Wp/mfa/Nyo
Nyo (kècèk Nnayu: kelapa, namo botani: Cocos nucifera)[1] ni tumbóhae hok mano so ni jah hok ado ddalae spisih palma, wujuk ddalae genus Cocos klogo Arecaceae.
Tumbóhae ni mèmae buwi manapaãk sngoti ko masyarakak boktae nok sapa ssemo bahagiyae pokok ni buléh nok wak banyok bendo. Tidok ko buwoh jah bohkae daóng nga batae yo póng buléh guno, sapa ko buléh gelarae "pokok sribu guno".
Kegunoae
[edit | edit source]Ssemo bahagiyae pokok nyo beguno kacawoli bokali beloh aka yo. Pokok nyo buléh bbuwoh sapa ko 75 bijik woh dalae stahóng, kih tu la yo buléh wi nnaék ekonomi. Padae la nga namo pokok nyo ddalae kècèk Sanskrik yakni kalpa vriksha, makno yo "pokok hok buwi ssemo ggapo hok nak-nak hok idók nok".
Buwoh nyo
[edit | edit source]
Aé dari woh nyo buléh minung, pah isi nyo buléh wak makae sajo-sajo. Nyo hok mudo ado hok kkukuh, rrebuh dokpóng ppanggae sbelóng nok wak makae minung. Isi woh nyo hok tuwo pulok buléh ambék wak paruk, cokẽh guno nnyolèk[2]. Pah nyo paruk ni buléh pperoh jjadi satae hok orae guno dalae banyok jenih laók nga tepóng. Satae hok keno masok, kalu cukuk maso gak buléh ppecoh jadi minyok[1] hok bukae sajo guno nok wak mmasok, bohkae nok wak baehae api nok pringak plito dae baehae metoh nok wak barae srupo sabóng.
Isi nyo buléh guno nok wak banyok jenih tepóng, ataro diyo yakni tepóng gomok,[3] glebóng boyo[4] nga poli.[5] Isi nyo jugok baehae utamo nok wak solok lado,[6] hok skalo makae nga nasik krabu.
Daóng
[edit | edit source]Daóng nyo buléh wak bbukuh makaenae macae nok bbukuh nasik lemok, pah orak urat daóng yo hok kerah buléh wak jadi lidi batae nnyapu atapóng saté[1].
Bungo
[edit | edit source]Aé tuwok hok manih ttubék dari mayae nyo hok keno torèh ata sadak[7]. Yo jugok buléh prosèh nok wak nisae.[8]
Alaktae hok kkaék nga woh nyo
[edit | edit source]Ado orae guno sa yakni sjenih lembéng nok ambék woh nyo hok tinggi katah pokok. Nok guno sa ni keno buwi keno ko buwoh srupo keno tikae, baru buléh ambék.[9]
Pah kalu buléh banyok woh nyo, orae guno nngoyok nok kupah sabuk nyo dari bijik yo.[10] Nok ambék isi woh nyo, guno nnyolèk. Nnyolèk ni alak ccokẽh nok wi tubék isi nyo dari ppuróng yo.[11]
Keadoe woh nyo
[edit | edit source]Woh nyo buléh jadi klotong boktae keno tebók ko menatae kih nok makae isi yo.[12] Pah kalu woh nyo keno jemo tengoh panah, llamo kae yo jangga, hok mano isi woh nyo tok lekak la mano nga ppuróng yo sdiri. [13]
Ruju'ae
[edit | edit source]- 1 2 3 Hean Chooi Ong (2006). Buah: khasiat makanan & ubatan. Kuala Lumpur: Utusan Publications. pp. 18, 64–65. ISBN 9789676118929.
- ↑ "nnyolek". Siri Glosari Dialek Melayu Semenanjung: Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka. 2016.
- ↑ "gomok". Siri Glosari Dialek Melayu Semenanjung: Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka. 2016.
- ↑ "glebóng boyo". Siri Glosari Dialek Melayu Semenanjung: Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka. 2016.
- ↑ "poli". Siri Glosari Dialek Melayu Semenanjung: Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka. 2016.
- ↑ "solok lado". Siri Glosari Dialek Melayu Semenanjung: Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka. 2016.
- ↑ "tuwok". Siri Glosari Dialek Melayu Semenanjung: Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka. 2016.
- ↑ "nise". Siri Glosari Dialek Melayu Semenanjung: Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka. 2016.
- ↑ "sa". Siri Glosari Dialek Melayu Semenanjung: Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka. 2016.
- ↑ "nngoyok". Siri Glosari Dialek Melayu Semenanjung: Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka. 2016.
- ↑ "nnyolek". Siri Glosari Dialek Melayu Semenanjung: Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka. 2016.
- ↑ "klotong". Siri Glosari Dialek Melayu Semenanjung: Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka. 2016.
- ↑ "jangga". Siri Glosari Dialek Melayu Semenanjung: Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka. 2016.