Jump to content

Wp/mag/गुणनखण्ड

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > गुणनखण्ड

कौनो वस्तु (जैसे - सङ्ख्या, बहुपद या मेट्रिक्स) के अन्य वस्तुके गुणनफल (product) के रूपमे तोड़ेके क्रियाके गणितमे गुणनखण्ड कहल जाहे । कौनो वस्तुके गुणनखण्डके परस्पर गुणा करेपर ऊ मूल वस्तु पुनः प्राप्त हो जाहे ।

उदाहरण लागि -

१५ = ३ x ५ एवं,
x2 4 = (x 2) (x + 2) ।

गुणनखण्डके विपरीत क्रियाके विस्तार (expansion) कहल जाहे जेकरामें गुणखण्डका आपसमे गुणा करके मूल सङ्ख्या या मूल बहुपद प्राप्त कैल जाहे ।

गुणखण्डनके उद्देश्य एवं प्रयोग

[edit | edit source]

कौनो बड़ या जटिल वस्तुके सरल अवयवमे तोड़ल गुणनखण्ड करेके मुख्य उद्देश्य हे। जैसेकि सङ्ख्याके गुणनखण्डन करेसे अविभाज्य सङ्ख्या प्राप्त होवहे; बहुपदके गुणनखण्ड करेसे ऐसन पद प्राप्त होवहे जिनखर पुनः गुणनखण्ड नै कैल जा सके ।

गुणनखण्डके प्रयोग सङ्ख्या या व्यञ्जक (expressions) के वर्गमूल, घनमूल आदि निकाले, उनखर लघुत्तम समापवर्त्य आउ महत्तम समापवर्तक निकाले आदिमे होवहे ।

उभयनिष्ट गुणकके पहचान

[edit | edit source]

जखनि कौनो सङ्ख्या या बीजीय वर्ण कौनो योगके कमसे कम दु पदमे विद्यमान होवे त ईसभ पदके निम्नलिखित प्रकारसे एक गुणनफलके रूपमे व्यक्त कैल जा सकहे जे गुणनके योगके उपर वितरण (distributivity of multiplication over the addition) पर निर्भर करहे -

गुणखण्डके मुख्य प्रकार

[edit | edit source]
  • स्पष्ट गुणखण्ड
  • समूह बनाकर गुणनखण्ड
  • पूर्ण वर्ग त्रिपद
  • वर्गान्तर
  • द्विघत त्रिपदी व्यञ्जक
  • दु वर्गके योग (ई वास्तविक सङ्ख्या वाला गुणनखण्डमे नै तोड़ल जा सकत किन्तु समिश्र सङ्ख्या वाला गुणनखण्डमे तोड़ल जा सकहे
  • सोफी-जर्मेन सर्वसमिक (Sophie-Germain Identity)
  • दु घनके योग
  • दु घनके अन्तर
  • समान घातके अन्तर

  • समान घातके योग (n विषम सङ्ख्या)
उपर्युक्त सूत्रके कुछ विशिष्ट अवस्था

गुणनखण्डके अन्य सूत्र

[edit | edit source]

उल्लेखनीय सर्वसमिका

[edit | edit source]

इहो देखी

[edit | edit source]

बाहरी कड़ी

[edit | edit source]