Wp/mag/विद्युत्कोष

विद्युत्कोष (Battery) विद्युत ऊर्जाके स्रोत हे जेकरा रासायनिक ऊर्जासे प्राप्त कैल जा हे । वैद्युत अभियान्त्रिकी एवम् इलेक्ट्रानिकीमे दु या दुसे अधिक विद्युतरासायनिक सेलके संयोजनके विद्युत्कोष कहल जा हे । ई रासायनिक ऊर्जा भण्डारित करहे एवम् ई ऊर्जाके विद्युत ऊर्जाके रूपमे उपलब्ध करहथ ।
बरिस १८०० मे अलेसान्द्रो भोल्टा द्वारा सबसे पहिले बैटरीके आविष्कार भेल । भोल्टा ई सेलके निर्माण काँचके पात्रमे कैलन हल । आजकल अधिकांश घरेलू एवम् औद्योगिक प्रयोगला विद्युत कोषे विद्युत ऊर्जाके प्रमुख साधन हे । बरिस २००५ के एक अनुमानके अनुसार विश्वभरमे विद्युत्कोषके बिक्री लगभग ४८ अरब अमेरिकी डालरके बराबर होवहे ।
विद्युत कोषके विभिन्न प्रकार
- प्राथमिक सेल्
- द्वितीयक सेल्
- एक अन्य वर्गीकरणके अनुसारः
- गैलवान्विक सेल
- विद्युत अपघट्य सेल (electrolytic cell)
- फ्युएल सेल
- फ्लो सेल
- वोल्टाइक पाइल
प्राथमिक सेल एवम् उनकर रासायन-विज्ञान
| रसायन | एनोद (−) | कैथोड (+) | अधिकतम वोल्टता, सैद्धान्तिक (V) | वास्तविक वोल्टता (V) | विशिष्ट ऊर्जा (kJ/kg) | व्याख्या | जीवनकाल (मास), 25 °C, 80% क्षमता पर |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| जस्ता-कार्बन | Zn | MnO2 | 1.6 | 1.2 | 130 | सस्ता | 18 |
| जिङ्क–क्लोराइड | 1.5 | अत्यधिक टिकाऊ आउ सस्ताके रूपमे जानल जा हे । | |||||
| क्षारीय (जिङ्क–मैगनीज डाइ-आक्साइड) | Zn | MnO2 | 1.5 | 1.15 | 400-590 | मध्यम ऊर्जा घनत्व । उच्च आउ निम्न अपवाहिकाला बेस । | 30 |
| निकल आक्सीहाइड्रॉक्साइड (जिङ्क–मैगनीज डाइआक्साइड/निकल आक्सीहाइड्रॉक्साइड) | 1.7 | मध्यम ऊर्जा घनत्व । उच्च अपवाहिका प्रयोगला बेस । | |||||
| लिथियम (लिथियम–कोपर आक्साइड) Li–CuO | Li | CuO | 1.7 | अखनि निर्माण नै होवे । सिल्वर आक्साइडसे प्रतिस्थापित (आइइसि-प्रकार "SR") बैटरी । | |||
| लिथियम (लिथियम–आयरन डाइसल्फाइड) LiFeS2 | Li | FeS2 | 1.8 | 1.5 | 1070 | महङ्गा । 'अतिरिक्त' बैटरीके रूपमे उपयोगी । | 337[1] |
| लिथियम (लिथियम-मैङ्गनीज डाइआक्साइड) LiMnO2 | Li | MnO2 | 3.0 | 830–1010 | महङ्गा । खाली उच्च-अपवाही उपकरण अथवा लम्बा समयला काममे आवेत उपकरणला जेकरामे एकर अनावेशित होवेके दर बड्डी कम रहहे । 'लिथियम' अकेलहुँ अक्सर ई प्रकारके रसायनके रूपमे सन्दर्भित कैल जा हे । | ||
| लिथियम (लिथियम-कार्बन फ्लोराइड) Li–(CF)n | Li | (CF)n | 3.6 | 3.0 | 120 | ||
| लिथियम (लिथियम-क्रोमियम आक्साइड) Li–CrO2 | Li | CrO2 | 3.8 | 3.0 | 108 | ||
| लिथियम (लिथियम-सिलिकन) | Li22Si5 | ||||||
| मर्करी आक्साइड | Zn | HgO | 1.34 | 1.2 | उच्च अपवाह आउ नियत भोल्टेज । स्वास्थ्य कारणसे अधिकतर देशमे प्रतिबन्धित। | 36 | |
| जिङ्क–एयर | Zn | O2 | 1.6 | 1.1 | 1590[2] | जादेतर श्रवण यन्त्रमे प्रयोग कैल जा हे । | |
| जाम्बोनी पाइल | Zn | Ag अथवा Au | 0.8 | बड्डी लम्बा आयु । बड्डी कम (नैनो एम्पियर, nA) धारा | >2,000 | ||
| सिल्वर-आक्साइड (सिल्वर–जिङ्क) | Zn | Ag2O | 1.85 | 1.5 | 470 | बड्डी महङ्गा । खाली 'बटन' सेलके व्यावसायिक प्रयोगमे । | 30 |
| मैग्नीसियम | Mg | MnO2 | 2.0 | 1.5 | 40 |
इहो देखी
- विद्युतरासायनिक सेल (Electrochemical cell)
- पुनर्भरणीय विद्युत्कोष (री-चार्जेबल बैटरी)
- ऊर्जा भण्डारण (Energy storage)
- लेड-एसिड विद्युत कोष
सन्दर्भ
- ↑ "Lithium Iron Disulfide Handbook and Application Manual" (PDF). energizer.com. मूल (PDF) से 17 मार्च 2006 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 20 September 2018.
- ↑ वायु आक्सीडाइजरके द्रव्यमानके छोड़के ।
बाहरी कड़ी
Archived 2022-09-05 at the वेबैक मशीन
Archived 2019-01-02 at the वेबैक मशीन
- Comprehensive knowledge base about battery technology, battery applications, chargers and ancillary equipment.
- Improvements in battery performance due to nanotechnology
- Nonrechargeable batteries
Archived 2012-12-12 at archive.today
Archived 2008-07-05 at the वेबैक मशीन