Jump to content

Wp/nyn/Abajurizi ba Uganda

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Abajurizi ba Uganda
Uganda Martyrs
group of humans
significant personMaria Nyerere Gorora
canonization statusCatholic saint Gorora
feast dayJune 3 Gorora

Abajurizi ba Uganda n'ekigombe ky'Abakaturiki 22 hamwe n'Abakurisitaayo 23 abaahindukire Abakurisitaayo omu bugabe bwa Buganda .obwahati ekicweka kya Uganda abaisirwe ahagati y'okwezi kw'okubanza omuri 1885 ebiro 31 by'okwezi kw'okubanza 1887 ebiro 27.

Bakaitwa ahansi y'ebiragiro bya Mwanga II Kabaka (Omukama) wa Buganda. Okwitwa kukabaho omu bwire obu haabaire hariho entaro z'amadiini ashatu ahabw'amaani g'eby'obutegyeki omu maka g'obugabe bwa Buganda. Eki kikabaho aha mushororongo gwa "Scramble for Africa" okutaahirira, okwebaganisamu, okutwara obutegyeki n'amahanga ga Buraaya hamwe n'okutwara itaka rya Afirika . [1] Bwanyima y'emyaka mikye, ekibiina kya English Church Missionary Society kikakoresa okufa kw'aba bantu kutunga obushagiki bw'abantu baingi ahabw'okugira ngu Abangyereza bakatunga Uganda ahabw'obugabe. Ekereziya y'Abakaturiki ekaha omugisha Abajurizi baayo abakaturiki 22 omuri 1920 kandi bakahindurwa abarikwera omuri 1964 Kandi eki kikakorwa Paapa Paul VI ahari St. Peter's Basilica omuri Rooma.

[6] [7]

Oburugiriro:

[edit | edit source]

Okushohoza ebaruha omuri Bungyereza omu mwaka 1875 eyaahandiikirwe Kabaka Muteesa 1 arikushaba abo Bangyereza okwija okubuurira engiri, kikarugamu okuhika kwa Alexander Mackay ow'ekanisa ya Anglican Church Missionary Society omuri Buganda omuri 1877, Akakuku k'Abakaturiki Abajungu n'Abafaransa, akari kwebemberwa Pierre Simon Lourdel (Fr. Mapera) kakareebeka bwanyima y'emyaka ebiri. Abashuubuzi Abaharabu kuruga Zanzibar, bakaba baatwire obusiraamu omu bwa kabaka. [1] Eki kikareetaho entaro z'ediini ez'emiringo eshatu ahabw'obushoborozi bw'eby'obutegyeki omu kooti y'obugabe bwa Buganda. [1] Ahagati y'emyaka ya 1880, baingi bakaba baahindwirwe buri guruupu, kandi bamwe ahabaahindukire bakaba baine emyanya y'omugasho omu kooti y'omugabe. Muteesa wenyini akaba aine esaasi n'obusiraamu, kwonka abaami b'amaani abaingi bakaba bahindukire Abakurisitaayo. [1]

Kabaka Mwanga II akasikira entebe y'obukama omuri 1884. Akaba ayerarikiriire amaani g'obukurisitaayo agaabaire garikweyongyera hamwe n'okubaho kw'ekika ky'abakugu abatsya abaabaire batari kushushana n'abaami b'ebyanga ab'eira, abaabaire beegyesiibwe, baine ediini, kandi barikwenda kuhindura abantu ba Uganda. [1] Okugaitwa kwa Bugirimaani omuri Tanzania obwahati, kikareetaho okwerarikirira okundi. Omwaka gumwe ahanyima y'okuhinduka omugabe akaragiira ngu Yusufu Rugarama, Mako Kakumba, hamwe na Nuwa/Noah Serwanga, abaabaire bahindukire Abakurisitaayo, baitwa. [1] Ahabw'okushagikwa enganzi ye, ebiro 29 Okwa ikumi 1885 akatuma omureeberezi w'Abakurisitaayo James Hannington kwitwa aha nsharo y'oburugwa-izooba bw'obugabe bwe. Eki nikibaasa kuba kyabaire kigyendereirwe kuhisya obutumwa aha Bangyereza ngu akaba atarikwenda batahirire Uganda. Nikigambwa ngu okwitwa kw'omureeberezi James Hannington kukarugirira aha kitebyo omu bwire obwo ngu abazigu abaabaire nibaza kucwekyereza obugabe bakaba nibaija kuruga omuri burugwa -izooba, ahu omureeberezi yaareetiirwe. N'ahabw'ekyo, Kabaka akaragiira Luba, omukuru w'eihanga rya Busoga omuri burugwa izooba kwita Bishopu. [1] Kwonka bwanyima Mwanga akatoorana Abakurisitaayo baingi omu myanya y'amahe. [1]