Jump to content

Wp/mag/विद्युत जनित्र

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > विद्युत जनित्र
बीसमा शताब्दीके आरम्भिक दिनके अल्टरनेटर, जे बुडापेस्टमे बनल हे ।

विद्युत जनित्र (इलेक्ट्रिक जनरेटर) एक ऐसन युक्ति हे जे यान्त्रिक ऊर्जाके विद्युत उर्जामे बदलेके काम आवहे । एकरा ई प्रायः माइकल फैराडेके विद्युच्चुम्बकीय प्रेरण (Electromagnetic Induction) के सिद्धान्तके प्रयोग करहे । विद्युत मोटर एकर विपरीत विद्युत ऊर्जाके यान्त्रिक ऊर्जामे बदलेके कार्य करहे । विद्युत मोटर एवं विद्युत जनित्रमे बड्डी कुछ समान होवहे आउ ढेर बेर एके मशीन बिन कौनो परिवर्तनके दुनो नियन कार्य कर सकहे ।

विद्युत जनित्र विद्युत आवेशके एक वाह्य परिपथसे होके प्रवाहित होवेला वाध्य करहे । किन्तु ई आवेशके सृजन नै करे । ई पानी-पम्प नियन हे जे खाली पानीके प्रवाहित करेके कार्य करहे, पानी पैदा नै करे ।

विद्युत जनित्र द्वारा विद्युत उत्पादन लागि आवश्यक हे कि जनित्रके रोटरके कौनो बाहरी शक्ति-स्रितके सहायतासे घुमावल जाये । एकराला प्रत्यागामी इञ्जन (रेसिप्रोकेटिङ्ग इञ्जन), टर्बाइन, वाष्प इञ्जन, कौनो टर्बाइन या जल-चक्र (वाटर-ह्वील) पर गिरैत पानी, कौनो अन्तर्दहन इञ्जन, पवन टर्बाइन या आदमी या जानवरके शक्तिके प्रयोग कैल जा सकहे ।

कौनो स्रोतसे कैल गेल यान्त्रिक ऊर्जाके विद्युत ऊर्जामे परिवर्तित कैल सम्भव हे । ई ऊर्जा जलप्रपातके गिरैत पानीसे अथवा कोइला जलाके उत्पन्न कैल गेल ऊष्मा द्वारा भापसे, या कौनो पेट्रोल अथवा डीजल इञ्जनसे प्राप्त कैल जा सकहे । ऊर्जाके नया-नया स्रोत प्रयोगमे लाएल जाइत हे । मुख्यतः पिछला कुछ वर्षमे परमाणुशक्तिके प्रयोगो विद्युतशक्तिला बड़ पैमाना पर कैल गेल हे आउ बड्डीमनी देशमे परमाणुशक्ति द्वारा सञ्चालित बिजलीघर बनावल गेल हे । ज्वारभाट एवं ज्वालामुखिमे निहित असीम ऊर्जाके प्रयोगे विद्युत्शक्तिके जननला कैल गेल हे । विद्युत उत्पादनला ई सब सब शक्ति साधनके प्रयोग, विशालकाय विद्युत जनित्र द्वाराे होवहे, जे मूलतः फैराडेके 'चुम्बकीय क्षेत्रमे घूमैत चालक पर वेल्टता प्रेरण सिद्धान्त पर आधारित हे ।

विभिन्न प्रकारके विद्युतजनित्र

  • विद्युतच्चुम्बकीय जनित्र
  • विद्युत्-स्थैतिक जनित्र

इहो देखी

बाहरी कड़ी