Jump to content

Wp/mag/बिहारके मुख्यमन्त्री

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > बिहारके मुख्यमन्त्री
मुख्यमन्त्री, बिहार
पदस्थ
नीतीश कुमार

22 फरवरी 2015 से
बिहार सरकार
शैलीमाननीय (औपचारिक)
श्रीमान्/श्रीमती मुख्यमन्त्री (अनौपचारिक)
प्रकारसरकारके मुखिया
स्थितिकार्यपालिकाके नेता
सङ्क्षेपाक्षरमु म
सदस्स
उत्तरदायित्व
आवास१, अणे मार्ग, पटना
अधिस्थानपटना सचिवालय
नामाङ्कनकर्ताबिहार विधानसभामे बिहार सरकारके सदस्य
नियुक्तिकर्ताबिहारके राज्यपाल, बिहार विधानसभामे विश्वास प्राप्त करेके नियुक्तिके क्षमताके आधार पर परम्परा रूपसे
अवधिकालविधानसभाके विश्वास पर
मुख्यमन्त्रीके कार्यकाल ५ बरिसके होवहे आउ एकरामे कौनो कार्यकाल सीमा नै होवे ।
पूर्बाधिकारीबिहारके प्रधानमन्त्री
उद्घाटक धारकश्री कृष्ण सिन्हा
गठन26 जनवरी 1950 (पूर्व) (1950-०१-26)
उपाधिकारीबिहारके उपमुख्यमन्त्री
वेतन
  • ₹ २,१५,००० (US$२,५४३.०५) /मासिक
  • ₹ २५,८०,००० (US$३०,५१६.५५) /वार्षिक
जालस्थानcm.bihar.gov.in

बिहारके मुख्यमन्त्री बिहार सरकारके प्रमुखके रूपमे कार्य करहथ । भारतके संवैधानिक ढाँचाके भीतरे एकर प्रशासन आउ शासनके देखरेख करहथ ।[1][2] जखनिकि बिहारके राज्यपाल संवैधानिक प्रमुखके औपचारिक भूमिका निभावहथ । वास्तविक कार्यकारी अधिकार मुख्यमन्त्री भिरु होवहे जे नीतिके लागू करे आउ राज्यके दिन-प्रतिदिनके मामलाके प्रबन्धनला जिम्मेदार होवहथ । बिहार विधानसभाके चुनावके बाद राज्यपाल द्वारा नियुक्त मुख्यमन्त्री सामान्य रूपसे विधानसभामे बहुमत वाला दल वा गठबन्धनके नेता होवहे । पदभार ग्रहण करेपर ऊ मन्त्रिपरिषदके गठन करहे, विभिन्न सरकारी विभागके प्रबन्धनला पोर्टफोलियो आवण्टित करहे । ई परिषद सामूहिक रूपसे मुख्यमन्त्रीके नेतृत्वमे कार्य करहे आउ विधानसभाके प्रति उत्तरदायी रहहे । कार्यालयके उत्तरदायित्वमे मन्त्रीमण्डल बैठकके नेतृत्व करल, राज्यके नीतिके मसौदा तैयार करल आउ ओकरा लागू करल आउ वार्षिक बजट पेश करल सम्मिलित हे । विधि-व्यवस्था बनैलै रखेके अतिरिक्त मुख्यमन्त्री आर्थिक विकास, जनकल्याण आउ बुनियादी ढाँचामे सुधारके प्रयासके निर्देशनो करहथ । भारत सरकारके साथे समन्वय आउ राष्ट्रिय स्तर पर बिहारके हितके वकालतो उनखर भूमिकाके अभिन्न अङ्ग हे ।

नीतिगत प्रस्ताव आउ विधायी पहल अक्सर मुख्यमन्त्रीके मार्गदर्शनमे पेश करल जा हे जे विधानसभामे सरकारके एजेण्डाके आकार दे हथ । प्रशासनिक निरीक्षण एक अन्य प्रमुख कार्य हे जे ई सुनिश्चित करहे कि सरकारी विभाग आउ अधिकारी लोक सेवाके कुशलतापूर्वक आउ नीतिगत उद्देश्यके अनुरूप प्रदान करे । ई पदके कार्यकाल पाँच बरिसके होवहे जे विधानसभाके कार्यकालके साथे-साथे होवहे । हालाँकि कार्यकाल विधानसभाके विश्वासके बनैलै रखेपर निर्भर करहे काहेकि मुख्यमन्त्रीके अविश्वास प्रस्तावके माध्यमसे हटावल जा सकहे । कार्यकालके कौनो सीमा नै हे जेकरासे लगातार ढेर वा अलगातार कार्यकालके अनुमति भेटहे । १९४६ मे अपन स्थापनाके बादसे कार्यालयके प्रभाव बढ़ल हे जे राज्यके राजनीति आउ शासनमे बदलावके दर्शावहे । ई भूमिका बिहारके प्रशासनला केन्द्रीय हो गेल हे जेकरामे लगातार धारक राज्यके विधायी, आर्थिक आउ सामाजिक विकास प्रयासमे योगदान देइत हे ।[3]

१९४६ से अखनितक २३ लोग बिहारके मुख्यमन्त्री रह गेलन हे । वर्तमानमे नीतीश कुमार २२ फरवरी २०१५ से सत्तामे हथ । बिहारके सबसे लम्बा समय तक मुख्यमन्त्री रहेके कीर्तिमान नीतीश कुमारके नाम हे ।[4]

बिहार राज्यके राजधानी पटनामे हे । तात्कालीन बिहारमे बर्तमानके बिहार आउ झारखण्ड राज्य सम्मिलित हे । १ अप्रैल १९३६ के बिहार आउ उड़िसा प्रदेशके बिभाजन करके बिहार आउ ओड़िसके निर्माण कैल गेलहल । भारत सरकारके अधिनियम १९३५ के तहत द्विसदनी सरकारके व्यवस्था कैल गेलहल जेकरमे बिधानसभा आउ बिधानपरिषद् सम्मिलित हे । सरकारके मुखियाके प्रमुख (प्रीमिर) कहल गेल ।

क्र॰ [lower-alpha 1] चित्र नाम पद पर कार्यकाल दल
पदासीन पदच्युत कार्यकाल
1 मोहम्मद युनुस 1 अप्रैल 1937 19 जुलाई 1937 109 दिन मुस्लिम इण्डिपेण्डेण्ट पार्टी[5]
2 श्रीकृष्ण सिंह 20 जुलाई 1937 31 अक्टूबर 1939 2 वर्ष, 103 दिन भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस
(2) श्रीकृष्ण सिंह 23 मार्च 1946 25 जनवरी 1950 3 वर्ष, 308 दिन भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस

बिहारके मुख्यमन्त्री

क्र॰ चित्र नाम निर्वाचनक्षेत्र पद पर कार्यकाल कार्यकालके अवधि बिधानसभा (चुनाव) पार्टी[lower-alpha 2]
1 श्रीकृष्ण सिंह बसन्तपुर 26 जनवरी 1950 31 जनवरी 1961 11 वर्ष, 5 दिन पहिलका बिधानसभा
(1952 के चुनाव)
भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस
दोसरका बिधानसभा
(1957 के चुनाव)
2 दीप नारायण सिंह हाजीपुर 1 फरवरी 1961 18 फरवरी 1961 17 दिन
3 बिनोदानन्द झा राजमहल 18 फरवरी 1961 2 अक्टूबर 1963 2 वर्ष, 226 दिन तीसरका बिधानसभा
(1962 के चुनाव)
4 कृष्ण वल्लभ सहाय पटना पच्छिम 2 अक्टूबर 1963 5 मार्च 1967 3 वर्ष, 154 दिन
5 महामाया प्रसाद सिन्हा पटना पच्छिम 5 मार्च 1967 28 जनवरी 1968 329 दिन ४था बिधानसभा

(1967 के चुनाव)

जन क्रान्ति दल
6 सतीश प्रसाद सिंह परबत्ता 28 जनवरी 1968 1 फरवरी 1968 5 दिन शोषित दल
7 बिन्देश्वरी प्रसाद मण्डल बिहार बिधानपरिषद 1 फरवरी 1968 22 मार्च 1968 51 दिन
8 भोला पासवान शास्त्री कोढ़ा 22 मार्च 1968 29 जून 1968 100 दिन भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस
– State Emblem of India रिक्त[lower-alpha 3]
(राष्ट्रपति शासन)
N/A 29 जून 1968 26 फरवरी 1969 242 दिन भङ्ग N/A
9 हरिहर सिंह नयाग्राम 26 फरवरी 1969 22 जून 1969 117 दिन ५मा बिधानसभा
(1969 के चुनाव)
भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस
(8) भोला पासवान शास्त्री कोढ़ा 22 जून 1969 4 जुलाई 1969 13 दिन भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस (ओ)
– State Emblem of India रिक्त[lower-alpha 3] N/A 6 जुलाई 1969 16 फरवरी 1970 225 दिन N/A
10 दरोगा प्रसाद राय परसा 16 फरवरी 1970 22 दिसम्बर 1970 310 दिन भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस
11 कर्पूरी ठाकुर समस्तीपुर 22 दिसम्बर 1970 2 जून 1971 163 दिन सोसलिस्ट पार्टी
(8) भोला पासवान शास्त्री कोढ़ा 2 जून 1971 9 जनवरी 1972 222 दिन भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस
– State Emblem of India रिक्त[lower-alpha 3] N/A 9 जनवरी 1972 19 मार्च 1972 70 दिन भङ्ग N/A
12 केदार पाण्डे नौतन 19 मार्च 1972 2 जुलाई 1973 1 वर्ष, 105 दिन ६ठा बिधानसभा
(1972 के चुनाव)
भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस
13 अब्दुल् गफूर् बिहार बिधान परिषद 2 जुलाई 1973 11 अप्रैल 1975 1 वर्ष, 283 दिन
14 जगन्नाथ मिश्र झञ्झारपुर 11 अप्रैल 1975 30 अप्रैल 1977 2 वर्ष, 19 दिन
– State Emblem of India रिक्त[lower-alpha 3] N/A 30 अप्रैल 1977 24 जून 1977 55 दिन भङ्ग N/A
(11) कर्पूरी ठाकुर फुलपरास 24 जून 1977 21 April 1979 1 वर्ष, 301 दिन ७मा बिधानसभा
(1977 के चुनाव)
जनता पार्टी
15 रामसुन्दर दास सोनपुर 21 April 1979 17 फरवरी 1980 302 दिन
– State Emblem of India रिक्त[lower-alpha 3] N/A 17 फरवरी 1980 8 जून 1980 112 दिन N/A
(14) जगन्नाथ मिश्र झञ्झारपुर 8 जून 1980 14 अगस्त 1983 3 वर्ष, 67 दिन ८मा बिधानसभा
(1980 के चुनाव)
भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस
16 चन्द्रशेखर सिंह बिहार बिधान परिषद 14 अगस्त 1983 12 मार्च 1985 1 वर्ष, 210 दिन
17 बिन्देश्वरी दुबे शाहपुर 12 मार्च 1985 13 फरवरी 1988 2 वर्ष, 338 दिन ९मा बिधानसभा
(1985 के चुनाव)
18 भागवत झा आजाद बिहार बिधान परिषद 14 फरवरी 1988 10 मार्च 1989 1 वर्ष, 24 दिन
19 सत्येन्द्र नारायण सिन्हा बिहार बिधान परिषद 11 मार्च 1989 6 दिसम्बर 1989 270 दिन
(14) प्रखर राज झञ्झारपुर भारतीय जनता पार्टी 6 दिसम्बर 1989 10 मार्च 1990 94 दिन
20 लालू प्रसाद यादव बिहार बिधान परिषद 10 मार्च 1990 28 मार्च 1995 5 वर्ष, 18 दिन १०मा बिधानसभा
(1990 के चुनाव)
जनता दल
– State Emblem of India रिक्त[lower-alpha 3] N/A 28 मार्च 1995 4 April 1995 7 दिन भङ्ग N/A
(20) लालू प्रसाद यादव राघोपुर 4 अप्रैल 1995 25 जुलाई 1997 2 वर्ष, 112 दिन ११मा बिधानसभा
(1995 के चुनाव)
जनता दल
राष्ट्रिय जनता दल
21 राबड़ी देवी बिहार बिधानपरिषद 25 जुलाई 1997 11 फरवरी 1999 1 वर्ष, 201 दिन
– State Emblem of India रिक्त[lower-alpha 3]) N/A 11 फरवरी 1999 9 मार्च 1999 26 दिन N/A
(21) राबड़ी देवी बिहार बिधान परिषद 9 मार्च 1999 2 मार्च 2000 359 दिन राष्ट्रिय जनता दल
22 नीतीश कुमार [lower-alpha 4] बिहार बिधानपरिषद 3 मार्च 2000 10 मार्च 2000 7 दिन १२मा बिधानसभा
(2000 के चुनाव)
समता पार्टी
(21) राबड़ी देवी राघोपुर 11 मार्च 2000 6 मार्च 2005 4 वर्ष, 360 दिन राष्ट्रिय जनता दल[7]
– State Emblem of India रिक्त[lower-alpha 3] N/A 7 मार्च 2005 24 नवम्बर 2005 262 दिन १३मा बिधानसभा
(फरवरी 2005 के चुनाव)
N/A
(22) नीतीश कुमार बिहार बिधानपरिषद 24 नवम्बर 2005 26 नवम्बर 2010 8 वर्ष, 177 दिन १४मा बिधानसभा
(अक्टूबर 2005 के चुनाव)
जनता दल (यूनाइटेड)
26 नवम्बर 2010 20 मई 2014 १५मा बिधानसभा
(2010 के चुनाव)
23 जीतन राम माञ्झी मखदुमपुर 20 मई 2014 22 फरवरी 2015 278 दिन
(22) नीतीश [8]कुमार बिहार बिधानपरिषद 22 फरवरी 2015 20 नवम्बर 2015 11 वर्ष, 229 दिन
20 नवम्बर 2015 16 नवम्बर 2020 १६मा बिधानसभा

(2015 के चुनाव)

16 नवम्बर 2020 पदधारी १७मा बिधानसभा

(2020 के चुनाव)

टिप्पणी

  1. ↑ अङ्कके कोष्टकमे होएल ई प्रदर्शित करहे कि पदस्थ व्यक्ति पहिलहुँ ई पद पर रह लेलन हे ।
  2. ↑ ई स्तम्भमे खाली मुख्यमन्त्रीके दल लिखल जाहे । राज्य सरकार बिभिन्न दल आउ निर्दलके जटिल गठबन्धन हो सकहे, उसभके हिँया सूचीबद्ध नै कैल गेलहे ।
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 जब "कौनो राज्यमे सरकारके संबिधानके अनुरूप न चलावल गेल हे त ओहाँ राष्ट्रपति शासन लगावल जा सकहे, जे अक्सर ऊ स्थितिमे होवहे जखनि कौनो दल अथवा गठबन्धन बिधानसभामे बहुमत नै प्राप्त करहे । जखनि राज्यमे राष्ट्रपति शासन लागू होवहे त एकर मन्त्रीपरिषदो भङ्ग रहहे । ई स्थितिमे मुख्यमन्त्रीके कार्यालय रिक्त रहहे एवं सभ प्रशासनिक कार्ज राज्यपालके अधीन हो जाहे, जे केन्द्रसरकारके दन्नेसे कार्ज करहे । ई समय पर बिधानसभो भङ्ग रहहे ।[6]
  4. ↑ १५ नवम्बर 2000 के नया राज्य झारखण्डके निर्माणसे बिहारके ज्यामिति बदल गेल ।

सन्दर्भ

  1. ↑ "Chief Minister of Bihar". बिहार न्यूज इन्फोर्मेशन पोर्टल. अभिगमन तिथि 16 दिसम्बर 2024.
  2. ↑ "Bihar Legislative Assembly" [बिहार विधानसभा]. BIHAR VIDHAN SABHA. अभिगमन तिथि 16 दिसम्बर 2024.
  3. ↑ दुर्गा दास बसु । Introduction to the Constitution of India (भारतके संविधानके परिचय) । 1960 । 20मा संस्करण, 2011 पुनर्मुद्रण । पन्ना 241, 245 । LexisNexis Butterworths Wadhwa Nagpur । ISBN 978-81-8038-559-9 । टिप्पणी: यद्यपि ई पाठ सामान्य रूपसे भारतीय राज्य सरकारके बारेमे बात करहे, ई कर्नाटकके विशिष्ट मामलो पर लागू होवहे ।
  4. ↑ "Nitish Kumar Takes Oath as Bihar Chief Minister for Record 9th Time" [नीतीश कुमार रिकार्ड ९मा बेर बिहारके मुख्यमन्त्री पदके शपथ लेलन]. एनडिटिवि. 28 जनवरी 2024. अभिगमन तिथि 16 दिसम्बर 2024.
  5. ↑ "मोहम्मद यूनुस थे पहले 'प्रधानमंत्री'!". बिबिसि हिन्दी (Hindi मे). 2015-04-01. अभिगमन तिथि 2022-08-17.
  6. ↑ "A dummy's guide to President's rule". Rediff.com. 15 मार्च 2005.
  7. ↑ "Nitish Kumar's government in Bihar not outvoted as much as outmanoeuvred by Laloo Yadav".
  8. ↑ "नीतीश कुमार ने ली मुख्यमन्त्री पद की शपथ, सम्राट चौधरी व विजय सिन्हा बने डिप्टी सीएम". प्रभात खबर. अभिगमन तिथि २७ मई २०२४.