Jump to content

Wp/mag/अभिवाह

From Wikimedia Incubator
< Wp | mag
Wp > mag > अभिवाह
सदिश क्षेत्र F के क्षेत्र किरण अभिलम्ब n वाला सतहसे पार करैत, n आउ F के बीचके कोण θ हे । अभिवाह कौनो सतहके भेदके निकलेवाला क्षेत्रके मात्राके माप होवहे ।

अभिवाह वा फ्लक्स (flux) के अवधारणाके भौतिकशास्त्र आउ व्यावहारिक गणितमे ढेर प्रकारसे प्रयोग होवहे । मोटा तौरपर कौनो स्थान, सतह या अन्य पदार्थके पार करेवाला कौनो पदार्थ, क्षेत्र (फिल्ड) आदिके मात्राके अभिवाह कहहे । विद्युच्चुम्बकत्वमे विद्युत अभिवाह आउ चुम्बकीय अभिवाह बड्डी महत्वपूर्ण आउ उपयोगी सङ्कल्पना हे ।

कौनो क्षेत्र A के प्रत्येक बिन्दु पर क्षेत्रके मान F (नियत) होवे त ऊ क्षेत्र A से निकलेवाला अभिवाह

Φ=F→⋅A→ ।

ध्यान रहे कि ई प्रवाहसे सम्बन्धित किन्तु भिन्न होवहे - अभिवाह ऊ मात्रा हे जे कौनो सतहके भेदैत हे आउ एकरामे बहाव आवश्यक नै हे (मने परिवहन परिघटनाके विपरीत कौनो चुम्बकत्व नियन स्थायी परिघटनो हो सकहे), जखनकि प्रवाहमे कौनो प्रकारके भौतिक बहावके भेल आवश्यक हे ।

अभिवाहके सामान्य गणितीय परिभाषा

गणितीय सङ्कल्पनाके रूपमे अभिवाहके कौनो सदिश क्षेत्रके तल समाकलन (सरफेस इण्टीग्रल) के रूपमे अभिव्यक्त कैल जा हे । [1]

ΦF=∬A𝐅⋅d𝐀

जन्ने F केहु सदिश क्षेत्र हे, आउ dA सदिश क्षेत्रफल हे (तल A के कौनो अतिलघु भाग) । हियाँ दु सदिश राशिके अदिश गुणनफल (डॉट प्रोडक्ट) के समाकलन कैल गेल हे ।

शब्दोत्पत्ति

"फ्लक्स" मूलरूपसे लातिनीके एक शब्द हे आउ एकर अर्थ "प्रवाह" होवहे, हालाँकि आधुनिक विज्ञानमे "फ्लक्स" (flux) आउ प्रवाह (flow) के दु तनी भिन्न अर्थ हे । शब्दशास्त्रीके मानल हे कि "फ्लक्स" शब्द स्वनानुकरणात्मक प्रक्रियासे बहैत जलके ध्वनि पर पड़ल हल । संस्कृत आउ लातिनी दुनो हिन्द-यूरोपी भाषा-परिवारके बहिन भाषा हे, एहीसे संस्कृतोमे एकर एक सजातीय शब्द हे, "स्रुत" । यूनानियोमे एकर सजातीय "रोइ" (ροή) शब्द विद्यमान हे ।[2]

इहो देखी

बाहरी कड़ी

सन्दर्भ

  1. ↑ M.R. Spiegel; S. Lipcshutz; D. Spellman (2009). Vector Analysis. Schaum's Outlines (2nd संस्करण). McGraw Hill. प॰ 100. आई॰ऍस॰बी॰एन॰ 978-0-07-161545-7.
  2. ↑ "Comparative etymological Dictionary of classical Indo-European languages: Indo-European - Sanskrit - Greek - Latin," Rendich Franco, Translated by Gordon Davis, ISBN 9781500556655