Jump to content

Wp/mag/सोङ्ग राजवंश

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > सोङ्ग राजवंश
सन् ११११ ईस्वी मे उत्तरी सोङ्ग राजवंशके साम्राज्यके मानचित्र (जामुनी रङ्गमे)

सोङ्ग राजवंश (宋朝, सोङ्ग चाओ) चीनके एक राजवंश हलै, जेकर शासनकाल बरिस ९६० ईस्वी से बरिस १२७९ ईस्वी तक चललै । ई पाँच राजवंश आउ दस राजशाहीके दौरके बाद शुरू होलै आउ युआन राजवंशके उभरे पर खतम होलै । सोङ्ग राजवंशके कालमे बड़ी प्रशासनिक, सैन्य आउ वैज्ञानिक प्रगति होलै । ई दुनियाके पहिला सरकारो हलै जे कागजके नोट छापकै आउ प्रथम चीनी सरकार हलै जे चीनके एक टिकाऊ नौसेना स्थापित केलकै ।[1][2] एही राजवंशके सत्ताकालमे बारूदके इस्तेमाल सबसे पहिले शुरू होलै आउ चुम्बकके जलिये दिशा बतावल जाए लगलै ।

सोङ्ग राजकालके दु भागमे बाँटल जा है । उत्तरी सोङ्ग (北宋) राजकाल ९६०-११२७ के दौरमे चललै । ई दौरान चीन के अन्दरूनी भाग पर ई राजवंशके नियन्त्रण हलै आउ एकर राजधानी बिआनजिङ्ग नगर हलै (जे आधुनिक युगमे काईफेङ्ग कहला है) । एकर काल के बाद उत्तरी चीनके नियन्त्रण सोङ्ग राजवंशसे छिनके‌ जुरचेन लोगके जिन राजवंश (१११५–१२३४)के चल गेलै । सोङ्ग दरबार याङ्ग्त्से नदीसे दक्षिणमे चल गेलै आउ ओहाँ लिनआन मे अपन राजधानी बनौलकै (जेकरा आधुनिक युगमे हाङ्गझोऊ कहऽहथिन) । ई ११२७ से १२७९ तकके काल के दक्षिणी सोङ्ग काल बोलावल जा है‌ । ई बादके कालमे उत्तरी चीनके हारेके बावजूद, सोङ्ग साम्राज्य चलैत रहलै । चीनके अधिकतर कृषि भूमि पर ऊही सबके नियन्त्रण हलै । जौन साम्राज्यसे रक्षा करेला बारूदके आविष्कार कैल गेलै । १२३४ मे मङ्गोल साम्राज्य जौन-जौन राजवंशके हराके उनकर इलाका पर कब्जा जमा लेलकै आउ फेर सोङ्ग साम्राज्यसे भिड़ गेलै । मोङ्गके खान (मङ्गोलके चौथा खागान, मने सबसे बड़ खान शासक) सोङ्ग वंशसे लड़ैत त रहलै लेकिन १२५९ मे मर गेलै । ओकरा बाद कुबलई खान १२७९ मे सोङ्गके हरा देलकै । ऊ १२७१ मे पहिलहीं अपनहीँके चीनके सम्राट घोषित कर देलकै हल एहिसे ओकर राजवंश, जेकरा युआन राजवंश कहल जा है, के शुरुआत १२७१ ईस्वी मानल जा है ।[3]

इतिहासकार प्राचीन जनगणनासे ज्ञात कैलन है कि सोङ्ग साम्राज्यके आरम्भमे चीनके जनसङ्ख्या लगभग ५ करोड़ हलै, जे ओही हलै जे पहिलेके हान राजवंश आउ ताङ्ग राजवंशके जमानामे होवऽ करऽहलै । लेकिन सोङ्ग कालमे मध्य आउ दक्षिणी चीनमे चौरके पैदावार फैलेसे मिङ्ग राजवंश तक ई बढ़के २० करोड़ हो गेलै हलै । ई कालमे अर्थव्यवस्था खुललै आउ कलो पनपलै । कन्फ्यूशियाई धर्म आउ बौद्धधर्म दोनो विकसित होलै ।

इहो देखी

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. The great wall at sea: China's Navy enters the twenty-first century, Bernard D. Cole, Naval Institute Press, 2001, ISBN 978-1-55750-239-1, ... The high point of naval developments in imperial China was probably during the Song Dynasty ...
  2. History of humanity, Sigfried J. de Laet, UNESCO, 2000, ISBN 978-92-3-102813-7, ... From 1100 onwards, the Song Dynasty started to exploit the explosive potential of gunpowder in the wars with the Jurchen of the Jin ...
  3. Gold: A Cultural Encyclopedia, Shannon L. Venable, ABC-CLIO, 2011, ISBN 978-0-313-38430-1, ... In 1271, Kublai Khan completed the consolidation of his vast empire by conquering the remaining Chinese kingdom of the Southern Song Dynasty and establishing himself as head of the Yüan Dynasty, founding a capital in what is now Beijing ...