Wp/mag/धर्मशास्त्र

| एगो शृङ्खलाके भाग |
| हिन्दु शास्त्र आउ ग्रन्थ |
|---|
|
Rig vedic
Sama vedic Yajur vedic Atharva vedic |
|
अन्य शास्त्र |
| सम्बन्धित हिन्दुग्रन्थ |
|
|
कालक्रम |
धर्मशास्त्र संस्कृत ग्रन्थके एक वर्ग है, जे कि शास्त्रेके एक प्रकार है । ई ग्रन्थ धर्मसूत्रके बाद रचल गेलै । मनुस्मृति, याज्ञवल्क्य स्मृति, नारदस्मृति आउ विष्णुस्मृति - ई वर्तमान समयमे उपलब्ध प्रमुख धर्मशास्त्र है । इनकर अतिरिक्तो बड़ी मनी धर्मशास्त्र है । धर्मशास्त्रके मुख्यतः तीन अंग है- आचार, व्यवहार आउ प्रायश्चित । कुछ नारी धर्मशास्त्रियो होलन हे, जैसे लक्ष्मीदेवी 'विवादचन्द्र' लिखलन हे जखनकि महादेवी धर्मकीर्ति 'दानवाक्यावली' लिखलन हे ।
धर्मशास्त्रके बृहद् पाठ भारतके ब्राह्मण परम्पराके अङ्ग है आउ ई विद्वत्परम्पराके देन एवं एक विशद तन्त्र है ।[1] एकर गहन न्यायशास्त्रीय विवेचनके कारण प्रारम्भिक ब्रिटिश औपनिवेशिक प्रशासक द्वारा ई हिन्दु सबला कानूनके रूपमे मानल गेलै हल ।[2] तहिया से लेके आझो धर्मशास्त्रके हिन्दु विधिसंहिताके रूपमे देखल जा है । धर्मशास्त्रमे उपस्थित रिलीजन आउ कानून के बीच जे अन्तर कैल जा है, दरअसल ऊ कृत्रिम है आउ बेर-बेर ओकरापर प्रश्न उठावल गेलै हे ।[3] जबकि कुछ लोग धर्मशास्त्र मे धार्मिक आउ धर्मनिरपेक्ष कानूनके बीच अन्तर रखल गेलै हे ऐसन पक्ष ले हथिन ।[4] धर्मशास्त्र हिन्दु परम्परामे महत्त्वपूर्ण है, काहेकि- एक, ई एक आदर्श गृहस्थला धार्मिक नियमके स्रोत है, आउ दोसरा, ई धर्म, विधि, आचारशास्त्र आदिसे सम्बन्धित हिन्दु ज्ञानके सुसंहत रूप है ।
सामाजिक सुधारके समर्पित एक महान विद्वान पाण्डुरङ्ग वामन काणे "धर्मशास्त्रके इतिहास" नामक एक प्रसिद्ध ग्रन्थके रचना कैलन हे । ई ग्रन्थ पाँच भागमे प्रकाशित है आउ प्राचीन भारतके सामाजिक विधि तथा प्रथाके विश्वकोश है । एकरासे हमनीके प्राचीन भारतमे सामाजिक प्रक्रियाके बुझेमे मदत भेँटहै ।"[5]
एकरो देखथिन
[edit | edit source]- धर्मसूत्र
- स्मृति
- हिन्दु विधि
- धम्मसात्थ ('धर्मशास्त्र' के पालि रूप)
- धर्म
- धर्मशास्त्रके इतिहास (पाण्डुरङ्ग वामन काणे द्वारा रचित हिन्दुधर्म सम्बन्धी इतिहास-ग्रन्थ)
सन्दर्भ
[edit | edit source]- ↑ Patrick Olivelle, Manu's Code of Law: A Critical Edition and Translation of the Mānava-Dharmaśāstra (New York: Oxford UP, 2005), 64.
- ↑ For a good overview of the British attitudes toward and administration of Hindu law, see J. Duncan M. Derrett, "The Administration of Hindu Law by the British," Comparative Studies in Society and History 4:1 (1961), pp.10-52.
- ↑ See, for example, Ludo Rocher, "Hindu Law and Religion: Where to draw the line?" in Malik Ram Felicitation Volume, ed. S.A.J. Zaidi. (New Delhi, 1972), pp.167-194 and Richard W. Lariviere, "Law and Religion in India" in Law, Morality, and Religion: Global Perspectives, ed. Alan Watson (Berkeley: University of California Press), pp.75-94.
- ↑ On this distinction in relation to punishment, see Timothy Lubin, "Punishment and Expiation: Overlapping Domains in Brahmanical Law,"
Archived 2010-11-27 at the वेबैक मशीन Indologica Taurinensia 33 (2007): 93-122. - ↑ Sharma, R.S. (2005). India's Ancient Past. ऑक्सफोर्ड यूनिवर्सिटी प्रेस. आई॰ऍस॰बी॰एन॰ 978-0195687859.