Jump to content

Wp/nyn/Abajurizi ba Uganda

From Wikimedia Incubator
< Wp | nyn
Wp > nyn > Abajurizi ba Uganda
Uganda Martyrs
group of humans
significant personMaria Nyerere Gorora
canonization statusCatholic saint Gorora
feast dayJune 3 Gorora

Abajurizi ba Uganda n'ekigombe ky'abanya katuriki 22 hamwe n'abakurisitaayo 23 abaahindukire aba kurisitaayo omu bugabe bwa Buganda.

Obwa hati ekicweka kya yuganda abaisirwe aha gati y'okwezi kwo' kubanza omu mwaka gwa 1885 ebiro 31 by'okwezi kw'okubanza omu mwaka gwa 1887 ebiro 27.

Bakaitirwa ahansi y'ebiragiro bya Mwanga II Kabaka (Omukama) wa Buganda. Okwitwa kukabaho omu bwire obu habaire hariho entaro z'amadiini ashatu ahabw'amaani g'eby'obutegyeki omu maka g'omugabe wa Buganda. Eki kikabaho aha mushororongo gw'okutahirira, okwebaganiisamu, okutwara obutegyeki ahabwa mahanga ga Buraaya hamwe n'okutwara eitaka rya Arica

Bwanyima y'emyaka mikye, ekibiina kya kyaki miishanare sosayate kikakoresa okufa kw'aba bantu kutunga obushagiki bw'abantu baingi ahabw'okugira ngu Abangyereza bakatunga yuganda aha bw'obugabe. Ekereziya y'abanyakaturiki ekaha omugisha Abajurizi baayo abakaturiki 22 omu mwaka gwa1920 kandi bakahindurwa abarikwera omu mwaka gwa 1964 eki kikakorwa Paapa Paul VI ahari St. Peter's Basilica omuri Rooma.

Oburugiriro:

[edit | edit source]

Okushohoza ebaruha omuri Bungyereza omu mwaka gwa 1875 eya handiikirwe Kabaka Muteesa 1 arikushaba abo Bangyereza okwija okuburira engiri, kikarugamu okuhika kwa Alexander Mackay ow'ekanisa ya Anglican Church Missionary Society omuri Buganda omu mwaka gwa 1877, Akakuku k'Abakaturiki Abajungu n'Abafaransa akarikwebemberwa Pierre Simon Lourdel (Fr. Mapera) kakareebeka bwanyima y'emyaka ebiri. Abashuubuzi Abaharabu kuruga Zanzibar, bakaba batwire obusiraamu omu bwa kabaka. Eki kikaretaho entaro z'ediini ez'emiringo eshatu ahabw'obushoboorozi bw'eby'obutegyeki omu kooti y'obugabe bwa Buganda. Ahagati y'emyaka ya 1880, baingi bakaba baahindwirwe buri guruupu, kandi bamwe ah'abaahindukire bakaba baine emyanya y'omugasho omu kooti y'omugabe. Muteesa wenyini akaba aine esaasi n'obusiraamu, kwonka abaami b'amaani abaingi bakaba bahindukire Abakurisitaayo.

Kabaka Mwanga II akasikira entebe y'obukama omu mwaka gwa 1884. Akaba ayerarikiriire amaani g'obukurisitayo agabaire gari kweyongyera hamwe n'okubaho kw'ekika ky'abakugu abatsya ababaire batari kushushana n'abaami b'ebyanga ab'eira, ababaire begyesiibwe, baine ediini, kandi barikwenda kuhindura abantu ba Uganda. [1] Okugaitwa kwa Bugirimaani omuri Tanzania obwa hati, kikareetaho okwerarikirira okundi. Omwaka gumwe ahanyima y'okuhinduka omugabe akaragiira ngu Yusufu Rugarama, Mako Kakumba, hamwe na Nuwa/Noah Serwanga, abaabaire bahindukire Aba kurisitaayo, baitwa.

Ahabw'okushagikwa enganzi ye, ebiro 29 Okwa ikumi omu mwaka gwa 1885 akatuma omureberezi w'Abakurisitaayo James Hannington kwitwa aha nsharo y'oburugwa-izooba bw'obugabe bwe. Eki nikibaasa kuba kyabaire kigyendereirwe kuhisya obutumwa aha Bangyereza ngu akaba atarikwenda bataahirire Uganda. Nikigambwa ngu okwitwa kw'omureeberezi James Hannington kukarugiirira aha kitebyo omu bwire obwo ngu abazigu abaabaire nibaza kucwekyereza obugabe bakaba nibaija kuruga omuri burugwa-izooba, ahu omureeberezi yaareetiirwe. N'ahabw'ekyo, Kabaka akaragiira Luba, omukuru w'eihanga rya Busoga omuri burger-eizooba kwita Biishopu. Kwonka bwanyima Mwanga akatoorana Abakurisitaayo baingi omu myanya y'amahe.