetwa "Eishengyero ry'abantu".[13][12] Akaba ari omwebembezi w'ekibiina kya Parliamentary Journalist's Association kuruga omuri 2011 kuhisya omuri 2016.[14] Akahandiika kandi yaashoboorora omuzaano gwa Popular satire ogurikwetwa Point Blank aha NTV Uganda.[15] Omuri 2011, akatunga ekiconco kya noiri kuruga ahari The Observer ahabw'omworeko gwe ogwa NTV, Point Blank.[16] [17]
Ekirooto kibi
[edit | edit source]Obu yaabaire naatooranwa nk'omukazi omukiiki omwishengyero omu Disiturikiti ya Bududa, akatooranwa kuba minisita w'eihanga ow'eshonga za Karamoja kuruga 2016-2021. Ebiro 19 Okwakana, 2023 omuhandiiki wa Karamoja akashohoza ekihandiiko ekirikworeka ngu ahagati y'Okwamukaaga na Okwamushanju 2022, Nandutu akatunga amabaati agabaire gari ekicweka kya Shs39.94 billion ezongyeirweho kuruga omu ofiisi y'enganzi y'eihanga[18]kandi zikaba ziri ez'abantu b'omuri Karamoja kwonka omuramuzi Jane Kajuga akagira omu kooti ngu eki kikaba kitarikwikirizibwa kandi kitarikwikirizibwa.[19]
Kurugirira aha kusharaho kwa kooti okwabaireho orwakashatu orwa 8 okwakana 2026, akashangwa aine omushango kandi ashemereire kusibwa emyaka mushanju. Akagambirwa kusindikwa omu kihome kya Luzira ahanyima y'okushazamu okwemerererwa kwe kandi yaagambirwa kugaruka omu kooti kutunga okusharaho kwe okw'ahamuheru[19].Aha rwakataano, 10 okwakana 2026, Nandutu akareebeka omu kooti kandi yaashaba okusaasirwa gavumenti hamwe n'abanya Uganda ahabw'okwejumba omu bikorwa ebitahikire kandi yaagamba omu bantu ngu ahabw'okugira ngu kooti ekamushanga aine omushango, ashemereire kuheebwa okusharaho okurikwetengwa ahabw'okugira ngu naareeberera nyina ow'emyaka 80 omukazi omukuru otarikwehurira gye kandi arikukuza abaana baingi kandi arikushashura ebishare by'eishomero kandi yaayoreka ngu niwe memba w'eka wenka orikubaasa kukora omurimo ogu.[20] Akongyeraho ngu atwire arwaire oburwaire bw'okuzibira kw'omubiri ogurikureeta eshagama omu bihaha ekyamureteire kugwa kihuumura emirundi mingi.[21]
Alet Innocent owaabaire ari omuramuzi omukuru omu gavumenti akagira ngu omusibe ashemereire kusibwa emyaka ikumi atakakwatsire ofiisi za gavumenti, ahabw'okuba obu yaakora ekihagaro, akaba aine ofiisi. Akongyeraho ngu omusibe ashemereire kushashura obukaikuru 3.2 bwa Uganda, oburikwingana obubonero 160 oburikwikirizibwa omu biragiro. Kwonka omuramuzi akahakanisa yaagira ngu Nandutu niwe yaabandize kukora ekihagaro nk'ekyo.[22]
Obutaikirizana
[edit | edit source]Omuri 2017, Nandutu akazibirwa kukora aha ishengyero rya yuganda, orikukurira eby'empurizana omu kitongore ekyo.[23] Omuri 2020, omu kampeini z'ishengyero, Nandutu akaheebwa omurimo gw'okwanjura iba, ekintu eki yaabaire atakozire kandi omu mwanya gw'ekyo akashaba abateezi b'akaruuru aha reediyo kumusherurira omuntu kandi yaabeehanangiriza kuta omutima aha kujwekyerwa kurungi omu mwanya gw'obushwere. Enshonga y'obushwere ekaba etarikwetegyerezibwa omu bantu.[24][25], Nandutu wenyine akaikiriza ngu ni nyina w'abaana mushanju, n'obu araabe yaabaire atarikwenda kugamba ebirikukiraho ahari ekyo obu yaabaire naabuuzibwa n'orupapura rw'amakuru orwa The Observer.[11]
Ebiro 10 Okwakana 2026, ekitongore ekirikurwanisa oburi bw'enguzi omu kooti enkuru ekasharira Nandutu ekiheneso ky'okusibwa emyaka ena ahabw'okusingwa orubanja rw'okukoresa kubi amabaati ga Gavumenti agabaire nigagyenderera kugabwa omu byaro by'abooro omu kicweka kya Karamoja.[26]
Ebiragiro by'amahanga goona
[edit | edit source]Okwakana ebiro makumi ashatu omwaka 2024, ofiisi y'eihanga rya Bungyereza ekarangirira ebiragiro ahari Agnes Nandutu hamwe n'abandi bakuru omu yuganda, ahabw'okwejumbira omu bushumankuzi bw'amaani, ahabw'okwihaho enkumi n'enkumi z'amabaati agaatairweho okwombeka amaju g'abantu abari kutuura omu kicweka kya Karamoja nk'ekicweka kya purogyekiti erikushashurirwa gavumenti.[27][28]
Reeba n'ebi
[edit | edit source]- Eishengyero rya Uganda
- Omukiiki omwishengyero
- Orukarara rw'abakiiki omwishengyero rya 10
- Ekicweka kya Karamoja
- Disiturikiti ya Bududa
- Robinah Nabbanja
- NTV Uganda
- Daily Mornitor
Ebihandiiko ebirikugambwaho
[edit | edit source]- ↑ Masaba, Isaac (2020-07-24). NTV Uganda's Agnes Nandutu picks NRM nomination forms for Bududa Woman MP seat". The Pearl Times'. Retrieved 2021-04-02.</ref<ref[https://www.matookerepublic.com/2020/09/21/nrms-agnes-nandutu-says-the-poor-can-no-longer-win-an-election-in-uganda/ NRM's Agnes Nandutu says the poor can no longer win elections in Uganda. Matooke Republic'. 2020-09-21. Retrieved 2021-04-02.</re kandi omu karuuru ka boona aka '2021', akaza kwesimbaho nk'omuntu yaatooranwa nka MP omukazi owa disiturikiti ya [Bududa].<ref>Godfrey Lugaaju (18 January 2021). "Four journalists set to grace the 11th parliament". 'PML Daily'. Retrieved 21 February 2021.
- ↑ Updates, Grapevine (2021-01-21). How Journalist Agnes Nandutu Rose From 4th Spot In NRM Primaries To Claim 1st Position In Finals: The Incoming Bududa Woman MP's 'Spirits' Aided Her To Beat Her Opponent Point-Blank!" 'Grapevine News'. Archived from the original on 2021-06-02. Retrieved 2021-04-02.</ref<ref[https://chimpreports.com/from-newsroom-to-house-floor-how-journalists-performed-in-last-weeks-elections/ From Newsroom to House Floor:Abamahurire bakakora nkabata omu sanda eziweire omu buruuru? ChimpReports'. 2021-01-19. Retrieved 2021-04-02.
- ↑ "NRM's Agnes Nandutu says the poor can no longer win elections in Uganda". Matooke Republic. 2020-09-21. Retrieved 2021-04-02.
- ↑ "NTV journalist Agnes Nandutu picks NRM nomination forms". Eagle Online. 2020-07-24. Retrieved 2021-04-02.
- ↑ Godfrey Lugaaju (18 January 2021). "Four journalists set to grace the 11th parliament". PML Daily. Retrieved 21 February 2021.
- ↑ "How Agnes Nandutu used journalism to build a career in politics". Watchdog Uganda. 2021-01-24. Retrieved 2021-04-02.
- ↑ Updates, Grapevine (2021-01-21). "How Journalist Agnes Nandutu Rose From 4th Spot In NRM Primaries To Claim 1st Position In Finals: The Incoming Bududa Woman MP's 'Spirits' Aided Her To Beat Her Opponent Point-Blank!". Grapevine News. Archived from the original on 2021-06-02. Retrieved 2021-04-02.
- ↑ "From Newsroom to House Floor: How Journalists Performed in Last Week's Elections". ChimpReports. 2021-01-19. Retrieved 2021-04-02.
- ↑ Editor, Flash Uganda; Uganda, Flash (2022-09-16). "Agnes Nandutu: Biography, Family and Husband". Flash Uganda Media. Retrieved 2026-04-11.
{{cite web}}: Empty citation (help): |last= has generic name (help) - ↑ "Hon. Agnes Nandutu- A woman who has risen from Grass to Grace". World Pulse. Retrieved 2026-04-11.
- 1 2 Nanziri, Doreen (10 September 2020). "Agnes Nandutu's tough childhood was worth it". The Observer (Uganda). Kampala, Uganda. Retrieved 2 April 2021.
- 1 2 "Nandutu: The people's speaker on the People's Parliament". Daily Monitor. Retrieved 2020-03-23.
- ↑ "Agnes Nandutu - Reporter & Show Host - TV Anchors | NTV". www.ntv.co.ug. Archived from the original on 2020-03-23. Retrieved 2020-03-23.
- ↑ "NTV's Agness Nanduttu Reelected UPPA President". ChimpReports. 2013-04-29. Retrieved 2021-04-02.
- ↑ Batte, Edgar R. (26 January 2012). "I am Agnes Nandutuuuuuuu – Sqoop – Get Uganda entertainment news, celebrity gossip, videos and photos". Retrieved 2020-03-23.
- ↑ Mwesigye, Shifa. "Christmas gifts from The Observer for Agnes Nandutu, Lord Mayor". The Observer - Uganda. Archived from the original on 2022-10-17. Retrieved 2020-03-23.
- ↑ Everyday Life: Agnes Nandutu on life and journalism, 5 June 2015, retrieved 2021-04-02
- ↑ Omara, Geoffrey (2026-04-10). "Iron Sheet Theft: Nandutu Sentenced to 4 Years in Jail". ChimpReports. Retrieved 2026-04-10.
- 1 2 "Iron sheets scandal: Ex-minister Nandutu convicted, remanded to Luzira". Monitor. 2026-04-09. Retrieved 2026-04-10.
- ↑ Ayebare, Dan. "I'm a Single Mother of Seven: Nandutu Seeks Leniency, Apologises to Karamoja". Nilepost News. Retrieved 2026-04-10.
- ↑ "Nandutu sentenced to 4 years in jail, barred from holding public office for 10 years". Monitor. 2026-04-10. Retrieved 2026-04-10.
- ↑ URN (2026-04-10). "Nandutu apologises to Museveni over iron sheet theft, pleads for non-custodial sentence". The Observer. Retrieved 2026-04-10.
- ↑ Pro, Sadamix (2019-02-06). "Agnes Nandutu to Obore: Parliament doesn't belong to your family". Kyakala. Retrieved 2020-03-23.[permanent dead link]
- ↑ "Bududa woman MP campaigns: Voters task NTV's Agnes Nandutu to present husband". The Independent Uganda. 2020-11-17. Retrieved 2021-04-02.
- ↑ "Bududa Woman MP Campaigns: Voters Task NTVs Agnes Nandutu to Present Husband". Uganda Radio Network. Retrieved 2021-04-02.
- ↑ Rogers Atukunda (10 April 2026). "Agnes Nandutu Sentenced To Four Years Over Karamoja Iron Sheets Case". SoftPower Uganda. Kampala, Uganda. Retrieved 10 April 2026.
- ↑ "UK sanctions corrupt politicians in Uganda who stole from vulnerable communities". GOV.UK. Retrieved 2024-05-02.
- ↑ "Financial Sanctions Notice 30/04/2024" (PDF).