Wp/mag/स्पर्शरेखा

ज्यामितिमे कौनो समतलमे स्थित कौनो वक्रके कौनो बिन्दु पर स्पर्शरेखा या स्पर्शी (tangent line या केवल tangent) ऊ सरल रेखाके कहल जाहे जे ऊ वक्रके ऊ बिन्दु पर 'बस स्पर्श करहे', अर्थात् ऊ वक्रके खाली ओही बिन्दु पर छूवहे आउ अन्य कौनो बिन्दु पर नै । वक्र y = f(x) के बिन्दु x = c पर स्पर्शरेखा बिन्दु (c, f(c)) से होके गुजरहे आउ ओकर प्रवणता (slope) f'(c) के बराबर होवहे ।
समीकरण
जखनि वक्रके समीकरण y = f(x) के रूपमे देल होवे त स्पर्शीके प्रवणताके मान द्वारा निकालल जा सकहे । देल प्रवणता एवं कौनो देल हुए बिन्दु (X, Y) से जायेवाला सरल रेखाके समीकरण निम्नलिखित हे -
जन्ने (x, y) ऊ स्पर्शरेखाके उपरे स्थित कौनो बिन्दु हे आउ अवकलज (derivative) के मान लागि निकालल गेल होवे ।[1]
उदाहरण
मानी कि वक्र : y = f(x) = x2 के बिन्दु (-1,1) पर स्पर्शरेखाके समीकरण प्राप्त करेला हे । हियाँ f' (-1) = -2 हे । अतः स्पर्शरेखाके समीकरण निम्नलिखित होत -
या, y = -2x-1

अभिलम्बके समीकरण
कौनो वक्रके कौनो बिन्दु पर अभिलम्ब (normal line) ऊ सरल रेखा हे जे देल गेल बिन्दुसे पार करहे एवं ऊ बिन्दु पर स्पर्शरेखाके लम्बवत होवहे । दु परस्पर लम्बवत रेखाके प्रवणताके गुणनफल −1 होवहे, अतः यदि देल गेल वक्रके समीकरण y = f(x) होवे त अभिलम्बके प्रवणताके मान
होत एवं अभिलम्ब रेखाके समीकरण निम्नलिखित होत -
- Failed to parse (syntax error): {\displaystyle (X-x)+\frac{dy}{dx}(Y-y)=0 ।}
इहो देखी
- अनन्तस्पर्शी (Asymptote)
- अभिलम्ब (Normal)
सन्दर्भ
- ↑ Edwards Art. 191
बाहरी कड़ी
- Tangent to a circle With interactive animation
- Tangent and first derivative - An interactive simulation
- The Tangent Parabola by John H. Mathews