Jump to content

Wp/mag/घूर्णन

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > घूर्णन
अपन अक्ष पर पृथ्वीके घूर्णन
तीन छल्लाके घूर्णन

घूर्णन वा घूर्ण गति एक केन्द्रीय रेखा (घूर्णन अक्ष) के परितः केहु वस्तुके वृत्तीय गति हे । एक समतल आकृति एक लम्बवत् अक्षके परितः दक्षिणावर्त या वामावर्त दिशामे घूम सकहे, जे घूर्णनके केन्द्र पर आकृतिके भीतरे या बाहिरे कहौँ प्रतिच्छेद करहे । एक ठोस आकृतिमे एक स्थिराक्षके परितः घूर्णनके विपरीत, अस्थिर घूर्णन (मनमानी अभिविन्यासके मध्य) सहित सम्भावित अक्ष आउ घूर्णनके कोणके अनन्त सङ्ख्या होवहे ।

पिण्डके संहति-केन्द्रसे गुजरेवाला अन्तरक्षके साथे घूर्णनके विशेष मामलाके चक्रण (या स्वघूर्णन) के रूपमे जानल जा हे । ऊ स्थितिमे अन्तश्चक्रण अक्षके सतह प्रतिच्छेदनके ध्रुव कहल जा सकहे; उदाहरणार्थ, पृथ्वीके घूर्णन भौगोलिक ध्रुवके परिभाषित करहे । कौनो पूर्ण बाह्य अक्षके परितः घूर्णनके परिक्रमण आउ गतिपथके कक्षा कहल जा हे, उदाहरणार्थ सूर्यके परितः पृथ्वीके परिक्रमण । परिक्रमणके बाह्याक्षके सिराके कक्षीय ध्रुव कहल जा हे ।[1]

कौनो प्रकारके घूर्णन सम्बन्धित प्रकारके कोणीय वेग (चक्रण कोणीय वेग आउ कक्षीय कोणीय वेग) आउ कोणीय संवेग (चक्रण कोणीय गति आउ कक्षीय कोणीय गति) मे सम्मिलित होवहे ।

स्थानान्तरण आउ घूर्णनके तुलना

निम्नलिखित तालिकामे स्थानान्तरण (ट्रान्सलेशन) एवं घूर्णन गतिसे सम्बन्धित राशि एवं समीकरणके तुलना कैल गेल हे । दुनोके समीकरणमे समानता देखल जा सकहे ।

स्थानान्तरण गति घूर्णन गति
स्थिति सदिश: r→ कोणीय विस्थापन φ या मेट्रिक्स: A
वेग: v→=r→˙ कोणीय वेग: ω→=ψ˙𝐮→1+θ˙𝐮→2+ϕ˙𝐮→3
त्वरण: a→=v→˙=r→¨ कोणीय त्वरण: α→=ω→˙
द्रव्यमान:  m (अदिश) जड़त्वाघूर्ण टेन्सर: 𝜣 (विशेष स्थितिमे अदिश जड़त्वाघूर्ण I)
बल: F→ बलाघूर्ण: M→=r→×F→
संवेग: p→=mv→ कोणीय संवेग: L→=𝜣ω→
संवेग परिवर्तन (आवेग): Δp→=∫F→dt कोणीय संवेग परिवर्तन : ΔL→=∫M→dt
गतिज ऊर्जा: Ekin=12mv→2≡12v→⋅p→ घूर्णनके गतिज ऊर्जा: Erot=12ω→⋅𝜣ω→
कार्य: W=∫F→⋅ds→ घूर्णन गतिमे कार्य: W=∫M→⋅ω→ dt
शक्ति: P=W˙=F→⋅ds→dt=F→⋅v→ घूर्णन गतिमे शक्ति: P=W˙=M→⋅ω→
गति के समीकरण
संवेग परिवर्तनके दर लगावल गेल बलके बराबर होवहे ।:

p→˙=F→

कोणीय संवेग परिवर्तनके दर लगावल गेल बलाघूर्णके बराबर होवहे ।:

L→˙=M→

यदि द्रव्यमान नियत होवे त m (न्यूटनके गतिके दोसरा नियम):

ma→=F→

यदि जड़त्वाघूर्ण नियत होवे त I:

Iα→=M→

इहो देखी

सन्दर्भ

  1. ↑ Wormeli, Rick (2009). Metaphors & Analogies: Power Tools for Teaching Any Subject. Stenhouse Publishers. आई॰ऍस॰बी॰एन॰ 978-1-57110-758-9.