Jump to content

Wp/mag/जयपुर

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > जयपुर
जयपुर
𑅛𑅛𑅨𑅒𑅭
महानगर
जयपुर राजस्थानपर अवस्थित
जयपुर
जयपुर
राजस्थानमे स्थिति##भारतमे स्थिति
जयपुर भारतपर अवस्थित
जयपुर
जयपुर
राजस्थानमे स्थिति##भारतमे स्थिति
निर्देशाङ्क: 26°54′N 75°48′E / 26.9°N 75.8°E / 26.9; 75.8निर्देशाङ्क: 26°54′N 75°48′E / 26.9°N 75.8°E / 26.9; 75.8
देश भारत
राज्यराजस्थान
मण्डलजयपुर
स्थापना१७२७
संस्थापकजय सिंह द्वितीय
नामस्रोतजय सिंह द्वितीय
सरकार
  प्रकारनगरनिगम
  अङ्गजयपुर नगरनिगम
  महापौरसौम्या गुर्जर (जयपुर बृहद्) (भाजपा)
क्षेत्रफल
  कुल[convert: invalid number]
  क्रमराजस्थानमे जोधपुर महानगरके बाद दोसर बड़नगर हे
जनसङ्ख्या
 (२०११)[2]
  कुल३०४६१६३
  क्रमभारतमे दसमा
वासिन्दाजयपुरी, जयपुरिया
भाषा
  आधिकारिकहिन्दी, राजस्थानी
  अतिरिक्त आधिकारिकअङ्ग्रेजी
  क्षेत्रीयढूण्ढाड़ी
समयमण्डलयुटिसि+५:३० (आइएसटी)
पिनकोड
३०२०xx
क्षेत्रीय सङ्केत+९१-१४१
वाहन पञ्जीकरणRJ-१४ (जयपुर दक्षिण)
RJ-४५ (जयपुर उत्तर)
हवाई अड्डाजयपुर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल
द्रुतपरागमनजयपुर
जालस्थलजयपुर बृहद्
जयपुर धरोहर
मापदण्ड:सांस्कृतिक आउ प्राकृतिक:  (ii), (iv), (vi)
अभिहीत:२०१९(४३मा सत्र)
सन्दर्भ क्रमाङ्क१६०५
क्षेत्र:एसिया-प्रशान्त

जयपुर (ढूण्ढाड़ी/राजस्थानी: जयपुर /𑅛𑅛𑅨𑅒𑅭) भारतके सबसे बड़का राज्य राजस्थानके राजधानी हे । जयपुर राजस्थानके सबसे बड़का नगर हे । जयपुरके गुलाबी नगरो (पिङ्क सिटी) कहल जाहे, एकरा सबसे पहिले स्टैनली रीड पिङ्क सिटी बोलकैहल । जयपुरके स्थापना आमेरके महाराजा सवाई जयसिंह (द्वितीय) करलथिनहल । यूनेस्को द्वारा जुलाई २०१९ मे जयपुरके विश्व धरोहर नगरके दर्जा देल गेलीहे ।[3] जयपुर अपन समृद्ध भवन निर्माण-परम्परा, सरस-संस्कृति आउ ऐतिहासिक महत्वला प्रसिद्ध हे ।[4] ई नगर तीन दन्नेसे अरावली पर्वतमालासे घिरल हे ।[5] जयपुर नगरके पहचान एहाँके महल आउ पुरान घरमे लगल गुलाबी धौलपुरी पत्थरसे होब हे जे एहाँके स्थापत्यके खूबी हे । १८७६ मे तत्कालीन ब्रिटिश जमीन्दार सवाई रामसिंह इङ्ग्लैण्डके महारानी एलिजाबेथ प्रिन्स ऑफ वेल्स युवराज अल्बर्टके स्वागतमे पूरा नगरके गुलाबी रङ्गसे सजा देलक हल । तखनियेसे नगरके नाम गुलाबी नगरी पड़लै हे । जयसिंह द्वितीयके नामे पर ई नगरके नाम जयपुर पड़लै । जयपुर भारतके टूरिस्ट सर्किट गोल्डन ट्रायङ्गल के भागो हे । ई गोल्डन ट्रायङ्गलमे दिल्ली, आगरा आउ जयपुर आवहे । भारतके मानचित्रमे उनकर स्थितिके देखेपर ई एक त्रिभुजके आकार ले हे । ई कारण एकरा भारतके स्वर्णिम त्रिभुज कहल जा हे । सङ्घीय राजधानी दिल्लीसे जयपुरके दूरी २८० किलोमीटर हे ।

नगर चारो दन्नेसे भीत्ती आउ परकोटासे घिरल हे, जेकरामे प्रवेशला सात द्वार हे । बाद में एक और द्वार भी बना जो 'न्यू गेट' कहलाया।[6] पूरा नगर लगभग छौ भागमे बँटल हे आउ ई १११ फुट (३४ मी) चौड़ा सड़कसे विभाजित हे । पाँच भाग मध्य प्रासाद भागके पूर्वी, दक्षिणी एवं पश्चिमी दन्नेसे घेरले हे आउ छठा भाग एकदम पूर्वमे स्थित हे । प्रासाद भागमे हवामहल परिसर, व्यवस्थित उद्यान एवं एक छोट झील हे । पुरान नगरके उत्तर-पश्चिमी दन्ने पहाड़ी पर नाहरगढ़ दुर्ग नगरके मुकुटके समान लौकहे । एकर इलावा एहाँ मध्य भागेमे सवाई जयसिंह द्वारा बनावावल गेल वैधशाला, जन्तरमन्तरो हे ।

सम्बन्धित लेख

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "संग्रहीत प्रति". Jaipur Municipal Corporation. मूल से 25 अप्रैल 2018 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 14 जुलाई 2023.
  2. http://www.census2011.co.in/city.php
  3. {{cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/rajasthan-pink-city-jaipur-world-heritage-site-unesco-prime-minister-narendra-modi-chief-minister-ashok-gehlot-atrc-1-1099225.html%7Ctitle=पिंक सिटी जयपुर को UNESCO ने घोषित किया वर्ल्ड हेरिटेज, मोदी-गहलोत गदगद|accessdate=9 जुलाई 2019
  4. कपूर, आयशा. "जयपुर के होटल" (हिन्दी मे). ई-आर्टिकल्स ऑनलाइन. पप॰ ०१०३.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)[मृत कड़ी]
  5. उर्मान, डैविश. "जयपुर यात्रा और यात्रा" (हिन्दी मे). आर्टिकल स्नैच. पप॰ ०१०३.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)[मृत कड़ी]
  6. सिंह, रणधीर. "परकोटे के पर कटे" (हिन्दी मे). भास्कर.कॉम. पप॰ ०१०३. मूल से 15 जुलाई 2009 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 27 जुलाई 2009.Wp/mag/सीएस१ रखरखाव: नामालूम भाषा (link)