Wp/mag/मीटरी पद्धति

मीटरी पद्धति वा मेट्रिक पद्धति भौतिक राशिके मापनमे प्रयुक्त मात्रकके एक पद्धति हे जेकरामे मीटर लम्बाईके आधारभूत इकाई हे । ई पद्धतिके मुख्य विशेषता ई हे कि कौनो भौतिक राशिके छोट-बड़ सभ मात्रकके अनुपात १० या ओकर कौनो पूर्णाङ्क घात (जैसे, १०-२, १०-५, १०७, १०९, १०८ आदि) होवहे । उदाहरणला मीटर आउ सेण्टिमीटर दुनो लम्बाई (दूरी) के मात्रक हे आउ एक मीटर १०० सेण्टिमीटरके बराबर होवहे । ई प्रणालीके आरम्भ फ्रान्समे बरिस १७९९ मे भेल । एकर पहिले प्रचलित अधिकांश प्रणालीमे एके भौतिक राशिके विभिन्न मात्रकमे अनुपात १० या १० के कौनो घातके भेल जरूरी नै हल । उदाहरणला इञ्च आउ फुट दुनो लम्बाईके मात्रक हे आउ १ फुट १२ इञ्चके बराबर होवहे । इञ्च, फुट, सेर, मील आदि अमीटरी इकाई हल ।
ई प्रणालीके प्रयोग सर्वप्रथम फ्रान्सके क्रान्तिके प्रारम्भिक दिन (१७९१) मे भेलै । पिछलका लगभग दु सौ वर्षमे मेट्रिक पद्धतिके ढेर रूप आएल; जैसे मीटर-किलोग्राम-सेकेण्ड पद्धति आउ वर्तमानमे अन्तर्राष्ट्रिय स्तर पर स्वीकृत एसआइ पद्धति आदि । ईसभमे केवल मूल मात्रक (फण्डामेण्टल यूनिट्स) के अन्तर हे किन्तु वस्तुतः ऊसभ दशांशे पद्धतिके पालन करहे । मेट्रिक पद्धतिके वैज्ञानिक एवं तकनीकी कार्यला बहुतायतमे प्रयोग कैल जाइत हे । वर्तमानमे केवल संयुक्तराज्य, म्यान्मार आउ लाइबेरियाके छोड़के विश्वके सभ देश आधिकारिक रूपसे मेट्रिक प्रणालीके अपना लेलक हे ।
मीटरी पद्धतिके मूलरूप
[edit | edit source]७ अप्रैल १७९५ मे फ्रान्समे एक कानून (18 Germinal, Year III) लागू भेल जे मापनमे प्रयोगला निम्नलिखित पाँच इकाई परिभाषित कैलक-[1]
परिवर्ती रूप
[edit | edit source]समयके साथे मीटरी पद्धतिके अनेक रूप सामने आएल । ईसभमे मीटर आउ किलोग्राम (या इनकर दशांश) के आधारभूत इकाईके रूपमे लेल गेल । किन्तु ईसभ परवर्ती पद्धतिमे व्युत्पन्न इकाईके अलगे-अलगे पारिभाषित कैल गेल ।
मीटरी पद्धतिके कुछ प्रमुख परिवर्ती रूप ई हे -
- सेण्टिमीटर-ग्राम-सेकेण्ड पद्धति (CGS सिस्टम)
- मीटर-किलोग्राम-सेकेण्ड पद्धति (MKS सिस्टम)
- मीटर-टन-सेकेण्ड पद्धति (MTS सिस्टम)
- मीटर-किलोग्राम-सेकेण्ड पद्धति (MKS सिस्टम)
- गुरुत्वीय मीटरी पद्धति
- अन्तर्राष्ट्रिय इकाई प्रणाली
इहो देखी
[edit | edit source]- अन्तर्राष्ट्रिय इकाई प्रणाली
- मीटर
- किलोग्राम
- मापिकी (मेट्रोलोजी)
सन्दर्भ
[edit | edit source]- ↑ "La loi du 18 Germinal an 3 la mesure [républicaine] de superficie pour les terrains, égale à un carré de dix mètres de côté" (The law of 18 Germanial year 3 "The republican measures of land area equal to a square with sides of ten metres"
Archived 2011-07-20 at the वेबैक मशीन (in French). Le CIV (Centre d'Instruction de Vilgénis) – Forum des Anciens. Retrieved 2 March 2010.