Jump to content

Wp/mag/आइजोल

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > आइजोल
आइजोल
राजधानीनगर
आइजोल मिजोरमपर अवस्थित
आइजोल
आइजोल
मिजोरममे स्थिति
निर्देशाङ्क: 23°44′N 92°43′E / 23.73°N 92.72°E / 23.73; 92.72निर्देशाङ्क: 23°44′N 92°43′E / 23.73°N 92.72°E / 23.73; 92.72
देश भारत
राज्यमिजोरम
मण्डलअइजोल मण्डल
क्षेत्रफल
  कुल129.91 किमी2 (50.16 वर्ग मील)
उन्नतांश
1,132 मी (3,714 फीट)
जनसङ्ख्या
 (2011)
  कुल२,९३,४१६
  घनत्व234/किमी2 (610/मील2)
भाषा
  प्रचलितमिजो
समयमण्डलयुटिसि+5:30 (भामस)
पिनकोड
796001
दूरभाष कोड0389
वाहन पञ्जीकरणMZ-01
लिङ्गानुपात1025/1000 /
जलवायुCwa
साक्षरता98.36%
जालस्थलaizawl.nic.in

आइजोल भारतके मिजोरम राज्यके राजधानी आउ सबसे बड़का नगर हे । हियाँपर राज्जके सब प्रशासनिक भवन जैसे महत्वपूर्ण सरकारी भवन, बिधानसभा आउ सचिवालय स्थित हे ।[1][2]

इतिहास

[edit | edit source]

१८७१-७२ खन्नि मिजो मुखिया खालकोमके उपद्रवी व्यवहारके कारण ब्रिटिश लोग एक चौकी बनौलक जे कि बादमे अइजोल ग्राम कहलैलक ।[3] मिजो आदिवासीके विरुद्ध ब्रिटिश सैन्य अभियान खन्नि १८९० मे असम पुलिसके अधिकारी डेली ४०० जवानके साथे ब्रिटिश टुकड़ीके मदद भेजलक । डेलीके अनुशंसा पर अइजोलके चौकीके आउ अधिक मजबूत बनावल गेलै । टुकड़ी एहाँ पर सुदृढ़ घेराबन्दी कैलक आउ भवन बनवौलक ।[4] मेजर लोचके नेतृत्वमे १८९२-९५ मे अइजोलसे सिलचर तक सड़कमार्ग बनावावल गेलै । भारतीय वायुसेना मार्च १९६६ मे मिजो नेशनल फ्रण्ट विद्रोह खन्नि नगरमे हवाई हमला कैलक जेकरा कारण विद्रोहीके लुङ्गलेइ तक पीछे हटे पड़लै ।[5] १९६६ तक अइजोल एक बड़ गाँव हलै किन्तु विदोहके बाद मिजो गाँवके पुनर्गठन होलै जेकर फलस्वरूप ई पहिले कस्बा फिर एक नगर बनलै । १९७२ तक ई नगर असमके भाग हलै किन्तु मिजोरमके पहिले केन्द्रशासितप्रदेश तत्पश्चात् २० फरवरी १९८७ के भारतीय संविधानके ५३मा संशोधन, १९८६ के फलस्वरूप राज्य बनेपर नगर एहाँके राजधानी बनलै ।[6]

भूगोल

[edit | edit source]

ई नगर कर्क रेखाके उत्तरमे स्थित हे । ई नगर समुद्रतलसे ११३२ मीटर (३७१५ फीट) के ऊँचाई पर स्थित हे आउ त्लावङ्ग नदी घाटी पश्चिममे आउ तुइरिअल नदी घाटी पूर्वमे स्थित हे ।

सम्बन्धित लेख

[edit | edit source]

सन्दर्भ

[edit | edit source]
  1. "Mizoram: Past and Present," Hargovind Joshi, Mittal Publications, 2005, ISBN 9788170999973.
  2. "A Sociological Understanding of North East India," Dr. Karabi Konch, Notion Press, 2019, ISBN 9781646787593.
  3. के सि काबरा (2008). Economic Growth of Mizoram: Role of Business & Industry. Concept Publishing Company. आई॰ऍस॰बी॰एन॰ 9788180695186. मूलसे 2 अप्रैल 2019 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 14 मई 2018.
  4. The Making of Aijal
    Archived 2013-11-12 at the वेबैक मशीन
  5. हैमलेट बारेह (2001). Encyclopaedia of North-East India: Mizoram. मित्तल प्रकाशन. पप॰ 206–216. आई॰ऍस॰बी॰एन॰ 978-81-7099-787-0.
  6. "Mizoram To Be 23rd State Of India, Tribal Customs Protected". एपीएन न्यूज. मूलसे 28 जुलाई 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 20 अगस्त 2012.