Jump to content

Wp/mag/कोच्चि

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > कोच्चि
कोच्चि
കൊച്ചി
कोचीन
महानगर
उपनाम: 
अरब सागरके रानी[1][2]
कोच्चि केरलपर अवस्थित
कोच्चि
कोच्चि
निर्देशाङ्क: 9°58′N 76°17′E / 9.97°N 76.28°E / 9.97; 76.28निर्देशाङ्क: 9°58′N 76°17′E / 9.97°N 76.28°E / 9.97; 76.28
देश भारत
राज्यकेरल
मण्डलएर्नाकुलम मण्डल
सरकार
  अङ्गकोच्चि नगरनिगम
  महापौर(भा रा काङ्ग्रेस)
  पुलिस आयुक्तएम आर अजीत कुमार, आइपिएस
क्षेत्रफल
  महानगर94.88 किमी2 (36.63 वर्ग मील)
  महानगर
440 किमी2 (170 वर्ग मील)
उन्नतांश
0 मी (0 फीट)
जनसङ्ख्या
 (2012)[4]
  महानगर६,१२,३४३
  घनत्व6,340/किमी2 (16,400/मील2)
  महानगर२१,१७,९९०
भाषा
  आधिकारिकमलयालम्
समयमण्डलयुटिसि+०५:३० (भामास)
पिन
682 XXX
दूरभाष कूट91-(0)484-XXX XXXX
वाहन पञ्जीकरणKL-7,KL-39,KL-41,KL-42,KL-43,KL-63
तटरेखा48 किलोमीटर (30 मील)
लिङ्गानुपात१.०२८ /
साक्षरता९८.५%
नवदिल्लीसे दूरी2,594 किलोमीटर (1,612 मील) NE (भूमि)
मुम्बईसे दूरी1,384 किलोमीटर (860 मील) NW (भूमि)
बेङ्गलुरुसे दूरी539 किलोमीटर (335 मील) N (भूमि)
जलवायुAmw (कोप्पन)
वर्षा3,228.3 मिलीमीटर (127.10 इञ्च)
जालस्थलwww.corporationofcochin.net

कोच्चि (मलयाल: കൊച്ചി ), जेकरा कोचीनो कहल जा हलै, भारतके केरल राज्यके एर्नाकुलम मण्डलमे लक्षद्वीप सागरसे तटस्थ स्थित एक बड़ बन्दरगाह नगर हे । कोच्चिके बड़ी समयसे प्रायः एर्नाकुलमो कहल जा हे, जेकर अर्थ नगरके मुख्यभूमि भाग इङ्गित करहे । कोच्चि नगरनिगम (जनसङ्ख्या ६,७७,३८१) राज्यके दोसर सर्वाधिक जनसङ्ख्या वाला नगर हे । ई कोच्चि महानगरीय क्षेत्रके विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यके सबसे बड़ नगरीय जनसङ्ख्या क्षेत्र हे । कोच्चि नगर बृहद् कोच्चि क्षेत्रोके एक भाग हे, आउ एकरा भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला नगर वर्गीकृत कैल गेलै हे ।[6] नगरके देखरेख आउ अनुरक्षण दायित्त्व १९६७ मे स्थापित भेलै कोच्चि नगरनिगम करहे । एकर इलावा पूरा क्षेत्रके सर्वाङ्गीण विकासके भार बृहद् कोचीन डवलपमेण्ट अथोरिटी (जीसीडीए) एवं गोश्री आइलैण्ड डवलपमेण्ट अथोरिटी (जिआइडिए) पर हे ।

कोच्चि १४मा शताब्दीयेसे भारतके पश्चिमी तटरेखाके मसालके व्यापार केन्द्र रहलै हे आउ एकरा अरब सागरके रानी के नामसे जानल जा हलै । १५०३ मे एहाँ पुर्तगालके आधिपत्य भेलै आउ ई उपनिवेशीय भारतके प्रथम यूरोपीय उपनिवेश बनलै । १५३० मे गोआके चुनल जायेतक ई पुर्तगालके एहाँके प्रधान शक्ति केन्द्र रहलै । कालान्तरमे कोच्चि राज्यके रजवाड़ामे परिवर्तित होनेवे साथहीँ ई डच एवं ब्रिटिशके नियन्त्रणमे आ गेलै । आज केरलमे कुल अन्तर्देशीय आउ अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकके आगमन सङ्ख्यामे प्रथम स्थान बनैले हे । [7][8] नीलसन कम्पनीके आउटलुक ट्रैवलर पत्रिकाला कैल गेल एक सर्वेक्षणके अनुसार कोच्चि आझो भारतके सर्वश्रेष्ठ पर्यटक आकर्षणमे छठा स्थान पर बनल हे ।[9] मैकिन्से ग्लोबल संस्था द्वारा कैल गेल एक शोधके अनुसार, कोच्चि २०२५ तकके विश्वके सकल घरेलु उत्पादमे ५०% योगदान देवेवाला ४४० उभरैत नगरमे से एक हलै ।

भारतीय नौसेनाके दक्षिणी नौसैनिक कमानके केन्द्र आउ भारतीय तटरक्षकके राज्य मुख्यालयो एही नगरे स्थित हे,[10][11] जेकरामे एयर स्क्वैड्रन ७४७ नामके एक वायु टुकड़ियो जुड़ल हे ।[12] नगरके वाणिज्यिक सागरीय गतिविधिसे सम्बन्धित सुविधामे कोच्चि बन्दरगाह, अन्तर्राष्ट्रिय कण्टेनर ट्रान्स्शिपमेण्ट टर्मिनल, कोचीन शिपयार्ड, कोच्चि रिफाइनरीजके अपतटीय (ऑफशोर) सिङ्गल बॉय मूरिङ्ग (एसपीएम),[13][14] एवं कोच्चि मैरीनो हे । कोच्चियोमे कोचीन विनिमय एक्स्चेञ्ज, इण्टरनेशनल पॅपर एक्स्चेञ्जो स्थित हे, एवं हिन्दुस्तान मशीन टूल्स (एचएमटी), सायबर सिटी, एवं किन्फ्रा हाइ-टेक पाक एवं बड़ रासायनिक निर्माणि जैसे फर्टिलाइजर्स एण्ड कैमिकल्स त्रावणकौर (फैक्ट), त्रावणकौर कोचीन कैमिकल्स (टीसीसी), इण्डियन रेयर अर्थ्स लिमिटेड (आइआरइएल), हिन्दुस्तान ऑर्गैनिक कैमिकल्स लिमिटेड (एचओसीएल)[15] कोच्चि रिफाइनरीजके साथे साथे ढेर विद्युत कम्पनी जैसे टीइएलके[16] एवं औद्योगिक पार्को बनल हे जेकरामे कोचीन एपेशल इकॉनोमिक जोन एवं इन्फोपार्क कोच्चि प्रमुख हे । कोच्चियेमे प्रमुख राज्य न्यायपीठ केरल एवं लक्षद्वीप उच्चन्यायालय एवं कोचीन युनिवर्सिटी ऑफ साइन्स एण्ड टेक्नोलॉजियो स्थापित हे । एही नगरमे केरलके नेशनल लॉ स्कूल, नेशनल युनिवर्सिटी ऑफ एडवान्स्ड लीगल स्टडीजोके स्थान भेटल हे ।

व्युत्पत्ति

प्राचीन विदेशी घुमन्तु आउ व्यापारीगण द्वारा कोच्चिके विभिन्न नामसे इङ्गित कैल गेलै हे जैसे Cocym, Cochym, कोचीन एवं कोची आदि ।[17] कोचीन यहूदी समुदाय द्वारा एकरा कोचिन (Kogin/קוגין) बोलल जाता हलै, जैसन कि सायनागोगके मुहरोमे लौकहे[18] आउ ई मुहर अखनियो ऊ समुदायके पास रखल हे । "कोच्चि" नामके उद्गम एक मलयाल शब्द कोचु आलि से प्रतीत होवहे, जेकर अर्थ हे एक छोटी खादई या झील या लैगून । एक अन्य धारणाके अनुसार कोच्चिके उद्गम कॅची से हे जेकर अर्थ हे बन्दरगाह ।[19] इतालवी अन्वेषक निकोलो कॉण्टी (१५मा शताब्दी) एवं फ्रा पाओलीन (१७मा शताब्दी) के अनुसार कोच्चि शब्दके उद्गम एही नामके एक छोट नदीसे हे जे बैकवाटर्सके सागरसे जोड़हलै ।[उद्धरण चाही] पहिले पुर्तगालीके आगमन आउ फिर ब्रिटिश आगमनसे कोचीन नामके लगभग आधिकारिक पदवी भेट गेलै हल । १९९६ मे नगरके अपन मूल मलयाल नामके एक निकटवर्त्ती आङ्ग्लीकृत रूप कोच्चि भेटलै । ई नामके कोचीन नगरनिगम अमान्य करके अस्वीकार कर देलकै आउ निगम अखनियो तक "कोचीन" नामे चलैत हे ।

सन्दर्भ

  1. K. C. Sivaramakrishnan (2006). People's Participation in Urban Governance. Concept Publishing Company. प॰ 156. आई॰ऍस॰बी॰एन॰ 81-8069-326-0. मूलसे 11 फरवरी 2015 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 7 जुलाई 2015.
  2. गणेश कुमार. Modern General Knowledge. Upkar Prakashan. प॰ 194. आई॰ऍस॰बी॰एन॰ 81-7482-180-5. मूलसे 11 फरवरी 2015 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 7 जुलाई 2015.
  3. "GCDA - Greater Cochin Development Authority". Gcdaonline.com. मूल से 14 अप्रैल 2014 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 November 2012.
  4. "Provisional Figures, Kerala" (PDF). Office of The Registrar General & Census Commissioner. मूलसे 31 जनवरी 2016 के पुरालेखित (PDF). अभिगमन तिथि 7 अप्रैल 2011.
  5. "Provisional Population Totals, Census of India 2011" (PDF). भारतके जनगणना. मूलसे 2 अप्रैल 2013 के पुरालेखित (PDF). अभिगमन तिथि 11 मार्च 2011.
  6. "Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted". द हिन्दु. 20 September 2010. मूलसे 6 सितंबर 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 8 जुलाई 2015. |archive-date= में तिथि प्राचल का मान जाँची (सहायता)
  7. "संग्रहीत प्रति" (PDF). मूलसे 11 जुलाई 2017 के पुरालेखित (PDF). अभिगमन तिथि 11 जुलाई 2015.
  8. "Tourist statistics – 2008" (PDF). Government of Kerala, Tourism Department. मूलसे 2 जून 2010 के पुरालेखित (PDF). अभिगमन तिथि 22 October 2010.

  9. Archived 2012-07-09 at archive.today Kerala best Destination
  10. "Indian Coast Guard. Regions. Western Region". Indiancoastguard.nic.in. मूल से 4 जून 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 नवम्बर 2012.
  11. "Indian Coast Guard. Organization Structure". Indiancoastguard.nic.in. मूल से 31 अक्तूबर 2012 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 November 2012.
  12. "Indian Coast Guard. Aviation". Indiancoastguard.nic.in. मूल से 31 अक्तूबर 2012 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 November 2012.
  13. "Kochi Refinery Overview". Bharatpetroleum.com. मूल से 12 दिसम्बर 2012 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 नवम्बर 2012.
  14. "Kochi Refinery Projects". Bharatpetroleum.com. मूल से 28 अक्तूबर 2012 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 November 2012.
  15. "HOCL official web site. Phenol Complex at Kochi in Kerala". Hocl.gov.in. मूल से 10 मई 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 नवम्बर 2012.
  16. "TELK official website". Telk.com. मूल से 7 जून 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 नवम्बर 2012.
  17. "Facts about India" (PDF). Corporation of Cochin. मूल (PDF) से 29 दिसम्बर 2009 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 9 जनवरी 2010.
  18. "Fort And Harbour". Cghearth.com. मूल से 28 अगस्त 2012 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 12 November 2012.
  19. C. M. Dinesh Mani, Mayor(2000–2005). "Cochin" (PDF). Cochin (A Monograph). Corporation of Kochi. मूल (PDF) से 29 दिसम्बर 2009 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 11 अक्टूबर 2010.