Jump to content

Wp/mwv/Pumonean ka Mentawai

From Wikimedia Incubator
< Wp | mwv
Wp > mwv > Pumonean ka Mentawai

Mumone iate karajo simapalik maparalu ka mentawai kalulun mu mone nek purimanuaijanda. Kabagan mumone nek rapanguremi siureman kokomenda senen gogoi, biasana rapanguremi ka mone nek iate sagu, bagok, kan samba maggaju bagei. Mu mone ibailiu leuk mata pubulagananda contohna iate ugei, nilam, coklat samba bagei-bagei. Siureman Kabagan mone nek moi leuk ibailiu ia lulun alak toga elek lulun tulou siureman nek iate toiten, tubou samba sagu. Mone sibau buka raurem ken sikamata iate kan samba leuk bagok, indak me rura kanak indak mot suburna porak rakau panguremi ken tubou, toktuk, kinoso setcet samba leuk peigu. Tureu me rura mone nek ibailiu siureman pa buah buah.  Kamone nek rapanguremi leuk loingak simaerruk iobak iagai rabailiuaken ia loingak uma elek abak. Lelengan mone simaraik ka tubun oinan rapanguremi toiten samba leuk sagu. [1]

Sistem pumonean ka mentawai rapatuna simalangen karajo lek, siureman rapanguremi lek siboboi. taiak malangen lek sibara indak pantangan tak moi rabetei.  Sistem pumonean ka siberuttak moi rapasilabok. Tak peuk ratanda pasibuka mone, anggota keluarga  elek rakuana anggota uma rapatiboiji soka kambak rabuka monenda,lepak rapatiboijina iangan pek en rapasitungguli mone. Inda lima alas an rabuka mone sikamata iate kanak indak mot siuremanda kan, bagok, gobi. Sikadua tak an mapalik ipubua siureman kalulun indak an mabajak.  Sikatelu pako’o takuana nek pagoluk kasuku rapasarabi mone samba siureman, sikaepat pasaingra harga diri, pagolukanda kabagan uma, indak pulebuan samba pasarabi kolu, sikalima rabuka mone uktuk kayo ka tatatoganda.  Kabagan pasibukak pumonean sibau nek kaberen anggota uma  sipasibukak mone mu keikei sia keikei na enda iate tak moi  pakolui, tak moi rabukak mone kanak indak koluira musanek tubu samba leuk inan sainak ra indak togana kabagana. Keikei ra sipasibuka mone  kanak murourou sia iate  tak moi rakom lojo, mukom muriok, masoilok ngungu, buah simalagak, totonan, mukom kanak indak peuk maborot samba masua tandak  elek masilok oinan simata. Kanak amatarek an baganda ratanda pasibukak mone sikamata rakarajo aken iate pasipilih lelengan pumonean lepak en me sia ka leleu raiak lelengan pumonean. Onggut samba obe ratarek aken lepak rapaiak lelengan simaeruk . tak iuli porakna  lepak maigi leuk ken loingak simaeruk.  Loingak simaeruk nek rakau tandona  iobak raagaina sirimanua bagei indak an sibangkat loingak. Tahap sikadua pasibuka mone  iate pasigaigai seksek tak peuk ratando mukarajo panaki peuk sia ritual nek rakuana pasihormati samba pasiup ra ka leluhur pusurakat iobak imaeruk monenda. Gangan simabo, kau korok tembakau, sambek lakok toiten elek lakok poula, tak moi maigi rakau. Panakiat nek ragalak aken katengan mone, sipasibuka mone rakelilingi nek  panakiat, lepak en sikembukan uma itanda ritual .Lepak rabarasi  aken mone rakau tanda pangurem , uremen da raalak ka mone bagei elek raalak kabekbek umanda. Seksek sigaigaira tak ralabok rabutek aken lek ia iobak ibailiu pupuk. Iali murura siureman nek tubeu ioi, boboina rakuana tinungglu moian rakuana pumonean. Loingak  loingak siuremra murimanua pasamba tubou, setset, silalabo, peigu samba bagei murimanua simakerek silin loingak siilakra arapasibuka mone. Darmanto pumonean. [2]

Referensi

[edit | edit source]
  1. Hernawati s, TArida, 2007 UMA, Fenomena Keterkaitan Manusia dengan Alam. Yayasan Citra Mandiri
  2. https://rumahpengetahuan.web.id/pumonean-di-pulau-siberut/