Wp/luz/لئری

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | luzWp > luz > لئری
Jump to navigation Jump to search
لئری
Lurish. لری[1]
بوٙمی سی ئیروٙن ، ئیراق ، ئومان
مأنتأقە ھارگە ئاسیا
قۉم 9–11 million لئروٙن
گأپ زنل بوٙمی
10–11 میلیوٙن نأفأر[2][3][4][5]  (بدوٙن تاریخ)
ألئفبا فارسی مئن ئیروٙن ڤ ئیراق
کۉدل زوٙوٙن
ئیزۉ ۶۳۹-۳ Variously:
lrc – مینجایی
bqi – بأختیاری
luz – دوٙمینی
zum – کوٙمزاری
lki – لەکی
mis – ثۉلاثی
{{{mapalt}}}
مأنطقە یلی کە ڤە زوٙوٙن لئری گأپ ئیزنن (قوٙرمیز پوٙر رأنگ)

زوٙوٙن لئری (ڤە ئینگیلیسی: Lurish) (ڤە [[Wp/luz/wp/luz/مینجآیی|wp/luz/مینجآیی]]: لۊری) تأڤأسۉط مأردۉمل قیسمأت گأپی د ئیروٙن ، ئیراق ڤ ئومان تأکألۉم ئیڤا.مئن ئیروٙن زوٙوٙن لئری د ئاستوٙنل لوٙریسوٙ ، ئیلام ، کۉھگیلوٙیە ڤ بیرأمأ ، چارمأحال ڤ بأختیاری ، دوٙمین ھأمیدان ، ھارگە ئیصفیھان ، دوٙمین مینجآڤی ، ڤارگە کیرموٙشا ، شوٙمال ڤ ڤارگە ڤ مینجآڤ خوٙزیسوٙ ، قیسمأتل شوٙمالی د بوٙشیھر ڤ قیسمأتل گأپی د نقەتل دیە د شأھریستوٙنل ئیروٙن مثل خأزڤین ، کیرمان ، خۉراسان ، تیروٙ ، گیلان ، ئاذأربایجان ھارگە ئی ، ألبۉرز ڤ ھوٙرموٙزگان قسە ئیڤا.[6]
ڤیژیگی یل زوٙوٙنل ئیروٙنی د ناحیە لوٙریسوٙ نیشۉ ادھ کە ئی چیرگی یل د ناحیە پارس صوٙرأت گیریتە نە د ناحیە ماد.[7]ئی د حالیە کە بأرخی د گوٙییشل زوٙوٙن لئری ھأمچۉ خوٙرأمآبادی تأحت تأثیر زوٙوٙن کوٙردی قیرار گیریتنە.[8]بأرخی د زوٙوٙن شیناسل عأقیدھ دارن کە زوٙوٙن لئری یە پیڤأستار زوٙوٙنی بین زوٙوٙنل فارسی ڤ کوٙردی ھی.[9]

گوٙییشل ئل لئری[edit | edit source]

Lur People Real Map.PNG

گوٙییشل لئری ڤا فأرخی کأم ڤ بیش د یأکدیری قیسە ئیڤان.[10]دوٙنیس نوٙماٛھ ئیرانیکا زوٙوٙن لئری نە ڤە دوٙ دأسە شوٙمالی ڤ دوٙمینی تأقسیم کردھ.[11][12] د طأرأف دیە ، فیەرست لینگوٙییست زوٙوٙن لئری نە ڤە سە دأسە شوٙمالی ، دوٙمینی ڤ بأختیاری تأقسیم کردھ.[13]

جوٙغرافیا ھ گوٙییشل ئل لئری[edit | edit source]

Lur peoples map.jpg

لوٙریسۉ ڤە مأعنی ڤیلات لئروٙن[14][15][16]نۉمی ھی کە ڤە سأرزیمینل لئرنشین تأعألق گرتە کە مأردۉم لئر مئنش ھان.حۉدوٙد سأرزیمینل لئرنشین د دأشتل ھارگە خانیقین ڤ مأندألی شروٙ ئیڤا ڤ تا دأشت أرزأن مئن ئاستوٙن فارس مئن ئیروٙن ڤ د شوٙمال ز ئاستوٙن ھأمأدان تا خألیج فارس ھی.[17][18][19][20] لوٙریسوٙ مئن نوٙمچیناڤنوٙمە دیەخۉدا: لرستان یعنی اراضی لرنشین، و آن ناحیتی است وسیع به مغرب ایران، که از شمال محدود است به کرمانشاه و از مشرق به کوههای بروجرد و ملایر و از مغرب به عراق و از جنوب به خوزستان.[21]

زوٙوٙنل ئل لئری[edit | edit source]

زوٙوٙنل ڤ گوٙییشل لئری ڤە صوٙرأت دوٙمین ھئسی:

  1. مینجایی: یأکی د زوٙوٙنل ئل لئری کە مئن ئاستوٙنل ئیلام ، بأخشل گأپی د لوٙریسوٙ ھأمچۉ پۉلدوٙختأر ، کوٙییدأش ، خۉرموٙا ، چیگینی ، ڤۉروٙبرد ڤ بأخشلی د دوٙروٙد ، بأخشلی کیچک د خوٙزسوٙ ھأمچۉ أندیمیشک ، دیزفوٙل ، شوٙش ، باخشلی د ھأمأدان ھأمچۉ مألاییر ، نیھاڤأن ، توٙیسیرکان ، أسأد ئابوٙ ڤ شأھر ھأمأدان ، شازأن ڤ خۉمین ڤ مأحألات مئن ئاستوٙن مینجاڤی ڤ بأخشلی د قزڤین ، گیلان ڤ مازأندأران ڤ بأخشلی د ڤیلات ئیراق ڤا شأھریستوٙنل خانیقین ، مأندألی ، میسان ، ڤاسیط ڤ... .[22][23]
  2. لەکی:ئی زوٙوٙن تاریخی لئرل ھی ڤ د ئاستوٙنل کیرموٙشا ڤا شأھریستوٙنل ھأرسین ، کأنگاڤأر ، صأحنە ، ئیسلام ئابوٙ ، سیر پۉل ذیھاب ڤ بأخشلی د لوٙریسوٙ ھأمچۉ سیلسیلە ، دیلفان ، بیران شأھر ڤ باخشلی د کوٙییدأش ، ڤۉروٙبرد ، دوٙروٙد ڤ خۉرموٙا ڤ باخشلی د ئاستوٙن ئیلام ڤ ئاذأربایجان ھارگە ئی.[24]
  3. بأختیاری:بأخشلی د لوٙریسوٙ ھأمچۉ أزنا ، دوٙروٙد ، ألیگوٙدأرز ڤ دوٙمین خۉرموٙا ڤ بأخشلی شأھرسیتوٙن دیھلئروٙ ڤ ئاستوٙن چارمأحال ڤ بأختیاری ڤ باخشلی د ئاستوٙن خوٙریسوٙ ھامچۉ مأسجید سۉلیموٙ ، ئیذھ ، أندیکا ، لالی ، گۉتڤأند ، شوٙشتأر ، باڤی ، ھأفتکیل ، باغ مألیک ، رامەمۉرز ، ئومیدیە ، بیەبیھؤ ، ھیندیجان ڤ ماەشأھر ڤ أھڤاز.[25][26]
  4. دوٙمینی: ئی زوٙوٙن مئن ئاستوٙنل کۉەگیلوٙیە ڤ بیرأمأ ، بأخشلی د ئاستوٙن چارمأحال ڤ بأختیاری ڤا شأھر دیشموٙک ڤ لۉردیگان ڤ بأخشلی د ئاستوٙن خوٙزیسوٙ ڤا شأھرل بیەبیھوٙ ، ھیندیجان ، ماەشأھر ، ئومیدیە ، رامشیر ، رامەمۉرز ، ھأفتکیل ڤ بأخشلی گاپ د ئاستوٙن فارس ھأمچۉ سیپیدوٙن ، مأمأسنی ، لینجوٙن (ئیصفیھان) ، سیمیروٙم ، دیلأم(بوٙشیھر) ، کازیروٙن ، رۉستأم ، فأراشبأند ، مأرڤدأشت ، گلە دار ، میەر ، لامیرد ، لاریسوٙ ڤ بأخشلی د شیراز ، جأھرۉم ، فأسا ڤ بأخشلی د ئاستوٙن بوٙشیھر ڤا شأھریستوٙنل گیناڤە ، دأشتیسوٙ ، أنگالی ڤ... ھیسا.[27]
  5. کوٙمزاری: ئی زوٙوٙن مئن ڤیلات ئومان ڤا روٙستا کوٙمزار ڤ شیبە جأزیرھ مأسنأدم ڤ بأخشلی د ئاستوٙن ھوٙرموٙزگان دش قسە ئیکن.[28][29][30]

نیموٙنە نیڤیشتار[edit | edit source]

نیڤیشتار دوٙمین ڤە زوٙوٙن مینجایی ڤ گوٙییش خوٙرأم ئابادی ھی.[31]

ئی‌ما هوٙفتیئیم نەزیکیا سائت چارئو چارئو نیم. ڤنو کە پآ تەش بیئن ئو بیار بیئن همەنە بیآر کەرده‌ن ئو ڤ سورئت هەمە خوشونه آمآدھ کەردن سی ره‌تە ڤی‌رھ قولە

آما قەرار نی‌آن کە یەک دو نەفر بئیسن د اشگەفت ئو بەقیە روئن ویرھ قولە. چوون‌کە اساس‌یا زیادی داشتەن کە نمی‌تونەسەن وا خوشو بیارەنشو، دو نەفر مئنن د اشگەفت کە هأم بئسن تە ئی اساس‌یا ئو هأم ئناشتا هازر بەکەن کە موقع کە ئی‌نو ورمی‌گەردن بوەوره‌ن.

ئوفتائیم و رھ. نەزیک یە سائتی رھ ره‌تیم تا رئسەسیم و قولە. الوتە خەیلی سەرد بی. بەرف ئم اومایی. یە تی‌که‌ام به‌ردیا کوو سور بی‌نی. ڤ هأمی ده‌لیل ای‌ما یوآش یوآش ئو وا سەختی می‌ره‌تیم ڤە ره.


Īmā hoft-ī-Īm nezīk-yā sāat-e čār ö čār ö nīm. vano ke pā taš b-ī-n ö biār b-ī-n hama-ne biār kerd-en ö ve sörat hama xo-šōn-e āmāda kerd-en sī ḥarekat ve taraf-e kola.

amā qerār nĪā-n ke yak dö nafar bē-Īs-an de ešgaft ö baqia rö-an vīr-e kola. čūnke asās-yā ziād-Ī dāšt-en ke ne-mĪ-tōness-en vā xo-šō bö-jr-an-ešō, dö nafar man-en de ešgaft ke ham bē-Īs-an tĪ asā-s-yā va ham enāštā-ne hāzer kon-an ke möjqē ke īn-ō ver-mĪ-gerd-an bo-hor-an.

ḥarekat kerd-Im. nezīk-e ye sāat-I ra rat-Im tā rasess-Im ve kola. alvatta xēł-I sard bī. barf am omō-ī. ye tīkI am bard-yā kö sör [31]bī-īn-ī. va hamī dałīł Imā yavāš yavāš ö vā saxtī mI-rat-Im ve ra
ترجمه فارسی

ما خفتیده بودیم تا نزدیکیهای ساعت چهار، چهارو نیم. آنهایی که پای آتش بودند و بیدار شده بودند همه را بیدار کردند و همگی به سرعت خود را آماده کردند برای رفتن به سمت قله.

اما قرار گذاشتند که یکی دو نفر در غار بمانند و بقیه به سمت قله کوه راهی شوند. چونکه اساس‌های بسیای داشتند که نمی‌توانستند همه آنها را با خود حمل کنند. دو نفر در غار ماندند که هم مراقب اساس‌ها باشند و هم صبحانه‌ای (ناشتا) آماده کنند که هنگام بازگشت گروه بخورند.

به راه افتادیم. نزدیک یک ساعت راه رفتیم تا رسیدیم به قله. البته خیلی سرد بود. برف هم آمده بود. کمی هم سنگ‌ها لیز شده بودند. به همین دلیل ما آرام آرام(یواش یواش) و به سختی راه می‌رفتیم.

سأرچیشمیل[edit | edit source]

  1. http://www.peoplegroups.org/Explore/groupdetails.aspx?peid=11717
  2. https://www.ethnologue.com/language/luz
  3. http://www.ethnologue.com/language/lrc
  4. http://www.ethnologue.com/language/bqi
  5. http://www.ethnologue.com/language/zum
  6. http://www.iranicaonline.org/articles/lori-dialects
  7. http://www.iranicaonline.org/articles/iran-vi2-documentation
  8. http://www.iranicaonline.org/articles/lori-language-ii
  9. http://anonby.balafon.net/wp-content/uploads/2007/06/jra-172-171-197.pdf
  10. http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=661
  11. http://www.iranicaonline.org/articles/lori-dialects
  12. http://www.iranicaonline.org/articles/lori-language-ii
  13. http://linguistlist.org/forms/langs/get-language-by-country.cfm?country=116
  14. http://www.noormags.com/view/fa/articlepage/716110
  15. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/348190/Lorestan
  16. http://www.iranicaonline.org/articles/luristan-04-origin-nomadism
  17. http://www.noormags.com/view/fa/articlepage/716110
  18. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/348190/Lorestan
  19. http://www.iranicaonline.org/articles/luristan-04-origin-nomadism
  20. http://www.iranicaonline.org/articles/atabakan-e-lorestan
  21. لغت نامه دهخدا-دانشگاھ تھران-سال 1377
  22. http://www.iranicaonline.org/articles/lori-dialects
  23. http://www.iranicaonline.org/articles/lori-language-ii
  24. http://joshuaproject.net/clusters/327
  25. http://www.iranicaonline.org/articles/lori-dialects
  26. http://www.iranicaonline.org/articles/isfahan-xxi-provincial-dialects
  27. http://www.iranicaonline.org/articles/lori-dialects
  28. http://www.ethnologue.com/14/show_family.asp?subid=1152 Ethnologue 14 report for Luri
  29. http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=zum Ethnologue report for language code: zum
  30. http://www.joshuaproject.net/peopleprofile.php?peo3=12849&rog3=MU Kumzari of Oman Ethnic People Profile
  31. 31.0 31.1 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named lori-dialects

چیأل مۉرتأبیط[edit | edit source]