Wp/luz/أدأبیأل

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | luz(Redirected from Wp/luz/نسيمون و اڎويات)
Wp > luz > أدأبیأل
Jump to navigation Jump to search

گویش فیلی نقطه‌ی اتصال و تلاقی گویش‌های لری[edit]

قوم لر یکی از اصیل‌ترین و پر افتخارترین اقوام ایرانی است که مرزهای تاریخی – فرهنگی آن از عراق تا شیراز را شامل می‌گردد و در گذشته به این پهنای گسترده "لرستان" یعنی "موطن لرها" اطلاق می‌شد. زبان لرها جزء شاخه‌ی غربی زبان‌های ایرانی است. زبان لری را می‌توان حد فاصل پیوستار زبان "فارسی" و زبان"کردی" دانست.

مردمان لرزبان به گویش‌های متنوعی سخن می‌گویند؛ بعضی از گویش‌های لری با حفظ اصالت لری خود به فارسی و بعضی دیگر به کردی نزدیک می باشند. گویشهای لری عبارتند از:

  • لکی: الشتر، نورآباد، کوهدشت، هرسین ،صحنه، قسمت‌هایی از ایلام، قسمت‌هایی از کرمانشاه ، قسمت‌هایی از خرم‌آباد، قسمت‌هایی از بروجرد، قسمت‌هایی از نهاوند، قسمت‌هایی ازتویسرکان.
  • فئیلی : خرم‌آباد، دورود،چگنی، اندیمشک، پلدختر، دره‌شهر، دهلران، لوشان، و قسمت‌هایی از شوش و قزوین.
  • ثلاثی: بروجرد، ملایر، نهاوند، تویسرکان،کنگاور و شازند اراک.
  • بختیاری: استان چهار محال بختیاری، قسمت اعظم خوزستان، الیگودرز، ازنا و قسمت‌هایی از اصفهان.
  • ممسنی: نورآباد ممسنی، شهرستان رستم ، قسمت‌هایی ازکازرون و قسمت‌هایی از استان بوشهر.
  • کهکیلویه و بویر احمدی: استان کهکیلویه و بویر احمد، دیلم، گناوه و قسمت‌هایی از خوزستان.
  • کمزاری:کشور عمان و استان هرمزگان

گویش‌های لری را می توان به سه شاخه بزرگ تقسیم کرد:

الف)شاخه شمالی: که گویش لکی را شامل می‌شود.

ب)شاخه مرکزی: که در بر گیرنده گویش های فئیلی و ثلاثی است.

ج)شاخه جنوبی: که گویش‌های بختیاری، ممسنی ،کهکیلویه و بویراحمدی را در بر می‌گیرد.

شکل اول :

جدول تقسیم بندی گویش‌های لری

لری شمالی لری مرکزی لری جنوبی
لکی فیلی بختیاری
ملکی ثلاثی ممسنی و کمزاری
کلهری سنجابی کهگیلویه و بویراحمدی

لازم به ذکر است که در بعضی تقسیم بندی‌ها گویش کلهری را جزء شاخه شمالی و نیز کومزاری و گویش‌های جنوب استان فارس نظیر لاری و لامردی نیز جزء شاخه جنوبی زبان لری ذکر گردیده است.

شکل دوم :

پیوستار گویشهای لری با توجه به عامل نزدیکی به زبانهای اقوام خویشاوند فارسی و کردی

پیوستار
فارسی
لری جنوبی
لری ثلاثی
لری فیلی
لری لکی
کردی جنوبی

به نظر نگارنده لکی را به دلیل ویژگی‌های زبانشناسی و تأثیر پذیری کمتر از سایر زبانها می‌توان اصیل‌ترین گویش لری به حساب آورد. در بین گویش‌های لری؛ گویش‌های بختیاری،ممسنی،ثلاثی وکهکیلویه و بویراحمدی به فارسی و گویش لکی به کردی نزدیک‌اند و گویش فئیلی را می‌توان گویش ربط دهنده و نقطه تلاقی و اتصال گویش‌های کرانه‌ای (جنوبی و شمالی) لری دانست. دلیل این ادعا اشتراک بسیار زیر نظام‌های این گویش با سایر گویش‌های لری است به شکلی که می‌توان ادعا کرد که اشتراکاتی که گویش فئیلی با گویش لکی دارد بسیار بیشتر از اشتراکات جنوبی ( بختیاری، ممسنی،کهکیلویه و بویر احمدی) و یا ثلاثی با لکی است و بلعکس اشتراکات گویش فئیلی با گویش جنوبی (بختیاری، ممسنی،کهکیلویه و بویر احمدی) بسیار بیشتر از اشتراکات لکی یا ثلاثی با این گویش‌هاست و همچنین اشتراکاتی که گویش فئیلی با گویش ثلاثی دارد بسیار بیشتر از اشتراکات گویشهای جنوبی (بختیاری ، ممسنی ،کهکیلویه و بویر احمدی) و یا لکی با ثلاثی است . گویش فئیلی خود از سه زیر مجموعه تشکیل شده است که عبارتند از :خرم‌آبادی، چگنی و بالاگریوه. در شکل زیر نحوه به هم پیوستگی گویش فئیلی با سایر گویش‌های لری نشان داده شده است.

لری قدیم لری امروز فارسی نو
وارَسَنه خَوَر کردِ خبر کرد
دئس گیرونی نامزدی نامزدی

لری فیلی به زبان بومی لرهایی گفته می شود که عموما در شهرهای دورود، خرم آباد، پلدختر، دره شهر، دهلران، اندیمشک و بخش لرنشین شوش دانیال زندگی می کنند. واژه فیلی از فیله یا فهله (پهله)مشتق شده است چنانچه پهلوی نیز از همخانواده های آن است. در ادب فارسی دوبیتی های باباطاهر و امثال آن را فهلویات می نامند. لرهای فیلی یکی از سه زیرشاخه عمده لر کوچک را تشکیل می دهند. دو شاخه دیگر لر کوچک را لک ها و ثلاثی ها تشکیل می دهند. توجه داشته باشید که بختیاری ها بویراحمدی ها و ممسنی ها لر بزرگ را تشکیل می دهند. مهمترین شاعر لر فیلی میرنوروز است که در دوره صفویه می زیسته است از او دیوانی مشتمل بر منظومه های فارسی ملمع (لری-فارسی) و تک بیت های لری برجای مانده است که شادروان اسفندیار غضنفری آن را در اواخر دهه ۱۳۴۰ خورشیدی تصحیح نموده و به چاپ رسانیده است.