Jump to content

Wp/mag/विद्युत

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > विद्युत
वायुमण्डलीय विद्युत

विद्युत आवेशके उपस्थिति आउ प्रवाहसे जुड़ल भौतिक परिघटनाके समुच्चयके विद्युत अथवा बिजली कहल जा हे । अर्थात् एकरा न त देखल जा सकहे आउ नहिए छुअल जा सकहे, खाली एकर प्रभावके माध्यमसे महसुस कैल जा सकहे । विद्युतसे जानल-मानल घटना जुड़ल हे जैसे कि तडित, स्थैतिक विद्युत, गतिक विद्युत, विद्युतचुम्बकीय प्रेरण आउ विद्युत प्रवाह । एकर अतिरिक्त विद्युतेके द्वारा विद्युच्चुम्बकीय तरङ्ग (जैसे रेडियो तरङ्ग) के सृजन एवं प्राप्ति सम्भव होवहे ।

विद्युतके साथ चुम्बकत्व जुड़ल घटना हे ।[1] विद्युत आवेश वैद्युच्चुम्बकीय क्षेत्र पैदा करहे । विद्युत क्षेत्रमे रखल विद्युत आवेश पर बल लगहे ।

समस्त विद्युतके आधार इलेक्ट्रोन हे । काहेकि इलेक्ट्रोन हल्का होवेके कारणे आसानीसे स्थानान्तरित हो पावहे । इलेक्ट्रोनके हस्तानान्तरणके कारणे कौनो वस्तु आवेशित होवहे । आवेशके गतिके दर विद्युत प्रवाह हे । विद्युतके अनेक प्रभाव हे, जैसे चुम्बकीय क्षेत्र, ऊष्मा, रासायनिक प्रभाव आदि ।

जखनि विद्युत आउ चुम्बकत्वके एके साथ अध्ययन कैल जा हे त एकरा विद्युत चुम्बकत्व कहल जा हे । मात्र जेकर अनुप्रयोग पर दुनियाके अर्थशास्त्र टिकल हे ।विद्युत के अनेक प्रकारसे परिभाषित कैल जा सकहे किन्तु सरल शब्दमे कहल जाये त विद्युत आवेशके उपस्थिति आउ बहावके परिणामस्वरूप उत्पन्न ऊ सामान्य अवस्थाके विद्युत कहल जा हे जेकरामे अनेक कार्यके सम्पन्न करेके क्षमता होवहे । विद्युत चल अथवा अचल इलेक्ट्रोन या प्रोटोनसे सम्बद्ध एक भौतिक घटना हे । कौनो चालकमे विद्युत आवेशके बहावसे उत्पन्न ऊर्जाके विद्युत कहल जा हे ।

विद्युत-आवेशके प्रवाह अर्थात् विद्युत-आवेशित कणके कौनो निश्चित दिशामे गति करेके विद्युत धारा कहल जा हे ।

इहो देखी

सन्दर्भ

  1. "विद्युत - NCERT" (PDF). 22 July 2021.

बाहरी कड़ी