Wp/mag/आइजोल
| आइजोल | |
|---|---|
| राजधानीनगर | |
| निर्देशाङ्क: 23°44′N 92°43′E / 23.73°N 92.72°Eनिर्देशाङ्क: 23°44′N 92°43′E / 23.73°N 92.72°E | |
| देश | |
| राज्य | मिजोरम |
| मण्डल | अइजोल मण्डल |
| क्षेत्रफल | |
| • कुल | 129.91 किमी2 (50.16 वर्ग मील) |
| उन्नतांश | 1,132 मी (3,714 फीट) |
| जनसङ्ख्या (2011) | |
| • कुल | २,९३,४१६ |
| • घनत्व | 234/किमी2 (610/मील2) |
| भाषा | |
| • प्रचलित | मिजो |
| समयमण्डल | युटिसि+5:30 (भामस) |
| पिनकोड | 796001 |
| दूरभाष कोड | 0389 |
| वाहन पञ्जीकरण | MZ-01 |
| लिङ्गानुपात | 1025/1000 ♀/♂ |
| जलवायु | Cwa |
| साक्षरता | 98.36% |
| जालस्थल | aizawl |
आइजोल भारतके मिजोरम राज्यके राजधानी आउ सबसे बड़का नगर हे । हियाँपर राज्जके सब प्रशासनिक भवन जैसे महत्वपूर्ण सरकारी भवन, बिधानसभा आउ सचिवालय स्थित हे ।[1][2]
इतिहास
[edit | edit source]१८७१-७२ खन्नि मिजो मुखिया खालकोमके उपद्रवी व्यवहारके कारण ब्रिटिश लोग एक चौकी बनौलक जे कि बादमे अइजोल ग्राम कहलैलक ।[3] मिजो आदिवासीके विरुद्ध ब्रिटिश सैन्य अभियान खन्नि १८९० मे असम पुलिसके अधिकारी डेली ४०० जवानके साथे ब्रिटिश टुकड़ीके मदद भेजलक । डेलीके अनुशंसा पर अइजोलके चौकीके आउ अधिक मजबूत बनावल गेलै । टुकड़ी एहाँ पर सुदृढ़ घेराबन्दी कैलक आउ भवन बनवौलक ।[4] मेजर लोचके नेतृत्वमे १८९२-९५ मे अइजोलसे सिलचर तक सड़कमार्ग बनावावल गेलै । भारतीय वायुसेना मार्च १९६६ मे मिजो नेशनल फ्रण्ट विद्रोह खन्नि नगरमे हवाई हमला कैलक जेकरा कारण विद्रोहीके लुङ्गलेइ तक पीछे हटे पड़लै ।[5] १९६६ तक अइजोल एक बड़ गाँव हलै किन्तु विदोहके बाद मिजो गाँवके पुनर्गठन होलै जेकर फलस्वरूप ई पहिले कस्बा फिर एक नगर बनलै । १९७२ तक ई नगर असमके भाग हलै किन्तु मिजोरमके पहिले केन्द्रशासितप्रदेश तत्पश्चात् २० फरवरी १९८७ के भारतीय संविधानके ५३मा संशोधन, १९८६ के फलस्वरूप राज्य बनेपर नगर एहाँके राजधानी बनलै ।[6]
भूगोल
[edit | edit source]ई नगर कर्क रेखाके उत्तरमे स्थित हे । ई नगर समुद्रतलसे ११३२ मीटर (३७१५ फीट) के ऊँचाई पर स्थित हे आउ त्लावङ्ग नदी घाटी पश्चिममे आउ तुइरिअल नदी घाटी पूर्वमे स्थित हे ।
सम्बन्धित लेख
[edit | edit source]सन्दर्भ
[edit | edit source]- ↑ "Mizoram: Past and Present," Hargovind Joshi, Mittal Publications, 2005, ISBN 9788170999973.
- ↑ "A Sociological Understanding of North East India," Dr. Karabi Konch, Notion Press, 2019, ISBN 9781646787593.
- ↑ के सि काबरा (2008). Economic Growth of Mizoram: Role of Business & Industry. Concept Publishing Company. आई॰ऍस॰बी॰एन॰ 9788180695186. मूलसे 2 अप्रैल 2019 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 14 मई 2018.
- ↑ The Making of Aijal
Archived 2013-11-12 at the वेबैक मशीन - ↑ हैमलेट बारेह (2001). Encyclopaedia of North-East India: Mizoram. मित्तल प्रकाशन. पप॰ 206–216. आई॰ऍस॰बी॰एन॰ 978-81-7099-787-0.
- ↑ "Mizoram To Be 23rd State Of India, Tribal Customs Protected". एपीएन न्यूज. मूलसे 28 जुलाई 2013 के पुरालेखित. अभिगमन तिथि 20 अगस्त 2012.