Jump to content

Wp/mag/आयतन

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > आयतन

सभ पदार्थ स्थान (त्रिविमीय स्थान) घेरहे । एही त्रिविमीय स्थानके मात्राके मापके आयतन कहल जाहे । एक-विमीय आकृति (जैसे रेखा) एवं द्वि-विमीय आकृति (जैसे त्रिभुज, चतुर्भुज, वर्ग आदि) के आयतन शून्य होवहे ।

आयतनके सूत्र

[edit | edit source]
आयतनके प्रमुख समीकरण:
आकार सूत्र चर (Variables) के अर्थ
घन (cube): s = एक भुजाके लम्बाई
घनाभ (पैरेलोपाइप्ड) : l = लम्बाई, b = चौड़ाई, h = ऊँचाई
लम्ब वृत्तीय बेलन (या, वृत्तीय प्रिज्म) : r = समतल वृत्तीय फलक (face) के त्रिज्या, h = ऊँचाई
कौनो प्रिज्म, जेकर पूरा ऊँचाईमे सर्वत्र अनुप्रस्थ काटके क्षेत्रफल समान होवे**: A = आधारके क्षेत्रफल, h = ऊँचाई
गोला (sphere)
गोलाके आयतन ओकर वक्र पृष्ठके समाकलन (इण्टिग्रेशन) के बराबर होवहे ।
r = गोलाके त्रिज्या
दीर्घ वृत्ताभ (ellipsoid): a, b, c = दीर्घ वृत्ताभके अर्धाक्ष (semi-axes) के माप
सूची स्तम्भ (Pyramid): A = आधारके क्षेत्रफल, h = लम्बवत ऊँचाई
शंकु (Cone) या वृत्तीय आधार वाला सूची-स्तम्भ (pyramid): r = वृत्तीय आधारके त्रिज्या, h = शीर्ष (tip) के आधारसे लम्बवत दूरी
कौनो आकारला (समाकलनके प्रयोग करे पड़हे) h = आकृतिके कौनो बीमा (dimension), A(h) = h के लम्बवत क्षेत्रफल

(आयतनके इकाई घन मीटर', घन सेमी, लीटर आदि होवहे ।

कौनो घनाभ के आयतनला सदिश सूत्र

[edit | edit source]

कौनो घनाभके कौनो एक शीर्ष पर मिलेवाला तीनो कोरके सदिश रूपमे व्यक्त कैल जाये त ओकर आयतन ई तीन सदिशके अदिश गुणनफल (scalar triple product) के बराबर होवहे ।

कौनो चतुष्फलकी (tetrahedron) के आयतनला सदिश सूत्र

[edit | edit source]

कौनो चतुष्फलकीके चारो शीर्षके स्थिति सदिश (position vectors) a, b, c आउ d होवे त ओकर आयतन (ab, bc, cd) के तिर्यक सदिश गुणनफल (scalar triple product) के १/६ के बराबर होवहे ।

आयतन आउ घनत्व

[edit | edit source]

कौनो पदार्थके इकाई आयतनमे निहित द्रव्यमान (mass) के ऊ पदार्थके घनत्व (density) कहल जाहे । लोहाके घनत्व लकड़ीके घनत्वसे अधिक होवहे ।

इहो देखी

[edit | edit source]

बाहरी कड़ी

[edit | edit source]