Wp/mag/अङ्कगणित

पुणेमे आर्यभटके मूर्ति

अङ्कगणित गणितके तीन बड़ शाखामे से एक हे । अङ्क आउ सङ्ख्याके गणनासे सम्बन्धित गणितके शाखाके अङ्कगणित कहल जाहे । ई गणितके मौलिक शाखा हे आउ एकरेसे गणितके प्रारम्भिक शिक्षाके आरम्भ होवहे । प्रत्येक मनुष्य अपन दैनिक जीवनमे प्रायः अङ्कगणितके प्रयोग करहे । अङ्कगणितके अन्तर्गत जोड़, घटाओ, गुणा, भाग, भिन्न, दशमलव आदि प्रक्रिया आवहे ।

इतिहास

मनुष्य आरम्भेसे सामाजिक प्राणी रहल हे आउ अपन प्रारम्भिककाले कबीला बनाके रहल करहल । जखनि कबीलाके सदस्यमे वृद्धि होवेपर उनकर गिनती करेला अङ्कके आवश्यकता पड़ल । अङ्क बनावेला मनुष्यके अङ्गुरी आधार बनल । अङ्कके इतिहासके विषयमे बड़ी कम जानकारी उपलब्ध हे । कहल जाहे कि ईसा पूर्व १८५० मे बेबीलोनके निवासी गणितके प्रारम्भिक प्रक्रियासे निम्मन प्रकारसे परिचित हल । भारतमे अङ्कगणितके ज्ञान अत्यन्त प्राचीनकालसे रहल हे आउ वेदमे गणितीय प्रक्रियाके उल्लेख हे । शून्यो भारतेके देन हे ।

अङ्क आउ सङ्ख्या

सुन्ना (०) से लेके नौ (९) के प्रदर्शित करेवाला सङ्केतके अङ्क कहल जाहे । अङ्के गणितके मूल हे । दैनिक जीवनके अधिकांश कार्यमे अङ्कके प्रयोग होवहे ।

एकसे अधिक अङ्कके एक भिजुन एक रखेसे सङ्ख्या बनहे । अङ्क खाली दस होवहे, किन्तु सङ्ख्या अनन्त हे । उदाहरणला ३४७२ (तीन हजार चार सौ बहत्तर) एक सङ्ख्या हे जेकरामे ३, ४, ७ आउ २ अङ्क प्रयुक्त भेलहे ।

इहो देखी

• बीजगणित
• ज्यामिति
• त्रिकोणमिति
• कलन