Jump to content

Wp/mag/विद्युत मोटर

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > विद्युत मोटर
विभिन्न आकार-प्रकारके विद्युत मोटर

विद्युत मोटर (electric motor) एक विद्युतयान्त्रिक यन्त्र हे जे विद्युत ऊर्जाके यान्त्रिक ऊर्जामे बदलहे; अर्थात् एकरा उपयुक्त विद्युत स्रोतसे जोड़ेपर ई घूमे लगहे जेकरासे एकरासे जुड़ल मशीन वा यन्त्रो घूमे लगहे । अर्थात् ई विद्युत जनित्रके उल्टा काम करहे जे यान्त्रिक ऊर्जा लेके विद्युत उर्जा पैदा करहे । कुछ मोटर अलगे-अलगे परिस्थितिमे मोटर या जनरेटर (जनित्र) दुनो प्रकार काम करहे ।

विद्युत् मोटर विद्युत् ऊर्जाके यान्त्रिक ऊर्जामे परिणत करेके साधन हे । विद्युत् मोटर औद्योगिक प्रगतिके महत्वपूर्ण सूचक हे । ई एक बड़ सरल आउ बड़ उपयोगी मशीन हे । उद्योगोमे शायदे कौनो ऐसन प्रयोजन होवे जेकराला उपयुक्त विद्युत मोटरके चयन नै कैल जा सके ।

मोटरके कार्य-सिद्धान्त

[edit | edit source]
प्रेरण मोटरके स्टेटरके विच्छेदन

बल आउ बलाघूर्ण

[edit | edit source]

विद्युत मोटरके मूल उद्देश्य विद्युच्चुम्बकीय बल/बलाघूर्ण उत्पन्न करके स्टेटर आउ रोटरके बीच आपेक्षिक गति (अर्थात् कौनो वाह्यबल/बलाघूर्णके विरुद्ध बल/बलाघूर्ण लगावैत आउ रैखिक गति/घूर्णी गति कैल) पैदा कैल हे । ई प्रकार विद्युत मोटर, विद्युत ऊर्जा लेके यान्त्रिक कार्य करहे ।

मोटरके वाइण्डिङ्गके धारावाही चालक पर लगेवाला लारेञ्ज बल निम्नलिखित समीकरण द्वारा अभिव्यक्त होवहे -

[1]

अथवा,

जन्ने धाराके दिशा (धारावाही चालकके दिशामे) आउ के बीचके कोण हे ।

शक्ति

[edit | edit source]

मोटर द्वारा उत्पन्न यान्त्रिक शक्ति Pem निम्नलिखित समीकरण से देल जा हे -[2]

(watts).

जन्ने शाफ्टके कोणीय चाल रेडियन प्रति सेकेण्डमे आउ T न्यूटन-मीटरमे होवेके चाही ।

रैखिक मोटर लागि,

(watts) ।

जन्ने F न्यूटनमे आउ वेग v मीटर प्रति सेकेण्डमे होत ।

छबि दीर्घा

[edit | edit source]
१८९० के समयके विद्युच्चुम्बकीय मशीन (१)
१८९० के समयके विद्युच्चुम्बकीय मशीन (२)

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. Kirtley, James L., Jr. (2005). "Class Notes 1: Electromagnetic Forces" (PDF). 6.6585 - Electric Machines. MIT Dept of Electrical Engineering. मूलसे 4 जनवरी 2017 के पुरालेखित (PDF). अभिगमन तिथि 15 मार्च 2013.
  2. "DC Motor Calculations, part 1". National Instruments. 30 November 2011. मूल से 12 अक्तूबर 2007 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 7 December 2012.

बाहरी कड़ी

[edit | edit source]