Jump to content

Wp/mag/विद्युत्कोष

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > विद्युत्कोष
विभिन्न प्रकारके विद्युत कोष (बामा दन्ने नीचेसे दक्षिणावर्त): दु 9-भोल्ट ; दु AA; दु AAA; एक D विद्युत कोष; एक C विद्युत कोष; एक हैम-रेडियोके विद्युत कोष; कार्डलेस फोनके विद्युत्कोष; आउ एक कैमराकार्डर विद्युत्कोष (लेटल)

विद्युत्कोष (Battery) विद्युत ऊर्जाके स्रोत हे जेकरा रासायनिक ऊर्जासे प्राप्त कैल जा हे । वैद्युत अभियान्त्रिकी एवम् इलेक्ट्रानिकीमे दु या दुसे अधिक विद्युतरासायनिक सेलके संयोजनके विद्युत्कोष कहल जा हे । ई रासायनिक ऊर्जा भण्डारित करहे एवम् ई ऊर्जाके विद्युत ऊर्जाके रूपमे उपलब्ध करहथ ।

बरिस १८०० मे अलेसान्द्रो भोल्टा द्वारा सबसे पहिले बैटरीके आविष्कार भेल । भोल्टा ई सेलके निर्माण काँचके पात्रमे कैलन हल । आजकल अधिकांश घरेलू एवम् औद्योगिक प्रयोगला विद्युत कोषे विद्युत ऊर्जाके प्रमुख साधन हे । बरिस २००५ के एक अनुमानके अनुसार विश्वभरमे विद्युत्कोषके बिक्री लगभग ४८ अरब अमेरिकी डालरके बराबर होवहे ।

विद्युत कोषके विभिन्न प्रकार

  • प्राथमिक सेल्
  • द्वितीयक सेल्
एक अन्य वर्गीकरणके अनुसारः
  • गैलवान्विक सेल
  • विद्युत अपघट्य सेल (electrolytic cell)
  • फ्युएल सेल
  • फ्लो सेल
  • वोल्टाइक पाइल

प्राथमिक सेल एवम् उनकर रासायन-विज्ञान

रसायनएनोद (−)कैथोड (+)अधिकतम वोल्टता, सैद्धान्तिक (V)वास्तविक वोल्टता (V)विशिष्ट ऊर्जा (kJ/kg)व्याख्याजीवनकाल (मास), 25 °C, 80% क्षमता पर
जस्ता-कार्बनZnMnO21.61.2130सस्ता18
जिङ्क–क्लोराइड 1.5 अत्यधिक टिकाऊ आउ सस्ताके रूपमे जानल जा हे ।
क्षारीय (जिङ्क–मैगनीज डाइ-आक्साइड) Zn MnO2 1.5 1.15 400-590 मध्यम ऊर्जा घनत्व । उच्च आउ निम्न अपवाहिकाला बेस । 30
निकल आक्सीहाइड्रॉक्साइड (जिङ्क–मैगनीज डाइआक्साइड/निकल आक्सीहाइड्रॉक्साइड) 1.7 मध्यम ऊर्जा घनत्व । उच्च अपवाहिका प्रयोगला बेस ।
लिथियम (लिथियम–कोपर आक्साइड) Li–CuO Li CuO 1.7 अखनि निर्माण नै होवे । सिल्वर आक्साइडसे प्रतिस्थापित (आइइसि-प्रकार "SR") बैटरी ।
लिथियम (लिथियम–आयरन डाइसल्फाइड) LiFeS2 Li FeS2 1.8 1.5 1070 महङ्गा । 'अतिरिक्त' बैटरीके रूपमे उपयोगी । 337[1]
लिथियम (लिथियम-मैङ्गनीज डाइआक्साइड) LiMnO2 Li MnO2 3.0 830–1010 महङ्गा । खाली उच्च-अपवाही उपकरण अथवा लम्बा समयला काममे आवेत उपकरणला जेकरामे एकर अनावेशित होवेके दर बड्डी कम रहहे । 'लिथियम' अकेलहुँ अक्सर ई प्रकारके रसायनके रूपमे सन्दर्भित कैल जा हे ।
लिथियम (लिथियम-कार्बन फ्लोराइड) Li–(CF)n Li (CF)n 3.6 3.0 120
लिथियम (लिथियम-क्रोमियम आक्साइड) Li–CrO2 Li CrO2 3.8 3.0 108
लिथियम (लिथियम-सिलिकन) Li22Si5
मर्करी आक्साइड Zn HgO 1.34 1.2 उच्च अपवाह आउ नियत भोल्टेज । स्वास्थ्य कारणसे अधिकतर देशमे प्रतिबन्धित। 36
जिङ्क–एयर Zn O2 1.6 1.1 1590[2] जादेतर श्रवण यन्त्रमे प्रयोग कैल जा हे ।
जाम्बोनी पाइल Zn Ag अथवा Au 0.8 बड्डी लम्बा आयु । बड्डी कम (नैनो एम्पियर, nA) धारा >2,000
सिल्वर-आक्साइड (सिल्वर–जिङ्क) Zn Ag2O 1.85 1.5 470 बड्डी महङ्गा । खाली 'बटन' सेलके व्यावसायिक प्रयोगमे । 30
मैग्नीसियम Mg MnO2 2.0 1.5 40

इहो देखी

सन्दर्भ

  1. "Lithium Iron Disulfide Handbook and Application Manual" (PDF). energizer.com. मूल (PDF) से 17 मार्च 2006 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 20 September 2018.
  2. वायु आक्सीडाइजरके द्रव्यमानके छोड़के ।

बाहरी कड़ी

Archived 2022-09-05 at the वेबैक मशीन

Archived 2019-01-02 at the वेबैक मशीन

Archived 2012-12-12 at archive.today

Archived 2008-07-05 at the वेबैक मशीन