Jump to content

Wp/mag/विद्युत परिपथ

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > विद्युत परिपथ
एक सरल विद्युत परिपथ जे एक भोल्टेज स्रोत एवम् एक प्रतिरोधसे मिलके बनल हे
ब्रेडबोर्डके ऊपरे बनावल गेल एक सरल परिपथ (मल्टीवाइव्रेटर)

विद्युत अवयव (भोल्टेज स्रोत, प्रतिरोध, प्रेरकत्व, सन्धारित्र एवं कुञ्जी आदि) एवं विद्युतयान्त्रिक अवयव (स्विच, मोटर, स्पीकर आदि) के परस्पर संयोजन विद्युत परिपथ (electric circuit) अथवा विद्युत नेटवर्क (electrical network) कहला हे ।

विद्युत परिपथ बड्डी विशाल क्षेत्रमे फैलल हो सकहे; जैसे-विद्युत-शक्तिके उत्पादन, ट्रान्समिसन, वितरण एवम् उपभोगके नेटवर्क । बड्डीमनी विद्युत परिपथ प्रायः प्रिण्टेड सर्किट बोर्ड पर संजोयल जा हे । विद्युत परिपथ अत्यन्त लघु आकारोके हो सकहे; जैसे एकीकृत परिपथ

जखनि कौनो परिपथमे डायोड, ट्राञ्जिस्टर या आइसि आदि लगल होवहे त ओकरा एलेक्ट्रोनिक परिपथो कहल जा हे जे कि विद्युत परिपथोके एक रूप हे ।

विद्युत परिपथके परिपथ आरेख (सर्किट डायग्राम) के द्वारा प्रदर्शित कैल जा हे ।

प्रायः एक या अधिक बन्द लूप वाला नेटवर्के विद्युत परिपथ कहला हे ।

परिपथ सम्बन्धी प्रमुख नियम

परिपथ विश्लेषण

परिपथ सम्बन्धी नियम एवं प्रमेयके प्रयोग करैत मानवी रीति (मनुअली) से परिपथके विभिन्न नोडके भोल्टेज या विभिन्न शाखाके धारा ज्ञात कैल जा सकहे । किन्तु जटिल एवं बड्डीमनी अवयव वाला परिपथके विश्लेषण आजकल कम्प्यूटर प्रोग्रामके सहायतासे कैल जा हे । एकरा परिपथ सिमुलेशन या सर्किट सिमुलेशन कहल जा हे । एकराला पीस्पाइस (PSpice), पीसिम (PSIM), सिमूलिङ्क (Simulink), साइकॉस, सेबर, gEDA, EMTP आदि सॉफ्टवेयरके प्रयोग कैल जा हे ।

कुछ प्रसिद्ध परिपथ

एक फेजी ब्रिज रेक्टिफायर
  • पैसिव फिल्टर - RC फिल्टर, LC फिल्टर, एलिप्टिक फिल्टर , चेविशेव फिल्टर आदि
  • ऐक्टिव फिल्टर - सालेन-की (Sallen–Key) संरचना, स्टेट-वैरिएबल फिल्टर, वीन नॉच फिल्टर आदि
  • शक्ति इलेक्टानिकीके परिपथ - ऋजुकारी ब्रिज, जोन्स चॉपर, बक कन्वर्टर, बूस्ट कन्वर्टर, बक-बूस्ट कन्वर्टर, ब्रिज इन्वर्टर, आदि
  • सञ्चारके परिपथ - ऐम्प्लित्युड मॉडुलेशन, फ्रेक्वेन्सी मॉडुलेशन, डिटेक्टर परिपथ, पीएलएल आदि ।

इहो देखी

आपरेशनल ऐम्प्लिफायरके एक सरल परिपथ