Wp/mag/विद्युत द्विध्रुव आघूर्ण

वैद्युत द्विध्रुव (इलेक्ट्रिक डाइपोल) ऊ निकाय हे जेकरामे दु बराबर किन्तु विपरीत प्रकारके बिन्दु आवेश एक-दोसरासे अल्प दूरत्व पर स्थित होवहे । कौनो एक आवेश आउ दुनो आवेशके बीचके दूरत्वके गुणनफलके वैद्युत द्विध्रुव आघूर्ण (electric dipole moment) p कहल जा हे । वास्तवमे वैद्युत द्विध्रुव आघूर्ण ऊ निकायमे भेल आवेशके ध्रुवीकरणके नापहे आउ अन्तर्राष्ट्रिय इकाई प्रणालीमे एकर इकाई कूलम्ब-मीटर हे ।[1][2]
प्रकृतिमे विभिन्न स्थितिमे वैद्युत द्विध्रुव प्रकट होवहे । दुनो आवेशके मिलावेवाला रेखाके द्विध्रुवके अक्ष कहल जा हे । यदि वैद्युत द्विध्रुवके दुनो आवेश -q आउ +q कूलाम होवे आउ उनकर बीचके दूरत्व 2a मीटर होवे तखनि वैद्युत द्विध्रुवके आघूर्ण (p = q×2a) होवहे । वैद्युत द्विध्रुव आघूर्ण एक सदिश हे जेकर दिशा प्रायः ऋणात्मक आवेशसे धनात्मक आवेश दन्ने लेल जा हे ।
सरल परिभाषा
[edit | edit source]यदि दु बराबर बिन्दुके आवेश (चार्ज) होवे - एक ऋणात्मक आउ दोसरा धनात्मक - जेकरा +q आउ −q लिखल जाये आउ ऊ दुनोके बीचके (ऋणात्मकसे धनात्मक दिशामे जाइत) विस्थापन सदिश (डिसप्लेसमेण्ट वेक्टर) d होवे, त विद्युत द्विध्रुव आघूर्ण ( p ) होत:
एकरामे p के दिशो ऋणात्मकसे धनात्मक दन्ने होत ।
यदि बड्डीमनी बिन्दु आवेश होवे त उनकर विद्युत द्विध्रुवाघूर्ण निम्नलिखित बिधिसे परिभाषित कैल जा हे -
- ,
जन्ने , आवेश के स्थिति सदिश हे ।
- विद्युत क्षेत्र E मे रखल द्विध्रुव पर लगेवाला बलाघूर्ण
- ।
कुछ अणुके विद्युत द्विध्रुव आघूर्ण
[edit | edit source]
−δ: ऋणात्मक आवेश
+δ: धनात्मक आवेश
p: द्विध्रुव आघूर्ण
| अणु | द्विध्रुवाघूर्ण Debye मे | द्विध्रुवाघूर्ण 10−30 C·m में |
|---|---|---|
| CO[4] | 0,11 | 0,367 |
| HF[4] | 1,826178 | 6,0915 |
| HCl[4] | 1,109 | 3,700 |
| HBr[4] | 0,827 | 2,759 |
| HI[4] | 0,448 | 1,495 |
| NH3[4] | 1,471 | 4,907 |
| PF3[5] | 1,025 | 3,419 |
| H2O[6] | 1,84 | 6,152 |
| H2S[4] | 0,97 | 3,236 |
| CH2O[7] | 2,34 | 7,806 |
| NaCl[8] | 8,5 | 28,356 |
| KF[6] | 7,33 | 28,690 |
| KCl[6] | 10,48 | 34,261 |
| KBr[6] | 10,41 | 34,728 |
| KI[6] | 11,05 | 30,825 |
| CsCl[4] | 10,387 | 34,647 |
इहो देखी
[edit | edit source]सन्दर्भ
[edit | edit source]- ↑ Raymond A. Serway, John W. Jewett, Jr. (2009). Physics for Scientists and Engineers, Volume 2 (8th ed.). Cengage Learning. p. 756. ISBN 1439048398.
- ↑ Christopher J. Cramer (2004). Essentials of computational chemistry (2 ed.). Wiley. p. 307. ISBN 0-470-09182-7.
- ↑ Bei einer Temperatur von 20 °C und einem Druck von 101,325 kPa.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 David R. Lide: CRC Handbook of Chemistry and Physics. 87. Auflage. B&T, ISBN 0-8493-0487-3.
- ↑ David Frank Eggers: Physical chemistry. Wiley, ISBN 978-0-471-23395-4, p. 572 (, p. 572, गूगल बुक्स पर ).
- 1 2 3 4 5 BI Bleaney, Betty Isabelle Bleaney, Brebis Bleaney: Electricity and Magnetism, Volume 2 Third Edition. OUP Oxford, ISBN 978-0-19-964543-5, p. 303 (, p. 303, गूगल बुक्स पर ).
- ↑ Jean-Marie André, Joseph Delhalle, Jean Luc Brédas: Quantum Chemistry Aided Design of Organic Polymers An Introduction to the Quantum Chemistry of Polymers and Its Applications. World Scientific, ISBN 978-981-02-0004-6, p. 89 (, p. 89, गूगल बुक्स पर ).
- ↑ Jacob N. Israelachvili: Intermolecular and Surface Forces Revised Third Edition. Academic Press, ISBN 978-0-12-391927-4, p. 72 (, p. 72, गूगल बुक्स पर ).